غار شگفت انگیز کلدر؛ سکونتگاه انسانهای نخستین

 

غار نخستین سر پناه انسان و دره خرم آباد با  17 غار و پناهگاه صخره ای یکی از قدیمی ترین سکونتگاههای بشر است .
در گذشته انسانها غارها را به عنوان سکونتگاه خود انتخاب می کردند و اکنون این غارها روایتگر زندگی افراد و نیاکان ما هستند .
در گذر از منطقه قلعه سنگی نگاهم به غاری افتاد در فکر فرو رفتم غار زیبایی بود با خود گفتم اجداد ما از اینجا شروع کردند در برگشت از مسیر به فکر فرو رفته بودم غار را می شناختم کلدر نام داشت و در 28 اسفند 85 به شماره 18796 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده بود .
راستش را بخواهید یادم آمد دو دوره کاوش در این غار سپری شده بود دوست داشتم در این زمینه تحقیق کنم .
 درکاوش های دو فصل قبل  وجود 2 گونه مختلف انسان نئاندرتال  و هوشمند را در این غار اثبات کرده  که بعد از انقراض نئاندر تالها  انسانهای هوشمند به عرصه ظهور می رسند
با آقای بازگیر سرپرست گروه باستان شناسی غار کلدر خرم آباد تماس گرفتم و از کاوشهای فصلهای گذشته پرسیدم او گفت :در پی کاوش های دوفصل گذشته در این غار در سال های 89 توسط هیات ایرانی و سال 93 با هیات ایرانی-اسپانیایی به صورت مشترک شواهد فرهنگی از انسان هوشمند در این غار برای اولین بار در غرب آسیا و ایران کشف شد.
در این غار تاریخی سابقه سکونت انسانهای هوشمند به 54 هزار سال می رسد.
  در دور دوم کاوش در غار کلدر خرم آباد  ثابت شد که قدمت سکونت در لرستان به 54 هزار و 400 سال است که به این ترتیب می توانیم لرستان را به عنوان قدیمی ترین  سکونتگاه انسانهای هوشمند در غرب قاره آسیا معرفی کنیم .
 تا قبل از این شامات ، لبنان ، فلسطین منشاء  انسانهای هوشمند بودند که توانسته بودند وارد قاره اروپا شوند اما با این کاوشها مشخص می شود اولین انسانهای هوشمند که وارد اروپا شده اند از لرستان  بود ه اند .
 در واقع ما اجداد اروپاییان هستیم ، از نظر بین المللی این غار بسیار مهم و پر اهمیت است. 
بازگیر یادآور شد: پیش از مطالعه این غار تمام مطالعات انجام شده روی تعداد زیادی از محوطه‌ها قدمتی بیش از ۴۰ تا ۴۳ هزار سال را بیشتر نشان نمی‌دهند و تمامی شواهد به دست آمده در رابطه با انسان هوشمند بیش از این نیست.
 این محقق باستان‌شناسی ادامه داد: گمانه‌زنی در غار کلدر منجر به کشف پتانسیل وجود انسان‌های هوشمند شد و در یک گمانه یک متر در یک متر توانستیم به لحاظ فنی به لایه‌ای که انسان‌های هوشمند در آن زندگی می‌کردند دست یابیم 
وی با بیان این‌که در غار کلدر تنها از نظر تاریخ انسان‌های هوشمند مهم نیست، افزود: شواهدی دال بر وجود انسان‌های نئاندرتال نیز در غار یافت شده که شامل ابزارهای دست‌ساز ویژه شکار است که به لحاظ باستان‌شناسی این موضوع از اهمیت بالایی برخوردار است 
بازگیر ادامه داد: در این غار نه تنها قدمت انسان‌های هوشمند را قدیمی‌تر یافتیم بلکه شواهد فرهنگی نئاندرتال را نیز کشف کردیم و مشخص شد که قدمت دره خرم‌آباد خیلی بیشتر است. به طوری که می‌توانیم ادعای نخستین زادگاه بشر را در غرب آسیا داشته باشیم. 
این پژوهشگر با بیان این‌که این کشفیات آنطور که شایسته است در استان و ایران شناخته نشده است، گفت: در لایه‌های کلدر هفت تاریخ بدست آمد که لایه چهارم مربوط به انسان‌های هوشمند است. مهمترین لایه مربوط به۵۴ هزار و ۴۰۰ سال پیش بوده که در کف لایه تاریخی پارینه سنگی جدید یافت شده است.
فرانک هول باستان شناس آمریکایی  می گوید : من 50 سال پیش به دره خرم آباد آمدم و تحقیقاتم را انجام دادم ، مارسل اوت هم گفت: ما یک هیات بلژیکی – ایرانی هستیم که برای اثبات فرضیات خود به ایران آمده ایم .
سجادی کارشناس میراث فرهنگی نیز این غار را دارای پتانسیل بالایی برای مطالعات میکروسکوپی دانست و گفت: میکروسکوپ‌های الکترونی و محیطی مواد تشکیل‌دهنده اجسام و میزان آنها را نشان می‌دهند و توانایی بالایی در بحث مطالعات پارینه‌شناسی دارند 
سجادی از کشف قدیمی‌ترین شواهد استفاده از قیر طبیعی در این غار خبر داد و افزود: برای قرار دادن سرنیزه بر روی دسته از مواد چسبناکی می‌بایست استفاده می‌شد که این ماده قیر بوده است، همچنین در چند نقطه اطراف غار قیر طبیعی پیدا شده که با لکه‌های سیاه رنگ روی سرنیزه‌ها یکی است .
این باستان‌شناس با بیان این‌که نئاندرتال‌ها منابع خود را خوب می‌شناخته‌اند، ادامه داد: در پارینه‌سنگی رفتارهای فسیل شده مورد مطالعه قرار می‌گیرند و در علم باستان‌شناسی از مرحله انشانویسی خارج شده‌ایم. پیدا کردن رفتارهای فسیل شده علمی چند رشته‌ای و میان‌رشته‌ای بوده و به علوم زیادی وابسته است. 
وی خاطرنشان کرد: با مطالعه فسیل پستانداران کوچک توانستیم شرایط آب و هوایی و اقلیمی خرم‌آباد را کشف کنیم و دریابیم که در چه آب و هوایی زندگی کرده‌اند.

 

بازگیر سرپرست گروه باستان شناسی غار کلدر گفت: کسی که در یونسکو باید از این طرح دفاع کند باید بتواند بگوید که چه پتانسیل‌هایی هست و چه کارهایی انجام شده است و فراهم آمدن این ظرفیت‌ها نیازمند آگاهی رسانی به مردم و مسئولین است 
وی با بیان این‌که این کار نیازمند بوروکراسی اداری نیز هست، ادامه داد: برای معرفی غار کلدر پلان موقتی آن را ارائه داده‌ایم و اعتبار زیادی نیاز دارد. باید زیرساخت‌هایی از جمله مرکز مطالعاتی پارینه‌سنگی و پارک موزه فراهم شود که در صورت اجرایی شدن حدود ۱۱۰۰ شغل به وجود می‌آید
بازگیر با بیان این‌که به لحاظ اقلیمی شرایط زیست برای انسان و سایر موجودات فراهم بوده است، گفت: در ابزارهایی که از غار کلدر به دست آمده حدود ۳۳ درصد آنها سرنیزه بوده که قبل از آن بیشترین آمار مربوط به یک محوطه بوده که تنها ۲۵ درصد یافت شده است 
این باستان‌شناس یادآور شد: در دوران غارنشینی انسان‌ها برای شکار مهاجرت می‌کردند و به مناطق خوش آب و هوا و مناسب کوچ می‌کرده‌اند.
بازگیر در رابطه با ابزارهای پیدا شده از غار کلدر گفت: ابزارهای شاخص یافت شده در غار مشابه ابزار کشف شده در اروپاست و مشخص می‌شود که این دانش از زاگرس به آنجا انتقال یافته است و حدود ۱۱ هزار سال طول کشیده که انسان‌های هوشمند به اروپا رفتند.
این باستان‌شناس خاطرنشان کرد: در این رابطه نیاز به بررسی بیشتری هست و به دنبال بررسی فسیل‌های انسانی از طریق دی ان ای هستیم در همین راستا درنظر داریم روی استخوان‌ها مطالعه بیشتری داشته باشیم . 
وی با اشاره به ثبت جهانی غار کلدر یادآور شد: با این کار حداقل سالی دو میلیون یورو می‌توانیم اعتبار از یونسکو جذب کنیم و از هیئت‌های پژوهشی که دعوت می‌شوند هزینه دریافت کرد که در نهایت منجر به رونق اقتصادی و اشتغالزایی منطقه می‌شود.
ورود به غار ورود به دنیای شگفتیها ، اسرار و زندگی نیاکان ماست ، روزی سر پناه  و مامن آنها بود و چه اسرار آمیز است پی بردن به اسرار بشریت از راه تاریخ و باستان شناسی ، هیچ قدرتی بالاتر از خداوند نیست و او آشکار کننده اسرار است .
نویسنده: مهناز رحمانی مهر
ویراستار: علی مرادی کاکاوندی