توانبخشی در خدمت کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان

 دکتر «مرضیه محمدی» با بیان اینکه سرطان یکی از شایع‌ترین، ناتوان‌کننده‌ترین و پرهزینه‌ترین بیماری‌هایی است که افراد ساکن در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد، گفت: با توجه به پیشرفت‌های زیاد در درمان‌های آنکولوژی، میزان کلی بقا در این بیماران افزایش یافته است؛ با این حال، این بقا بدون بیماری نیست و اغلب بیماران با سرطان به عنوان یک بیماری مزمن زندگی می‌کنند.

 

استادیار گروه فیزیوتراپی در دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: به طور تقریبی، همه افرادی که با سرطان به عنوان یک بیماری مزمن زندگی می‌کنند، با گذشت زمان دچار اختلالات و ناتوانی عملکردی قابل ملاحظه‌ای می‌شوند، در واقع می‌توان گفت که درمان‌های جدیدتر میزان مرگ و میر را در بیماران مبتلا به سرطان کاهش داده است و در عین حال بیماران با مواردی از ناتوانی مواجه هستند که نیاز فزاینده‌ای به توانبخشی سرطان را به همراه داشته است.

 

دکتر محمدی توانبخشی سرطان را نوعی از مراقبت‌های پزشکی برشمرد که لازم است در سرتاسر مراقبت‌های آنکولوژی ادغام شود و در این زمینه افزود: در بیماران مبتلا به سرطان، بسته به نوع سرطان و محل درگیری، اقدامات توانبخشی مختلفی ارایه می‌شود.

 

او کنترل ادم لنفاوی در اندام‌ها، کنترل درد، کنترل خستگی و ضعف عمومی، کنترل اختلالات کف لگن (بی اختیاری ادرار یا مدفوع)، کنترل حس‌های ناخوشایند در دست و پا، بهبود زخم، افزایش قدرت و استقامت عضلانی، افزایش ظرفیت قلب تنفسی، بهبود تعادل و بهبود راه رفتن را از جمله این اقدامات حمایتی عنوان کرد.

 

به گفته عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، توانبخشی در بیماران مبتلا به سرطان چند مرحله دارد که گام نخست، شامل توانبخشی پیشگیرانه است و از مراحل نخست پس از تشخیص سرطان، یعنی قبل یا بلافاصله پس از شروع درمان سرطان، آغاز می‌شود.

 

دکتر محمدی هدف این مرحله از توانبخشی را جلوگیری از اختلالات مورد انتظار و همراه با پیشرفت بیماری عنوان کرد و توضیح داد: به عنوان مثال در این مرحله درمانگر می‌تواند به کاهش عوارض قابل پیش‌بینی مانند آسیب پوست در اثر بی‌حرکتی یا بی‌اختیاری ادرار، کمک کند.

 

او ادامه داد: گام دوم شامل وانبخشی بازتوانی است که با هدف بازیابی کامل عملکرد در بیماران دارای نقص جسمی عمل می‌کند. هدف این مرحله از توانبخشی، بازگشت بیمار به سطح عملکرد پیش از بیماری است. این رویکرد اغلب به دنبال درمان‌های شدید آنکولوژیک یا سایر روش‌های درمانی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

استادیار گروه فیزیوتراپی در دانشگاه علوم پزشکی شیراز در این زمینه اضافه کرد: به عنوان مثال توانبخشی تنفسی می‌تواند بعد از «توراکوتومی» یا تشدید بیماری انسدادی مزمن ریوی مفید باشد، همچنین در این مرحله، بازیابی قدرت اندام‌ها و دامنه حرکتی بعد از «ماستکتومی» یا پرتودرمانی انجام می‌شود، تمرین‌های هوازی نیز یک روش بسیار موثر برای بیمارانی است که تحت پیوند مغز استخوان قرار می‌گیرند و می‌توان از این تمرین‌ها استفاده کرد تا حتی به بیماران مبتلا به بیماری‌های پیش رونده اجازه داد بخشی از سطح آمادگی جسمی قبل از بیماری خود را باز یابند.

 

دکتر محمدی در خصوص گام سوم اقدامات توانبخشی در بیماران مبتلا به سرطان اضافه کرد: گام سوم شامل توانبخشی حمایتی است که تلاش می‌کند با استفاده از روش‌های سریع و موثر، مهارت‌های مراقبت از خود و تحرک را در بیماران مبتلا به سرطان در حال رشد، بیماران دچار اختلال پیشرونده و بیماران دارای ناتوانی، افزایش دهد. توانبخشی حمایتی همچنین شامل تمرین‌های بدنی برای جلوگیری از اثرات بی‌حرکتی از جمله اختلالات مفصل، آتروفی عضلات، ضعف عمومی و فشار وارد بر بافت است. در واقع هدف این مرحله از توانبخشی، بهینه‌سازی عملکرد در بیماران دارای اختلالات برگشت‌ناپذیر است.

 

او یادآور شد: در نهایت باید گفت که توانبخشی از سوی متخصصانی ارایه می‌شود که با هدف حفظ یا بازیابی عملکرد، کاهش ناتوانی، افزایش استقلال و بهبود کیفیت زندگی در زمینه‌های مختلفی از جمله ارزیابی، تشخیص و درمان اختلالات جسمی، شناختی و عملکردی بیماران دخیل هستند.