نگاهی به وصیت نامه‌ امام علی(ع) در نهج البلاغه

به گزارش گروه وبگردی خبرگزاری صدا و سيما، به مناسبت فرارسیدن شب‌های قدر ماه مبارک رمضان، حجت الاسلام ایمان شکیبایی در جمع عزاداران امیرالمومنین (علیه السلام) که از داخل و خارج از کشوربه طور آنلاین شرکت داشتند، به تبیین وصیتنامه آن حضرت پرداخت.
حجت الاسلام ایمان شکیبایی گفت: وصایای نقل شده از آن حضرت در نهج البلاغه را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد:

الف) وصیت‌های مکتوب آن حضرت پس از بازگشت از صفین؛ که شامل دو مورد می‌شود:

۱) نامه ٢۴نهج البلاغه که وصیت آن حضرت درباره مال خود است و سرآغاز آن چنین است: «هذا ما امر به عبدالله علی بن ابیطالب امیرالمومنین فی ماله»؛ مرحوم دشتی در ترجمه نهج البلاغه می‌گوید این نامه را حضرت در ٢٠ جمادی الاول سال ٣٧ هجری نوشت.

٢) نامه به فرزندش امام حسن علیه السلام که در بازگشت از صفین در سرزمین "حاضِرَیْن" نوشت.

ب) وصایای آن حضرت پس از ضربت خوردن؛

١) وصایای آن حضرت پس از ضربت خوردن خطاب به عموم که در دو جای نهج البلاغه آمده: یکی خطبه ١۴٩ نهج البلاغه با عنوان "و من کلام له علیه السلام قبل موته" و دیگری نامه شماره ٢٣ با عنوان "و من کلام له علیه السلام قاله قبل شهادته علی سبیل الوصیة لمّا ضربه ابن ملجم لعنة الله علیه" که با عبارت "وَصِیَّتِی لَکُمْ: أَنْ لاَتُشْرِکُوا بِاللهِ شَیْئاً" آغاز شده و سید رضی پس از نقل آن می‌گوید: بعضی از این کلام در قسمت خطب آمد جز آن که در این جا زیاده‌ای است که موجب شد آن را تکرار کنیم.

٢) نامه ۴٧ با عنوان "و من وصیة له علیه السلام للحسن والحسین علیهما السلام لما ضربه ابن ملجم لعنه الله" که خطاب به حسنین علیهما السلام بوده. اما در نامه ۴٧ تعبیر به (و مَن بلغه کتابی) شده است که همگان باید به محتوای آن دقت کنند؛ حضرت می‌فرماید:

أُوصِیکُمَا وَ جَمِیعَ وَلَدِی وَ أَهْلِی وَ مَنْ بَلَغَهُ کِتَابِی

شما را، و تمام فرزندان و خاندانم را، و کسانی را که این وصیّت به آن‌ها می‌رسد، به ترس از خدا، نظم در امور زندگی و ایجاد صلح و آشتی در میانتان سفارش می‌کنم، زیرا من از جدّ شما پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم شنیدم که می‌فرمود: «اصلاح دادن بین مردم از نماز و روزه یک سال برتر است».

سه توصیه مهم

تقوا که رئیس فضائل اخلاقی است ، نظم 

منظّم اگر زندگانی کنی
به پیری توانی جوانی کنی

و صلح که حضرت به فرمایش نبوی استناد فرموده اند که آشتی دادن دو نفر از فضیلت یک سال نماز و روزه بالاتر است.

حجت الاسلام شکیبایی در ادامه افزود: حضرت ده وصیتشان را با قسم مؤکَّد ذکر می‌فرمایند، مثل اینکه ما در فارسی می‌گوییم: شما را به خدا این کار را انجام بدهید، حضرت می‌فرماید:خدا را خدا را در باره یتیمان، نکند آنان گاهی سیر و گاه گرسنه بمانند، و حقوقشان ضایع گردد، چقدر در آیات و روایات درباره توجه به یتیم تذکر داده شده در حدّی که فرموده اند اگر یتیم گریه کند عرش الهی به لرزه می‌افتد و در قرآن اشاره شده اگر کسی مال یتیم را مصرف کند انگار آتش خورده است.

حضرت در ادامه می‌فرماید: خدا را خدا را در باره همسایگان، حقوقشان را رعایّت کنید که وصیّت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم شماست، همواره به خوشرفتاری با همسایگان سفارش می‌کرد تا آنجا که گمان بردیم برای آنان ارثی معیّن خواهد کرد؛ تعبیر خیلی لطیفی است که توصیه‌ها به قدری شدید است که همسایه مثل قوم و خویش ارث می‌برد.

خدا را خدا را در باره قرآن، مبادا دیگران در عمل کردن به دستوراتش از شما پیشی گیرند؛ مبادا بیگانه وقتی اجناسش را دربازار عرضه می‌کند شرط انصاف و امانتداری را رعایت کند، ولی ما نه، او دنبال پیشرفت علمی باشد، ولی ما نه، او در کارهایش صادقانه عمل کند، ولی مانه. مواظب باشیم که از قرآن به قرائتش قناعت نکنیم بلکه محتوایش را بفهمیم و به آن عمل کنیم.

اگر کسی نماز را اقامه نکند خُب مسلّماً نه تنها ستون دین را استوار نخواهد کرد بلکه خدا را هم فراموش خواهد کرد.

حضرت می‌فرماید: خدا را خدا را در باره نماز، چرا که ستون دین شماست. بار‌ها در روایات از نماز به ستون دین تعبیر شده است، چون راه ارتباطی ما با خداست، چون بازدارنده از فحشاء و منکرات است، ولی اگر کسی نماز را اقامه نکند خُب مسلّماً نه تنها ستون دین را استوار نخواهد کرد بلکه خدا را هم فراموش خواهد کرد.

خدا را خدا را در باره خانه خدا، تا هستید آن را خالی مگذارید، زیرا اگر کعبه خلوت شود، مهلت داده نمی‌شوید. مهلت داده نمی‌شوید یعنی عذاب الهی بر سرتان نازل خواهد شد.

خدا را خدا را در باره جهاد با اموال و جان‌ها و زبان‌های خویش در راه خدا. جهاد با مال یعنی کمک رسانی مالی، جهاد با جان یعنی حضور در میدان معرکه با دشمن و جهاد با زبان یعنی تبلیغ دین با منطق صحیح

در روایتی نبی اکرم فرمودند اگر جهاد ترک شود سه مصیبت بر مردم پدید خواهد آمد: ذلّت، فقر، از دست دادن دین، در ادامه حضرت می‌فرماید: بر شما باد به پیوستن با یکدیگر، و بخشش همدیگر، مبادا از هم روی گردانید، و پیوند دوستی را از بین ببرید؛ امر به معروف و نهی از منکر را ترک نکنید که بد‌های شما بر شما مسلّط می‌گردند، آنگاه هر چه خدا را بخوانید جواب ندهد.

استاد نهج البلاغه در ادامه به توصیه حضرت به رعایت عدالت در قصاص قاتل اشاره کرد: که از ناپرهیزی در قصاص و مُثله کردن قاتل

یکی از وصایای امیر مومنان امام علی(ع) که در نهج البلاغه نیز اشاره شده درباره فضیلت برقراری صلح و آشتی دادن دو نفر است که آن حضرت فرموده اند فضیلت اصلاح دادن بین مردم از نماز و روزه یک سال برتر است.

خویش پرهیز می‌دهند.

به جز از علی که گوید به پسر که قاتل من

چو اسیر توست اکنون به اسیر کن مدارا

 

محقق نهج البلاغه در پایان ضمن یادآوری مظلومیت حضرت در زمان حیاتشان و نیز مهجوریت کلام حضرت در زمان حاضر ابراز داشت: کتاب شریف نهج البلاغه در تمام عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، خانوادگی، سیاسی و عقیدتی برای امروز ما حرفی برای گفتن دارد، از آن فاصله نگیریم و سعی کنیم با نهج البلاغه امروز بیشتر از گذشته اُنس پیدا کنیم. در خاتمه، مجلس با نوحه سرایی یکی از مادحین اهل بیت (علیهم السلام) به پایان رسید.