مشارکت صندوق توسعه ملی در توسعه ۱۵ هزار مگاوات نیروگاه‌های تجدیدپذیر

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، مجری طرح تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر ساتبا در نشست تخصصی با موضوع "تامین مالی احداث نیروگاه خورشیدی که در نمایشگاه بین‌المللی مشهد برگزار شد، اظهار کرد: تامین مالی برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی از حدود ۵ سال گذشته به‌صورت جدی وارد چرخه اجرایی شد تا معضل توسعه نیروگاه‌های خورشیدی، برطرف و فرآیند تسهیل‌گری برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر انجام شود؛ در این راستا، منابعی در دسترس قرار گرفت تا فرآیند تسهیل‌گری برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر انجام شود و با توجه به اینکه منابع مستقیمی در اختیار وزارت نیرو برای توسعه تجهیزات وجود نداشت، از منابع مختلفی از جمله منابع بودجه‌ای و سایر منابع قابل استفاده برای توسعه تجدیدپذیر‌ها بهره گرفته شد.

فهیمه صداقت با بیان اینکه تامین مالی نیروگاه‌های خورشیدی را می‌توان در دو دسته کلی تامین مالی ریالی و ارزی تقسیم کرد، ادامه داد: در بخش تامین مالی ریالی، از منابع داخلی بانک‌ها و موسسات اعتباری استفاده می‌شود که شامل بانک‌های دولتی و خصوصی است؛ این بانک‌ها بر اساس گردش حساب متقاضی وارد عمل شده و به متقاضی تسهیلات اعطا می‌کنند؛ در صورتی که بانک نیاز به استعلامات خاصی داشته باشد، سازمان وارد عمل شده و پاسخ استعلام‌ها را ارائه می‌دهد.

مجری طرح تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر ساتبا افزود: صندوق توسعه ملی نیز از طریق بانک‌های عامل که طرف قرارداد عاملیت ریالی هستند، وارد فرآیند می‌شوند و تسهیلات ریالی ارائه می‌دهند. در حوزه ریالی صندوق توسعه ملی، به دلیل درگیر بودن منابع بانک‌ها، تمایل زیادی به این نوع تامین مالی ندارد و در صندوق توسعه ملی بیشتر تمرکز بر تامین مالی ارزی است.

فهیمه صداقت تصریح کرد: صندوق ملی محیط زیست و صندوق نوآوری و شکوفایی از دیگر صندوق‌هایی هستند که در حوزه تجدیدپذیر‌ها فعال شدند؛ صندوق نوآوری و شکوفایی را می‌توان یک منبع تسهیلاتی نسبتا پایدار دانست؛ براساس ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان، صنایع مکلف هستند برق مصرفی خود را از منابع تجدیدپذیر تامین کنند؛ از درآمد‌های حاصل از این محل، ۲۵ درصد به حساب صندوق نوآوری و شکوفایی واریز می‌شود تا برای ارائه تسهیلات به نیروگاه‌های تجدیدپذیر تا ظرفیت ۳ مگاوات مورد استفاده قرار گیرد.

مجری طرح تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر ساتبا درباره منابع مالی پیش بینی شده در بخش تولید و اشتغال برای توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر توضیح داد: منابع پیش‌بینی‌شده در قوانین بودجه سنواتی و همچنین منابع تکلیفی مانند منابع تولید و اشتغال، از سال ۱۴۰۳ در اختیار وزارت نیرو قرار گرفت؛ با پیگیری‌هایی که توسط ساتبا انجام شد، در نهایت در سال ۱۴۰۳ وزارت نیرو به‌عنوان یکی از وزارتخانه‌های مجاز برای استفاده از این منابع بودجه‌ای اضافه شد و بخشی از منابع در اختیار این وزارتخانه قرار گرفت که با اهرمی شدن آن، حدود ۲.۱ همت منابع برای توسعه تجدیدپذیر‌ها فعال شد.

فهیمه صداقت با اشاره به اینکه در بازار پول و سرمایه نیز ابزار‌هایی مانند گواهی سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذاری خاص مطرح است، عنوان کرد: معرفی متقاضیانی که دارای پروانه معتبر احداث هستند، از سوی ساتبا انجام می‌شود و این متقاضیان به بانک‌های عامل، با اولویت بانک رفاه، معرفی می‌شوند؛ از دیگر ابزار‌های تامین مالی برای توسعه تجدیدپذیر‌ها می‌توان به عرضه اوراق مرابحه، صندوق پروژه و گواهی صرفه‌جویی تامین مالی اشاره کرد.

مجری طرح تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر ساتبا درباره نحوه تامین تامین مالی ارزی تصریح کرد: در تامین مالی ارزی، با مشارکت صندوق توسعه ملی و در قالب دو نوع قرارداد تسهیلات ارزی و مشارکت صندوق نمود پیدا می‌کند؛ به‌ویژه که از مردادماه و با اجازه مقام معظم رهبری، صندوق توسعه ملی مجوز ورود به حوزه سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر را دریافت کرد؛ در این خصوص، دو مصوبه اصلی شامل مصوبه مربوط به توسعه ۷۰۰۰ مگاوات و مصوبه مربوط به توسعه ۸۰۰۰ مگاوات با تسهیلات صندوق توسعه ملی است.

فهیمه صداقت با تشریح سرمایه‌گذاری خارجی (FDI) بیان کرد: این معنای سرمایه‌گذاری مستقیم است که در آن سرمایه‌گذار خارجی می‌تواند تا ۱۰۰ درصد سهام یک شرکت داخلی را در اختیار داشته باشد و یا به‌صورت یک شرکت مشترک فعالیت کند یا حتی شرکتی را به‌طور کامل احداث کرده و مالک ۱۰۰ درصد سهام آن باشد؛ در این حالت، ثبت سفارش‌ها را بدون انتقال ارز انجام می‌دهد و مطابق قانون تشویق و حمایت از سرمایه‌گذاری خارجی، مجوز مربوطه را اخذ کرده و فعالیت خود را ادامه می‌دهد. در حال حاضر، ۸۱ پروژه در صنعت تجدیدپذیر دارای سرمایه‌گذاری خارجی هستند که عمدتا در حوزه نیروگاه‌های خورشیدی فعالیت می‌کنند.

مجری طرح تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر ساتبا با بیان اینکه مرکز مبادله طلا نیز ابزار جدیدی را تحت عنوان اوراق مرابحه ارزی در حال اجرا دارد، افزود: این اوراق بیشتر برای صنایع، به‌ویژه صنایعی که دارای صادرات هستند، مناسب است. یکی از شروط استفاده از این اوراق این است که متقاضی حتما دارای درآمد صادراتی باشد، بنابراین، نیروگاهی که صرفا در حوزه احداث نیروگاه تجدیدپذیر فعالیت دارد و درآمد آن ریالی است، امکان استفاده از این اوراق را ندارد؛ نرخ بهره این نوع تامین مالی حدود ۹.۵ تا ۱۰ درصد است.

فهیمه صداقت اظهار کرد: در سال ۱۴۰۱ تفاهم‌نامه‌ای به ارزش ۵ میلیارد دلار با صندوق توسعه ملی منعقد شد تا این منابع برای تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر در اختیار متقاضیان قرار گیرد؛ بر اساس این تفاهم‌نامه، قرار بود حدود ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه از محل این منابع اجرا شود و ما نیز این ظرفیت را به بانک‌ها معرفی کردیم؛ در نهایت، تنها حدود ۲۷ پروژه به ظرفیت ۱۷۵۵ مگاوات و مجموعا ۸۳ میلیون دلار موفق به دریافت مصوبه از بانک‌ها شدند.

مجری طرح تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر ساتبا درباره فرآیند اعطای تسهیلات ارزی صندوق توسعه ملی تشریح کرد: شروع فرآیند منوط به دریافت معرفی‌نامه نیست، چراکه طبق نظام‌نامه، متقاضی می‌تواند مستقیما از طریق بانک عامل اقدام کند؛ به این صورت که متقاضی درخواست خود را به بانک عامل ارائه می‌دهد. درخواست تسهیلات ارزی صندوق توسعه ملی صرفا به بانک‌هایی امکان‌پذیر است که قرارداد ارزی با صندوق داشته باشند؛ از جمله این بانک‌ها می‌توان به بانک‌های تجارت، ملت، شهر، رفاه و توسعه صادرات اشاره کرد.

فهیمه صداقت نحوه دریافت تسهیلات از صندوق توسعه ملی را تشریح و اظهار کرد: ابتدا متقاضی درخواست خود را به بانک عامل ارائه می‌دهد و در آنجا تشکیل پرونده انجام می‌شود. در صورتی که مورد تایید قرار گیرد و وثایق لازم که معمولا تا ۱۲۰ درصد اصل و سود تسهیلات را پوشش می‌دهد تامین شود، پرونده تکمیل می‌شود. در نهایت، بانک یک شناسنامه اعتباری تهیه کرده و آن را در اختیار صندوق توسعه ملی قرار می‌دهد. صندوق نیز پس از بررسی، مصوبه خود را صادر کرده و در اختیار بانک قرار می‌دهد و سپس مسدودی ارزی توسط بانک مرکزی صادر می‌شود و در نهایت تسهیلات پرداخت خواهد شد.

مجری طرح تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر ساتبا با اشاره به اینکه سقف تسهیلات ارزی صندوق توسعه ملی ۷۵ درصد هزینه اجرای طرح را پوشش می‌دهد، تاکید کرد: از آنجا که منابع صندوق، منابع خارج از کشور است، صندوق حداکثر تا ۷۵ درصد هزینه اجرای طرح تسهیلات پرداخت می‌کند؛ نرخ بهره این تسهیلات ۸ درصد به صورت سالانه است. حداکثر دوره مشارکت ۳ سال در نظر گرفته می‌شود که البته بسته به ظرفیت نیروگاه متفاوت است. دوره تنفس ۶ ماه و دوره بازپرداخت ۵ سال است. در مجموع، صندوق توسعه ملی به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی می‌کند که کل دوره تامین مالی از ۸ سال بیشتر نشود بازپرداخت اصل و فرع تسهیلات نیز باید به‌صورت ارزی انجام شود.

فهیمه صداقت در خصوص مستندات مورد نیاز برای صدور شناسنامه اعتباری گفت: مجوز‌های اولیه از جمله پروانه احداث و قرارداد‌های ساتبا به همراه معرفی‌نامه خطاب به بانک عامل، گزارش توجیه مالی و اقتصادی طرح، احراز اولویت طرح توسط بانک، اعلام اصالت پروفرما (پیش فاکتور) و تایید قیمت توسط ساتبا است. همچنین ابلاغ رای هیئت نظارت نیز از جمله مدارک بود که البته این بند برای نیروگاه‌های خورشیدی تا پایان امسال حذف شده و دیگر نیازی به آن وجود ندارد.

مجری طرح تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر ساتبا درباره روند اجرای طرح ۷۰۰۰ مگاواتی نیروگاه‌های تجدیدپذیر توضیح داد: با ورود صندوق توسعه ملی به حوزه سرمایه‌گذاری پروژه‌های نیروگاهی، در حال حاضر طرح توسعه ۷۰۰۰ مگاواتی در دستور کار قرار گرفته که چند مرحله انتشار فراخوان برای این منظور اجرا شده است. این طرح برای متقاضیان سرمایه گذاری به صورت حقوقی با ظرفیت بالای ۲ مگاوات تا سقف ۲۰۰ مگاوات برای هر ذی‌نفع واحد طراحی شده و متقاضیان می‌توانند در قالب مدل مشارکت در این طرح حضور داشته باشند.

فهیمه صداقت افزود: یکی از مهم‌ترین مزیت‌های آن، بحث وثایق است؛ به‌طوری‌که در این مدل دیگر نیازی به اخذ وثایق ۱۲۰ درصدی وجود ندارد و تنها ۳۰ درصد اصل سرمایه صندوق به‌عنوان وثیقه خارج از طرح دریافت می‌شود. صندوق توسعه ملی در این مدل به‌عنوان شریک پروژه وارد می‌شود، اما مالک یا سهام‌دار پروژه نخواهد شد و صرفا تا زمان تسویه مطالبات خود و دستیابی به سود ۸.۵ درصدی در پروژه باقی می‌ماند؛ در حال حاضر هفت بانک به‌عنوان کارگزار مالی مشارکت صندوق فعالیت دارند.

مجری طرح تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر ساتبا ادامه داد: یکی دیگر از مزیت‌های مدل مشارکت این است که به متقاضی وام نقدی پرداخت نمی‌شود، بلکه تجهیزات در اختیار سرمایه‌گذار قرار می‌گیرد. در حال حاضر بخشی از خرید تجهیزات انجام شده و هزینه آن پرداخت شده و این تجهیزات در حال تحویل به متقاضیان است.

فهیمه صداقت در خصوص فرایند تامین منابع مالی طرح توسعه ۸۰۰۰ مگاواتی با تسهیلات صندوق توسعه ملی تشریح کرد: طرح ۸۰۰۰ مگاواتی مخصوص متقاضیانی است که درخواست ساخت ظرفیت بالای ۵۰ مگاوات دارند؛ در این طرح، منابع بر اساس پروفرم‌های ارائه‌شده، توسط صندوق در اختیار متقاضی قرار می‌گیرد؛ در این طرح منابع ارزی بر اساس پروفرم‌ها و از خارج از کشور تامین می‌شود و صندوق به‌عنوان شریک وارد پروژه خواهد شد؛ متقاضی باید شخص حقوقی غیر دولتی باشد، پروانه احداث تجدیدپذیر بالای ۵۰ مگاوات داشته باشد و تمام مدل‌های قرارداد به‌جز ماده ۱۲ می‌توانند از این طرح استفاده کنند.

مجری طرح تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر ساتبا درباره نحوه عرضه اوراق مرابحه ارزی مطرح کرد: اگر پروژه صنعتی باشد و درآمد ارزی داشته باشد، می‌تواند از این اوراق استفاده کند؛ این ابزار معمولا برای تامین مالی از ۲۰ میلیون یورو تا سقف ۲۰۰ میلیون یورو کاربرد دارد و برای مبالغ کمتر، به‌دلیل هزینه‌های ساختار مالی، صرفه اقتصادی ندارد؛ مزیت این اوراق این است که در طول دوره سررسید، فقط سود پرداخت و اصل مبلغ در پایان دوره به‌صورت یکجا تسویه می‌شود؛ فرآیند آن شامل برگزاری جلسه توجیهی بین ناشر و مرکز مبادله است و این ابزار در بستر مرکز مبادله طلا و ارز ایران معامله می‌شود. این روش برای پروژه‌هایی مناسب است که در کنار درآمد ریالی، درآمد صادراتی ارزی نیز دارند تا نوسانات نرخ ارز پوشش داده شود.

فهیمه صداقت با بیان اینکه در حوزه تامین مالی غیردولتی و فاینانس، از امسال شورای ملی تامین مالی در وزارت امور اقتصادی و دارایی متولی شده است، خاطرنشان کرد: در این فرآیند، یک‌سری مستندات اولیه توسط ساتبا در اختیار آنها قرار می‌گیرد تا برای صدور ضمانت‌نامه‌های حاکمیتی اقدام شود؛ ضمانت‌نامه‌ای که فاینانسر خارجی برای ورود به پروژه و پرداخت تسهیلات به متقاضی به آن نیاز دارد. این مدل بیشتر مناسب پروژه‌های بزرگ‌تر است و برای پروژه‌های کوچک‌تر، تامین مالی ریالی کاربردی‌تر است.

مجری طرح تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر ساتبا با تاکید بر اینکه در حوزه اختصاص یارانه سود به عنوان دیگر ابزار تامین مالی، بخشی از منابع در اختیار بانک‌های عامل و صندوق نوآوری و شکوفایی قرار گرفته است، تصریح کرد: از دیگر منابع پایدار، منابع صندوق نوآوری و شکوفایی است که از محل صنایع تامین می‌شود و محدود به یک سال نیست. این تسهیلات صرفا به اشخاص حقوقی تعلق می‌گیرد، حداقل ۳۰ درصد آورده متقاضی الزامی است. در صندوق نوآوری و شکوفایی نیز نرخ سود ۶ واحد درصد کمتر از نرخ مصوب شورای پول و اعتبار است؛ به‌طوری که در سال جاری با نرخ مصوب ۲۳ درصد، تسهیلات با نرخ ۱۸ درصد ارائه می‌شود. دوره مشارکت و تنفس ۶ ماه و دوره بازپرداخت چهار سال و نیم است.

فهیمه صداقت در خصوص نحوه عرضه اوراق گواهی سپرده سرمایه‌گذاری خاص گفت: اشخاص حقوقی می‌توانند به بانک‌ها مراجعه و درخواست انتشار این اوراق را ثبت کنند. نرخ سود این اوراق معمولا بالا و در حدود نرخ‌های بازار سرمایه است و گاهی به ۴۰ درصد نیز می‌رسد. این ابزار بیشتر مورد استفاده طرح های بزرگ است و کمتر برای پروژه‌های کوچک توصیه می‌شود. سقف تامین مالی از این محل تا ۸۰ درصد هزینه اجرای طرح است. دوره تنفس این اوراق سه ماه و از زمان تخصیص منابع، بازپرداخت سود آغاز می‌شود.

مجری طرح تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر ساتبا بیان کرد: گواهی صرفه‌جویی انرژی به‌عنوان یکی از ابزار‌های نوین بازار سرمایه برای تامین مالی طرح‌های صرفه‌جویی و ارتقای بهره‌وری قابل استفاده است؛ این ابزار نسبتا جدید است و از آنجا که نرخ سود آن بالاست، در پروژه‌هایی مانند نیروگاه‌های تجدیدپذیر می‌توان از محل صرفه‌جویی سوخت، گواهی صرفه‌جویی انرژی از نوع تامین مالی دریافت کرد. در این حالت، چون صرفه‌جویی انرژی محقق شده است، امکان صدور گواهی صرفه‌جویی انرژی فراهم می‌شود.