ضرورت تحول در ساختار دانشگاهی کشور

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ بیژن رنجبر رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در همایش بازخوانی و تحلیل پیام های رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله امام سید مجتبی حسینی خامنه ای (مدظله العالی) با اشاره به منویات و پیام‌های مقام معظم رهبری اظهار داشت: فرازهایی از پیام‌های حضرت آقا در خصوص نقش بی‌بدیل علم و فناوری در پیشرفت و توسعه کشور انتخاب شده است؛ چرا که به هر تقدیر و به طور طبیعی، دانشگاه‌های کشور در این الگوی توسعه، نقشی بسیار اساسی و بنیادین بر عهده دارند.

وی با تاکید بر جایگاه ویژه دانشگاه آزاد اسلامی در این مسیر تصریح کرد: دانشگاه آزاد اسلامی در حال حاضر به عنوان بزرگترین دانشگاه علمی و اجتماعی در منطقه غرب آسیا شناخته می‌شود. همچنین این مجموعه عظیم دانشگاهی، رتبه سومین دانشگاه بزرگ حضوری جهان را نیز به خود اختصاص داده است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به ضرورت تحول در ساختار دانشگاهی کشور تأکید کرد: دانشگاه بایستی از یک نهاد آموزشی منفعل، به کانون تولید اراده تاریخی و پیشران اصلی حل مسائل کلان کشور تبدیل شود.

رنجبر با اشاره به رویکرد مقام معظم رهبری در حوزه علم و دانش که منظومه فکری روشن ایشان را نشان می دهد، تأکید کرد: در نگاه ایشان، علم صرفاً یک ابزار آموزشی یا دانشگاهی محض نیست، بلکه این علم بایستی برای مردم و کشور رفاه، امنیت و اقتدار را به ارمغان بیاورد.

وی با بیان اینکه نگاه مقام معظم رهبری به علم، نگاهی راهبردی، استراتژیک، تمدنی و مسئله‌محور است، خاطرنشان کرد: مسیری که ایشان ترسیم کرده‌اند، قطعاً گامی استوار برای پیشرفت کشور است. دستیابی به این پیشرفت و حرکت در این مسیر، بی‌تردید نیازمند علم و دانش است.

رنجبر با اشاره به ضرورت پیوند میان ساحت‌های مختلف علمی و اجرایی تأکید کرد: علم برای اثرگذاری حقیقی، به عمل و اجرا نیاز دارد و این عمل درست زمانی شکل می‌گیرد که دانشگاه، صنعت، دولت و جامعه در یک زنجیره هم‌افزا قرار بگیرند.

وی با اشاره به اینکه پیشرفت علمی یک ضرورت ملی است، افزود: مقام معظم رهبری در پیام‌هایی که در این مدت صادر فرمودند، به ویژه در پیامی که به مناسبت چهلمین روز شهادت امام شهیدمان صادر شد، در معرفی ویژگی‌های قائد شهیدمان موارد بسیاری را ذکر کردند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: یکی از این موارد که از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، بحث توجه ویژه امام شهید به مقوله علم و فناوری و پیشرفت در سایه آن بود که این مهم در پیام‌های رهبر معظم انقلاب در خصوص هنرهای امام شهیدمان صادر و قید شده است.

رنجبر افزود: این یک عبارت کلیدی بود و در کنار آن، عبارتی هم از بیاناتی که رهبر انقلاب در پیام خویش به مناسبت روز معلم فرمودند مکمل این مسیر است؛ ایشان در آن پیام ارزشمند تصریح داشتند که پیشرفت هر کشوری، رهین دو بال علم و عمل است.

رنجبر ادامه داد: وقتی این دو پیام را در کنار یکدیگر می‌گذاریم، به این تبیین ساختاری می‌رسیم که علم بایستی به قدرت حل مسئله تبدیل شود. فرآیند حل مسئله نیز بایستی به گونه‌ای رقم بخورد که در زندگی عموم مردم کاملاً محسوس و ملموس باشد.

وی افزود: یکی از خطاهای رایج در این سال‌ها این بوده است که پیشرفت علمی کشور را شاید همیشه صرفاً با تعداد مقالات، رتبه‌های مکتسبه دانشگاهی یا میزان گسترش کمی مقاصد و مراکز آموزشی سنجیده‌اند. سنجش پیشرفت علمی تنها با این معیارهای ساختاری، بدون در نظر گرفتن میزان حل مسائل واقعی جامعه، خطایی راهبردی است که باید اصلاح شود.

رئیس دانشگاه آزاد با اشاره به معیارهای ارزیابی دستاوردهای علمی تأکید کرد: این شاخص‌ها نظیر تعداد مقالات و رتبه‌های دانشگاهی در جای خود بسیار مهم هستند و بنده هیچ‌گاه منکر اهمیت آن‌ها نیستم، چرا که قطعاً در پیشرفت علمی تأثیرگذار و حائز اهمیت می‌باشند، اما به هیچ عنوان کافی نیستند.

وی در ادامه با تبیین ابعاد حقیقی توسعه علمی خاطرنشان کرد: در مسیر پیشرفت باید به ارکان اصلی و بنیادین توجه ویژه‌ای معطوف شود؛ که می‌توان به تولید دانش مؤثر، نافع و هویت‌ساز اشاره کرد؛ موضوعی که حضرت آقا در بیانات خویش به مناسبت روز معلم نیز صراحتاً به آن اشاره فرمودند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: بحث تربیت نیروی انسانی کارآمد، متخصص و ماهر که در پیام حضرت آقا نیز مورد تأکید قرار گرفته، در کنار حل مسائل واقعی کشور، مؤلفه‌های اصلی پیشرفت هستند و پیشرفت واقعی یعنی اینکه چنین اتفاقات ملموسی در سطح جامعه رقم بخورد.

رنجبر با اشاره به اینکه علم بی عمل به معنای نبود اراده برای اجرا است، خاطرنشان کرد: اگر در جامعه‌ای علم باشد اما عمل به آن افزوده نشود، کشور دچار انباشت نظریه‌پردازی محض می شود، اما تحول اجتماعی شکل نمی گیرد، پایان نامه ها و رساله ها تولید می شود اما مسئله ای از کشور حل نمی شود و دانشجویان فقط مدرک می گیرند اما مهارت و توان حل مسئله را پیدا نمی کنند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی گفت: اگر عمل باشد و علم نباشد، تصمیم های گرفته شده کوتاه مدت و خطاپذیر خواهند بود، اتلاف منابع صورت می گیرد، بهره‌وری کاهش می‌یابد، تولید داخلی توان رقابتی خود را از دست می‌دهد و در نهایت، آن کشور در نظام رقابت جهانی فرسنگ‌ها عقب می‌ماند.

رنجبر تأکید کرد: کار دانشگاه صرفاً تربیت عالم و دانشمند تئوریک نیست؛ بلکه این نهاد بایستی عالمانی تربیت کند که مسئله‌فهم، کارآمد، خلاق، متعهد و دارای توان اجرایی باشند؛ به طوری که دانش تدریس‌شده در دانشگاه، لزوماً به اقدام عینی، برنامه‌های کاربردی و نتایج ملموس منجر شود.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: رهبر انقلاب در فرازهای مختلفی از پیام‌های خود، بر مقوله‌های راهبردی «اقتدار» و «استقلال ملی» کشور تأکید ویژه‌ای داشته‌اند؛ چرا که اگر این اقتدار و استقلال ملی در سایه علم نافع و کارآمد کسب شود، قطعاً کشور در برابر دشمنان، تکانه‌های بین‌المللی و فشارهای بیرونی و خارجی آسیب‌ناپذیر خواهد شد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به ضرورت حیاتی و غیرقابل‌انکار رشد تولید در زنجیره پیشرفت کشور تأکید کرد: همان‌طور که در بیانات و منویات مقام معظم رهبری نیز اشاره شده است، بحث رونق تولید و اشتغال‌آفرینی کلید اصلی حرکت است؛ لذا اگر می‌خواهیم ایران اسلامی به سلامت از تنگناهای اقتصادی عبور کند، باید تولیدی رقم بخورد که بهره‌وری بالایی داشته، فناورانه‌تر و رقابت‌پذیرتر باشد و در عین حال، اشتغال پایدار ایجاد کند که تحقق این مهم، بدون حضور دانشگاه و بنیه علمی آن به هیچ عنوان ممکن و میسر نخواهد بود.

وی در ادامه با تبیین مسئله انباشته‌شده شکاف میان علم و صنعت خاطرنشان کرد: مقوله دیگری که در بیانات رهبر انقلاب بر آن تاکید شده است، بحث رشد تراز علم و صنعت است؛ چرا که در منظومه فکری ایشان، علم نه تنها مأموریت دارد مسائل امروز جامعه را حل کند، بلکه اساساً ناظر بر آینده‌سازی کشور است.

رئیس دانشگاه آزاد با اشاره به عواقب ناگوار گسست میان نهاد دانشگاه و ساختار صنعتی کشور تأکید کرد: اگر نقش هدایت‌گری و محوری دانشگاه در بدنه اقتصاد حذف شود، رشد فناوری در صنعت کاملاً متوقف خواهد شد؛ چرا که به طور طبیعی، دانش‌آموختگان عزیز ما در دانشگاه‌ها به دلیل عدم ارتباط ساختاری با بخش صنعت، مهارت‌های کاربردی لازم را فرانمی‌گیرند و این روند، متأسفانه خروجی دانشگاه‌ها را به سمت بیکاری فارغ‌التحصیلان سوق می‌دهد.

رنجبر با اشاره به لزوم اصلاح رویکردهای پژوهشی در مراکز آموزش عالی تاکید کرد: در دانشگاه‌ها نباید صرفاً و به صورت تک‌بعدی به سمت مقاله‌محوری حرکت کرد. بنده مجدداً تاکید می‌کنم که ما با چاپ و تولید مقالات علمی مشکلی نداریم؛ این امر برای رتبه‌بندی و مرجعیت علمی لازم است و حتماً باید تداوم داشته باشد، اما حرف اصلی این است که نهاد دانشگاه نباید از نیازهای واقعی متمایز و دور بماند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به ضرورت تحول در ساختار کلان آموزش عالی و حرکت به سمت «دانشگاه نسل جدید» تأکید کرد: دانشگاه تراز جدید و پساجنگ نباید در رویکردهای سنتی و انتزاعی گذشته باقی بماند؛ این دانشگاه باید بتواند یک نسبت مستقیم، چندلایه و کارآمد با معیشت و سفره مردم پیدا کند.

رنجبر افزود: دانشگاه نسل جدید باید به طور جدی با حل مسائل محلی، منطقه‌ای و آمایشی درگیر شود؛ چرا که گره‌گشایی از چالش‌های عینی هر منطقه، پایداری اقتصادی را به همراه داشته و در نهایت، به شکل ملموسی به رونق معیشت مردم کمک خواهد کرد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اتصال این مأموریت کلان به ظرفیت‌های بی‌بدیل دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد: در منظومه فکری مقام معظم رهبری، توجه ویژه‌ای به توسعه فناوری، ارتقای تراز علم و صنعت، رونق تولید و اشتغال‌آفرینی شده است و پیشرفت حقیقی کشور در گرو تحقق این مؤلفه‌هاست. در این میان، دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان یک نهاد علمی ملی با گستره جغرافیایی پهناور در سراسر کشور، مأموریت دارد نقشی کلیدی و اثرگذار در این زنجیره ایفا کند.

وی با اشاره به افق پیش‌روی این شبکه عظیم علمی افزود: ما امروز دسترسی مستقیمی به بدنه وسیع، باانگیزه و نخبگانی اساتید و دانشجویان داریم که یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های علمی کشور را شکل داده‌اند. قطعا اگر این ظرفیت بی‌نظیر به درستی سازماندهی، ریل‌گذاری و هدایت شود، دانشگاه آزاد اسلامی به یک «نیروی ملی برای حل مسائل واقعی کشور» تبدیل خواهد شد که ثمره عینی آن، اقتدار ایران اسلامی و بهبود زندگی مردم خواهد بود.

رنجبر با تبیین سرعت عمل و چابکی ساختار شبکه‌ای دانشگاه آزاد اسلامی در پیاده‌سازی راهبردهای ملی تأکید کرد: نقطه عطف این کلان‌راهبرد آن است که ظرفیت‌های دانشگاه باید مستقیماً با صنایع، بخش کشاورزی، حوزه خدمات و مزیت‌های جغرافیایی و نیازهای اختصاصی هر منطقه پیوند بخورد؛ این اتصال نظام‌مند، دانشگاه را به موتور محرک و جزء جدایی‌ناپذیر اقتصاد منطقه‌ای تبدیل خواهد کرد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد: بر این اساس، دانشگاه آزاد اسلامی دیگر نه فقط به عنوان بزرگ‌ترین دانشگاه حضوری کشور، بلکه باید به عنوان «بزرگ‌ترین شبکه حل مسئله ایران» بازتعریف و شناخته شود.

رنجبر با اشاره به اقدامات عملی در حوزه آموزش بیان داشت: این کار را شروع کرده‌ایم تا در آموزش تحول صورت بگیرد و از حافظه‌محوری به سمت مهارت‌محوری و مسئله‌محوری حرکت کنیم. این اقدامات و بازنگری سرفصل‌ها باید بر اساس نیاز واقعی اقتصاد و صنعت صورت بگیرد و تربیت انسان مهارتی و تعریف پروژه‌های واقعی در کنار دروس نظری دنبال شود؛ بر همین اساس بحث دیدن عرصه‌ها برای دانشجویان در کنار دروس نظری پیش‌بینی و محقق شده است.

وی در ادامه با اشاره به برنامه‌های کاربردی در حوزه کشاورزی و صنعت اظهار داشت: برای دانشجویان کشاورزی عرصه‌های عملی پیش‌بینی کرده‌ایم تا دانشجویان در کنار دروس نظری، کارآموزی داشته باشند. همچنین کارآموزی و کارورزی هدفمند در تعامل با بنگاه‌های اقتصادی و صنایع طراحی شده است تا دانشجویان بتوانند در واقع در کنار صنایع و بنگاه‌های اقتصادی، کارآموزی و کارورزی هدفمندی را تجربه کنند.

رنجبر در خصوص برنامه‌های راهبردی دانشگاه در حوزه اشتغال و کارآفرینی تصریح کرد: در بحث مهارت، اشتغال و کارآفرینی، حرکت دانشگاه به سمتی است که به یک نهاد اشتغال‌آفرین تبدیل شود و این بحث‌ها و اقدامات درست در حال انجام است؛ در همین راستا برنامه‌های کوتاه‌مدت یک‌ساله، سه‌ساله و پنج‌ساله در دانشگاه تدوین شده و برنامه‌های تحولی و تکمیلی ما نیز در حال طراحی است.

وی با تأکید بر نقش حیاتی دانشگاه در توسعه جامعه خاطرنشان کرد: پیشرفت علم تشریفاتی نیست، بلکه شرط اقتدار ملی و پیشرفت عمومی است و اگر به متن زندگی مردم وصل نشود، قطعاً از مأموریت تاریخی خود فاصله گرفته است. دانشگاه باید به معیشت مردم رونق بدهد و تولید دانش‌بنیان و اشتغال مهارت‌پایه را دنبال کند؛ این یعنی رشد تراز دانشگاه و صنعت، که نباید دو جزیره جدا از هم باشند، بلکه باید به یک منظومه همکاری تبدیل شوند.

رنجبر تصریح کرد: دانشگاه باید به کانون پویا و اصیل برای تربیت انسان‌هایی کارآمد، متخصص و متعهد تبدیل شود؛ جایگاهی که در آن، «دانش مؤثر» تجلی یابد و در سایه آن، گره‌ها و نیازهای اساسی مردم و کشور گشوده شود.

وی در پایان خاطرنشان کرد: دانشگاه آزاد اسلامی با تکیه بر این رسالت والا، پتانسیل آن را دارد تا به عنوان بزرگ‌ترین شبکه علمی و ملی کشور، نقشی تاریخی و ماندگار در مسیر پیشرفت و تعالی جامعه ایفا کند.