سرود‌های انقلاب، روایت ایمان، حماسه و مردم‌بودن در موسیقی معاصر ایران

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، محمدجواد عظیمی، کارشناس ادبیات فارسی و موسیقی، با حضور در استودیو شبکه خبر، درباره سرود‌ها و ترانه‌های دوران انقلاب اسلامی و ریشه‌های فکری و عاطفی این سرود‌ها گفت: انقلاب اسلامی ایران نه‌تنها یک تحول بزرگ اجتماعی، بلکه یک دگرگونی عمیق درونی بود و همین ایمان و عشق درونی مردم، به‌طور مستقیم به زبان هنر و موسیقی منتقل شد. هنرمندان با مشاهده این فضا، آن را در ذهن و زبان خود بازتاب دادند و آثاری خلق کردند که واجد همان مختصات نهضت انقلابی است.

به گفته وی، مردمی‌بودن از مهم‌ترین ویژگی‌های موسیقی انقلاب است، چرا که این آثار نه سفارشی، بلکه برخاسته از تجربه زیسته شاعران و آهنگسازانی بود که خود در متن انقلاب حضور داشتند. همین ویژگی سبب شده سرود‌های انقلابی در نسل‌های مختلف تکرار، پذیرفته و ماندگار شوند.

عظیمی با مقایسه موسیقی انقلاب اسلامی با دوره‌های پیشین توضیح داد: در موسیقی سنتی پیش از مشروطه، غالباً با فضای تغزلی و عاشقانه روبه‌رو هستیم و در دوران مشروطه، موسیقی اجتماعی با رنگ اندوه و ماتم شکل می‌گیرد، اما در انقلاب اسلامی، برای نخستین‌بار ظرفیتی از موسیقی سنتی بروز می‌کند که حماسی، پرامید و شاد است و این امر ریشه در ایمان به پیروزی دارد.

وی سادگی فرم، تنوع وزنی و فاصله‌گرفتن از قالب‌های کلیشه‌ای مانند مارش نظامی را از دیگر ویژگی‌های این آثار دانست و افزود: بسیاری از این سرود‌ها با امکانات حداقلی و حتی در شرایط مخفیانه تولید شدند، اما همان نسخه‌های اولیه، با وجود نقص در سازبندی یا صدابرداری، ماندگار شدند و بازخوانی‌های بعدی نتوانستند جایگزین تأثیر اصیل آنها شوند.

این کارشناس ادبیات فارسی با اشاره به محتوای اشعار انقلابی گفت: مفاهیمی، چون رهایی از ظلم و طاغوت، تعالی انسانی، مفاهیم قرآنی، تصویر بهار، آزادی و امتداد رسالت پیامبر (ص) در این آثار پررنگ است. بسیاری از مضامین و حتی مصرع‌ها مستقیماً از شعار‌های مردمی انقلاب گرفته شده و در قالب ترانه و سرود نشسته‌اند.

عظیمی همچنین به پیوند عمیق این سرود‌ها با ادبیات کلاسیک فارسی اشاره کرد و افزود: استفاده از اشعار حافظ و مولوی پس از انقلاب گسترش یافت و حتی در سرود‌های مناسبتی و آثار سمفونیک، ردپای پررنگ ادبیات کهن دیده می‌شود، موضوعی که نشان‌دهنده ریشه‌دار بودن موسیقی انقلاب در فرهنگ ایرانی است.

وی در پایان این گفت‌و‌گو، با یادکردن از شاعرانی، چون حمید سبزواری و آثاری همچون «ایران ایران»، «هوا دلپذیر شد» و «نغمه ظفر»، این آثار را نمونه‌هایی برجسته از تلفیق حماسه، شعر و موسیقی دانست که همچنان در حافظه جمعی جامعه ایرانی زنده‌اند.