گزارش مکتوب : فرش دستباف همدان در انتظار توجه
1391\08\17 - 9:32 AM

همدان / واحد مرکزی خبر / اجتماعی

گزارش مکتوب ... فرش دستباف همدان در انتظار توجه

دیر زمانی است که ضرب آهنگ دَف قالی بافان همدانی کند شده است . این صدا یادگار 400 ساله پیشینیان ما بوده است .
دست بافتی که غیر ایرانیان با دیدن آن در هر خانه ، نمایشگاه یا کاخ موزه ای به هنر و فرهنگ ایرانی تعظیم می کردند .
امّا کم کم این هنر اصیل ایرانی جای خود را به سایر کف پوش ها از جمله فرش ماشینی ، موکت ، سنگ ، پارکت و سایر زیراندازها داده است .
صادرات فرش در پنج سال گذشته روند نزولی داشته که علّت عمده آن مربوط به کاهش حجم تجارت جهانی فرش دستباف به علت جایگزین شدن سایر کف پوش هاست .
رشد مبادلات جهانی این گونه کف پوشها افزون بر 4 میلیارد دلار بوده در حالی که حجم تجارت فرش دستباف از سال 1375 تا 1384 کاهش چشمگیری داشته است .
از علتهای دیگری که در کاهش صادرات فرش دستباف نقش داشته اند رواج فرهنگ آپارتمان نشینی ، صنعتی شدن ساخت و سازها ، بالا بودن هزینه های تولید ، کارگران فصلی ، رکود بازار داخلی ، استقبال نکردن جوانان از فرش دستباف ، پایین بودن قدرت خرید خانوارها ، کم توجهی نسل جوان به یادگیری این صنعت و واگذاری بازار فروش به رقبای تازه وارد همچون هند ، چین و پاکستان از جمله مواردی است که تولید فرش را در این کهن شهر تاریخ کاهش داده است.
صادرات فرش استان در 4 سال از 13/5 میلیون دلار در سال 87 به 3 میلیون دلار در سال 90 کاهش یافته است .
سال 87 ، 13/5 میلیون دلار ، سال 88 ، 13/3 ، سال 89 پنج و 1390 سه میلیون دلار فرش از استان همدان به کشورهای آمریکا ، کانادا ، آلمان و کویت صادر شده است .
احمدِ علی بابایی رئیس اداره فرش سازمان صنعت ، معدن و تجارت استان همدان کارگاه های غیرمتمرکز را یکی از علت های کاهش صادرات بیان می کند .
کارگاه های غیر متمرکز کارگاه هایی هستند که در آنها سفارش دهنده با دستکم 20 بافنده قرارداد می بندد نقشه های مورد نظرش را در زمان معین تحویل بگیرد.
این سفارش دهندگان معمولا غیربومی هستند و فرشی که بافندگان همدان با نقشه های تبریز ، کاشان و کرمان می بافند از گمرک این استانها صادر می شود .
35 کارگاه غیرمتمرکز و 17 کارگاه متمرکز در استان همدان وجود دارد و سالانه حدود 80 هزار مترمربع فرش در استان همدان بافته می شود .
اما باتوجه به گسترش فرهنگ آپارتمان نشینی و ساخت و ساز صنعتی می توان از توان تولید کارگاههای غیر متمرکز برای تولید فرش در حد و اندازه این واحدها استفاده کرد .
رئیس اداره فرش سازمان صنعت ، معدن و تجارت استان پرداخت وام قالیبافی از محل بنگاه های اقتصادی کوچک و زودبازده را ناکارآمد ارزیابی می کند و معتقد است بیشتر افرادی که از این وام استفاده کرده اند این پول را برای کاری غیر از فرش بافی هزینه کرده اند .
علی بابایی می گوید : اگر این وام به تعاونی های فرش تحویل می شد در آن صورت می شد طوری برنامه ریزی کرد که مواد اولیه تولید به قیمت پایین به متقاضیان تحویل و فرشهایی بافته شود که نیاز بازار داخلی و صادرات را تامین کند .
وی جلوگیری از نام نویسی متقاضیان دریافت وام قالیبافی در پایگاه اینترنتی صدور مجوز مشاغل خانگی را خواستار می شود و می افزاید : تاکنون 2 هزار و 600 نفر دارای مجوز قالی بافی در این پایگاه اینترنتی نام نویسی کرده اند که تا کنون هیچ مبلغی به این موضوع تخصیص نیافته است و هر روز به تعداد این افراد افزوده می شود .
پارسال از محل اعتبارات مشاغل خانگی به هزار و 900 نفر دارای مجوز 1/5 تا 3 میلیون تومان وام پرداخت شد .
گران شدن عامل تولید پشم علت دیگری است که این صنعت را با مشکل مواجه کرده است .
تنها 37 درصد پشم مورد نیاز بافندگان در استان همدان تولید می شود . توان تولید پشم استان همدان سالانه هزار و 581 تن است .
80 هزار بافنده در این استان با بافت فرش آشنایی دارند که از این تعداد هزار و 925 بافنده مرد و 43 هزار و 637 بافنده زن از این راه امرار معاش می کنند .
میانگین سنی بافندگان فرش همدان 30 سال است و از 27 درصد حق بیمه بافندگان فرش ، 20 درصد را دولت و 7 درصد را قالیباف پرداخت می کند .
شکارگاهی ، اَفشان ، ماهی ، مهربان ، اِنجلاس ، حاج خانمی ، لَچک تُرنج ، شاه عباسی ، پرطاووسی ، جوزان ، چگینی ، گلدانی ، مستوفی ، ساروق ، ازندریان ، چار چنگ ، میشن ، طائمه ، اَشوند ، برگ بُنه ای ، گل دستمالی ، گل حیدر ، آصادقی ، مالیچه ، ماهی لَچک ، تُرنج ، تاجی آباد ، ماهی دَرهَم ، مهربان ، بیجار ، لیلیان ، رامیشان ، حسین آباد ، تاج آباد و زاغه از مهمترین نقشه های فرش استان همدان هستند.
از طرّاحان و نقشه کشان قدیم فرش همدان نیز می توان به میرزا شهاب الدین کوثری ، میرزا اسحاق ایرانپور ، میرزا تقی عبدالکریم اراکی ، میرزا رضا یگانه ، علی اصغر حسین خانی ، احمد و محمود غفاری ، برادران صباغ ، شهیدی ، شاخصی ، قنادی ، گیلانی و اسماعیلی اشاره کرد.
بافت فرش در استان همدان قدمتی 400 ساله دارد .
براساس نوشته های سیسیل ادوارد انگلیسی از فرش هایی که شاه طهماسب برای مسجد سلیمان خان ترکیه فرستاده ، چند تخته آن در قروه درجزین همدان بافته شده است .
همچنین کارگاههای قالی بافی شیخ تقی وکیل الرعایا ، یوسف زنجانی ، رضوانجو ، سرهنگ حسن ریاحی ، در اوایل دوره پهلوی ، غیائی ، نوبری غفاری ، عراقچی ، فتحی و شرکت فرش همدان که با سرمایه بانک شاهی انگلیس در سال 1304 تاسیس شد و وجود کاروانسراهای قدیمی فرش همدان حکایت از دیرینگی رونق این هنر در استان همدان دارد و براین موضوع صحه می گذارد که در گذشته های دور بازار فرش همدان ، بیشتر نیاز فرش کشور را تامین می کرده است ، اکنون اما این همه خلاصه شده در 52 کارگاه متمرکز و غیر متمرکز .
اداره فرش همدان پارسال با 234 میلیون تومان اعتبار به 2 هزار نفر قالی بافی آموزش داد و امسال برای رونق این هنر - صنعت ارائه 300 ساعت آموزش قالی بافی را در برنامه کاری خود دارد امّا به علّت پرداخت نشدن اعتبار اختصاصی 270 میلیون تومانی تاکنون این دوره ها برگزار نشده است .
رئیس اداره فرش سازمان صنعت ، معدن و تجارت استان شرکت تاجران فرش در نمایشگاه های بین المللی را برنامه راهبردی مرکز ملی فرش ایران بیان می کند و می گوید : این مرکز 50 درصد هزینه سفر تجار شرکت کننده در این نمایشگاه ها را یارانه ای پرداخت می کند و در صورتی که تجار موفق به بستن قرارداد با همتایان خارجی خود شوند همه هزینه های شرکت در نمایشگاه را مرکز ملی فرش ایران تامین می کند .
اما متاسفانه تجار همدانی از این برنامه استقبال نمی کنند .
علی بابایی حاشیه نشینی تجار قدیمی و آشنا نبودن تجار جوان با بازارهای بین المللی را علت این موضوع بیان می کند .
فرش دستباف به علت مرغوبیت و کاربری و قیمت تمام شده بالای آن بیشتر ، مصرف خارجی داشته و بازار صادراتی آن در مقایسه با بازار داخلی بسیار گسترده تر است .
بنابراین هرگونه رکود در بازار صادراتی آن منجر به بیکاری و کاهش درآمد بسیاری از شاغلین صنعت فرش می شود .
بنابر این برای رونق دوباره این هنر – صنعت شایسته است .
1- مسئولان به این صنعت ، به دید کارشناسی نگاه کنند و کمک به این هنر – صنعت را فقط در اعطای وام های قالی بافی نبینند .
وام هایی که به علت هدفمند نبودن فقط اتلاف منابع ملی را به همراه خواهد داشت .
2- اشتغال زایی
درشرایط کنونی اقتصاد ، ایجاد اشتغال یکی از محورهای مهم سیاستهای دولت محسوب می شود.
صنعت فرش دستباف یکی از صنایع کاربر است که با هزینه های ثابت اندک و با استفاده از تجهیزات ساده درکارگاههای خانگی موجب اشتغالزائی قابل ملاحظه ای در اقتصاد کشور می شود.
این صنعت علاوه بر قالیبافی فعالیت ها و مشاغل جانبی دیگری را نیز در بر می گیرد که نرخ اشتغال زائی این صنعت را افزایش می دهد .
از جمله مشاغل جانبی می توان به کار نخریس ، نختاب ، رنگ فروش ، رنگرز ، طراح ، چله کش ، گره زن ، صادرکننده و بازرگانان اشاره کرد .
3- ایجاد سامانه نظارتی برای ارائه آمار و مستندات واقعی .
سلیقه ای عمل کردن و نیز ارائه آمارهای بی پایه موجب شده است به این مساله به عنوان یک موضوع دست چندم توجه شود .
غالب مدیران به این جمع بندی رسیده اند که چون کسی پیگیر ادعاهای آنان نیست و ارائه آمار و گزارشات غیرواقعی نه تنها ضرورتی ندارد ، بلکه منافعی هم به همراه خواهد داشت ، این سنت را دست به دست گردانده و البته برای جلوگیری از کم فروشی ، هر یک چیزی هم به آن اضافه کرده اند
4- بازاریابی مناسب می تواند به رونق دوباره این هنر کمک فراوانی کند .
ضعف بازاریابی در این صنعت ، نقش مهمی در روند نزولی صادرات فرش دستبافت داشته است .
با در نظر گرفتن این واقعیت که فرش دستبافت ایران از نظر قیمت و کیفیت ، تغییری نکرده و محصولات سایر کشورها نیز از لحاظ کیفیت ، نقشه و طرح ، نیروی انسانی ماهر و قیمت ، دارای برتری خاصی به محصولات داخلی کشور ما نمی باشند ، می توان دریافت عمده مشکلات این صنعت ، عدم تبلیغات بازاریابی و کمبود آموزش های لازم به بازاریابان برای افزایش فروش و افزایش سهم بازار است.
5- کمک به بهبود اقتصاد روستا .
رکود در بازار صادراتی فرش منجر به بیکاری و کاهش درآمد بسیاری از شاغلین صنعت فرش از جمله روستائیان می شود.
وزارت صنعت ، معدن و تجارت و وزارت جهاد کشاورزی به عنوان متولیان امر توسعه روستایی در کشور ، باید سازماندهی تعاونی های تولید فرش و فعال نمودن بخش صادرات و بازرگانی آن را در اولویت های برنامه های خود قرار دهند .
0002