ستاره درخشان صنعت پالایش کشور که هنوز خاموش است

پژوهش خبری: مشخصات کلی طرح (میزان سرمایه گذاری،تولید محصولات و سهامداران):

با توسعه فازهای اول تا سوم پارس جنوبی در اوایل دهه هشتاد، موضوع پالایش و استقاده از میعانات گازی در پالایشگاه‌های داخلی کشور به صورت جدی مورد توجه قرار گرفت و احداث پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج‌فارس در مجاورت پالایشگاه نفت­ خام بندرعباس به عنوان اولین طرح پالایشگاهی جدید مطرح شد و نهایتا این طرح از سال 1385 وارد فاز اجرایی شد. قرار است این پالایشگاه با فرآورش 360 هزار بشکه در روز میعانات گازی تولیدی فازهای پارس جنوبی، روزانه 36 ﻣﯿﻠﯿﻮﻥ ﻟﯿﺘﺮ ﺑﻨﺰﯾﻦ، 14 میلیون لیتر نفت گاز ، 2 ﻣﯿﻠﯿﻮﻥ ﻟﯿﺘﺮﮔﺎﺯ ﻣﺎﯾﻊ و 3 میلیون لیتر سوخت جت سبک تولید نماید.

ﭘﺎﻻﯾﺸﮕﺎﻩ ﻣﯿﻌﺎﻧﺎﺕ ﮔﺎﺯﯼ ﺳﺘﺎﺭﻩ ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎﺭﺱ در سه فاز مشابه 120 هزار بشکه ای ساخته خواهد شد. در حال حاضر، سهامداران این پالایشگاه، متشکل از 49% شرکت سرمایه­ گذاری نفت و گاز و پتروشیمی تأمین (تاپیکو) (وابسته به شرکت سرمایه گذاری تامین اجتماعی(شستا))، 33% صندوق بازنشستگی نفت و 18% شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران هستند[1].

کل اعتبار برآورد شده برای تکمیل این طرح حدود ۳٫ ۸ میلیارد یورو است و تاکنون مبلغی حدود 3 میلیارد یورو از آن تزریق شده است که دو هزار و ٥٥٠ میلیارد تومان آن از سوی سهامداران بوده است[2].

میزان پیشرفت کنونی این طرح، 85 درصد است و قرار بود راه اندازی زودهنگام فاز اول این طرح تا پایان آذرماه و راه‌اندازی کامل این فاز در اسفندماه امسال صورت گیرد[3] که به دلیل کم کاری بانک عامل (بانک ملت) در تخصیص کامل وام 650 میلیون یورویی صندوق توسعه ملی به این طرح محقق نشد[4]. پیش بینی می شود فاز اول این طرح تا پایان نیمه اول سال آینده راه اندازی شود[5].

نگاهی به روند اجرایی طرح و پیشرفت آن:

مرحله مطالعه و امکان‌سنجی پروژه پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج فارس در تیرماه 1385 به پایان رسیدو مرداد همان سال قراردادی میان شرکتSPC اندونزی و شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران برای تشکیل شرکت نفت ستاره خلیج فارس منعقد شد و دی ماه همان سال نیز شرکت نفت ستاره خلیج فارس به ثبت رسید. بهمن ماه 1385 شرکت‌هایاستم پروجتی ایتالیا به عنوان پیمانکار اصلی وگلدن گروپ به عنوان متولی خرید کالا و همچنین شرکت های داخلی بینا و تهران جنوب در یک گروه مشترک، برنده مناقصه شدند و اردیبهشت ماه 1386 قرارداد این طرح امضا شد و عملا فرآیند اجرایی آن آغاز شد[6].[7]

براساس این قرارداد 1.7 میلیارد یورویی، قرار بود احداث پالایشگاه ستاره خلیج فارس ظرف مدت 36 ماه انجام شود[8].

اما نه تنها شرکت های خارجی موفق به انجام تعهدات خود نشدند بلکه پس از گذشت یکسال از شروع عملیات اجرایی به دلیل مشکل تامین مالی پروژه و برخی مسائل ناشی از تحریم، این دو شرکت خارجی از ادامه پروژه انصراف داده و تکمیل روند احداث این پالایشگاه به دو شرکت ایرانی بینا و تهران جنوب واگذار شد[9].

در سال 1390، شرکت فرادست انرژی فلات به­ عنوان پیمانکار اصلی به جمع پیمانکاران این پروژه اضافه شد و در حال حاضر نیز این شرکت وظیفه اصلی پیمانکاری این پروژه را بر عهده دارد.

از سوی دیگر، ترکیب سهامداران پالایشگاه ستاره خلیج فارس و درصد مشارکت آنها نیز از سال ۸۶ تاکنون با تغییرات متعددی همراه بوده است که یکی از عوامل کاهش سرعت پیشرفت این پروژه به حساب می آید. ابتدا در سال 85، شرکت اندونزیایی اس پی سی (SPC)، 50 درصد از سهام این پالایشگاه را در اختیار گرفت و مابقی سهام نیز بین شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران (40 درصد) و صندوق بازنشستگی نفت (10 درصد) تقسیم شد. بعد از دو سال، شرکت SPC بخش اعظم سهام خود را به شرکت سرمایه گذاری تامین اجتماعی (شستا)[10] واگذار کرد و ترکیب سهامداران به این شکل تغییر یافت: شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران (40 درصد)، صندوق بازنشستگی نفت (10 درصد)، شستا (35 درصد) و شرکت SPC (15 درصد)[11].

در سال 90، باز هم ترکیب سهامداران این پالایشگاه تغییر یافت و SPC سهام خود را به صورت کامل به سه شرکت داخلی واگذار کرد و از ترکیب سهامداران خارج شد[12].

در این حالت، ترکیب سهامداران پالایشگاه ستاره خلیج فارس بدین ترتیب بود: شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران (48 درصد)، صندوق بازنشستگی نفت (13.23 درصد) و شستا (38.77 درصد). اما این هم پایان کار نبود و نهایتا در سال 93 و با موافقت شورای اقتصاد، شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران بخش اعظم سهام خود در این پالایشگاه را به دو شرکت خصوصی دیگر واگذار کرد و ترکیب سهامداران پالایشگاه ستاره خلیج فارس به حالت فعلی رسید.

از سال 1386 تا قبل از روی کار آمدن دولت یازدهم، میزان پیشرفت طرح پالایشگاه ستاره خلیج فارس، سرعت بسیار کمی داشت به­طوری که متوسط پیشرفت پروژه در هر سال تقریباً ۱۰ درصد بود و در پایان دولت دهم (مرداد 92)، این طرح به پیشرفتی حدود 70 درصد رسید. با وجودی که انتظار می رفت متناسب با دیدگاه های وزیر نفت درباره اولویت و ضرورت تسریع در راه اندازی سریع تر پالایشگاه ستاره خلیج فارس، این روند بهبود یابد[13] ولی در طول حدود دو سال و نیم فعالیت دولت تدبیر و امید، از سرعت پیشرفت این پروژه کاسته شد به گونه‌ای که متوسط پیشرفت آن در هر سال به کمتر از 7% رسیده و میزان پیشرفت این طرح در اوایل آبان ماه امسال، 85 درصد بوده است[14] (مطابق شکل زیر).

همین سرعت پایین پیشرفت این طرح موجب شده است که با وجود گذشت بیش از 5.5 سال از زمان مقرر برای راه ­اندازی بزرگترین طرح پالایشگاهی میعانات گازی کشور (اردیبهشت 89)، همچنان حتی یک فاز از این پالایشگاه راه اندازی نشده باشد و زمان دقیق راه­­اندازی این فاز نامشخص باقی بماند.از سوی دیگر، سرمایه مورد نیاز برای اجرای کامل این پالایشگاه نیز به دلایل مختلف در طی سال­های اخیر بیش از 2 برابر افزایش یافته است و به ۳٫۸ میلیارد یورو رسیده است (این رقم در سال ۸۶ برابر با ۱٫۷ میلیارد یورو بوده است).