افزایش اهمیت سد‌ها در تاب‌آوری منابع آب با تغییر الگوی بارش‌ها

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، «محمدرضا کاویان‌پور» با تأکید بر خروج بارش‌ها از الگوی طبیعی گذشته گفت: در گذشته به‌دلیل آنکه بارش‌ها عموماً طبیعی و نرمال بود، طراحی مخازن سد‌ها بر اساس مطالعات اولیه و متناسب با حجم روان‌آب‌های ورودی انجام می‌شد تا بتواند پاسخگوی نیاز‌های پایین‌دست باشد.

وی افزود: با وقوع تدریجی تغییرات اقلیمی، نقش سد‌ها در افزایش تاب‌آوری منابع آب اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است؛ چراکه بارش‌ها از سیکل طبیعی خود خارج شده‌اند. در شرایط جدید، ممکن است بارش‌ها در برخی مناطق حذف و در برخی دیگر افزایش یا کاهش قابل توجهی داشته باشند و مهم‌تر از همه، شدت و مدت بارندگی‌ها نیز دستخوش تغییر شده است.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب بیان کرد: به‌عنوان مثال، اگر در گذشته یک منطقه طی فصل پاییز حدود ۵۰ میلی‌متر بارندگی به‌صورت تدریجی دریافت می‌کرد، امروز ممکن است همین میزان بارش تنها در دو یا سه روز اتفاق بیفتد. این افزایش شدت باعث می‌شود زمین فرصت کافی برای جذب رطوبت نداشته باشد و بخش قابل توجهی از منابع آبی از دست برود؛ در چنین شرایطی، سد‌ها به‌عنوان تنظیم‌کننده جریان‌های کوتاه‌مدت نقش بسیار مهمی ایفا می‌کنند.

کاویان‌پور با اشاره به سامانه بارشی اخیر گفت: در سامانه اولیه‌ای که وارد کشور شد، تا حدود ۳۰ آذرماه وضعیت بارش‌ها از مقادیر منفی به مقادیر مثبت تغییر کرد و کشور از شرایط کم‌بارشی به وضعیت نزدیک به نرمال رسید، اما به‌دلیل تمرکز بارش‌ها در مناطقی که فاقد ظرفیت‌های ذخیره‌سازی مناسب بودند، بخش زیادی از این منابع آبی از دست رفت.

وی تأکید کرد: اتکای صرف به میزان کل بارش و مقایسه آن با سال آبی گذشته می‌تواند گمراه‌کننده باشد، چراکه ممکن است بارش نرمال ثبت شود، اما این بارندگی‌ها در مناطقی رخ داده باشد که ذخیره‌گاه‌های سطحی طبیعی یا سد‌ها در آنها وجود نداشته است.

کاویان‌پور ادامه داد: در سامانه بارشی اول، بخش عمده بارش‌ها در مناطق جنوبی کشور رخ داد و تنها سد‌های استان‌هایی مانند هرمزگان، فارس و کرمان توانستند از این بارش‌ها بهره‌مند شوند. اگر در این مناطق سد‌های بیشتری وجود داشت، امکان ذخیره‌سازی این منابع برای دوره‌های طولانی‌تر فراهم می‌شد.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب در پاسخ به پرسشی درباره نقش قنات‌ها در کنار سد‌ها گفت: ماهیت سامانه‌های بارشی متفاوت است. بارش‌های سامانه اول که عمدتاً سودانی بودند، از شدت بالا و مدت کوتاه برخوردار بودند و فرصت کافی برای تغذیه منابع آب زیرزمینی و قنات‌ها فراهم نمی‌کردند.

وی افزود: در سامانه دوم که از سمت مدیترانه وارد کشور شد و ارتفاعات زاگرس را دربر گرفت، بخش قابل توجهی از بارش‌ها به صورت برف بود. این نوع بارش به‌دلیل ماندگاری و ذوب تدریجی، شرایط مناسبی برای نفوذ آب به سفره‌های زیرزمینی و تغذیه منابع قنات‌ها ایجاد می‌کند.

کاویان‌پور بیان کرد: این ظرفیت‌ها به‌تنهایی برای تأمین پایدار منابع آب زیرزمینی و قنات‌ها کفایت نمی‌کند و کشور همچنان نیازمند صبر، برنامه‌ریزی دقیق، مدیریت و تدبیر در استفاده از منابع محدود آب است.

وی گفت: برف به‌عنوان یک ذخیره طبیعی باید برای دوره‌های گرم‌تر سال حفظ شود و استفاده شتاب‌زده و کوتاه‌مدت از منابع آبی می‌تواند مشکل‌ساز باشد. نگاه بلندمدت در مدیریت منابع آب یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر برای کشور است.