بررسی آینده ارتباطات تجاری با امارات متحده عربی
امارات متحده عربی در دو دهه اخیر یکی از اصلی ترین شرکای تجاری ایران بوده است.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما تنها در سال 1393 و در زمانی که هنوز تحریم های بین المللی بر سر جای خود بود دو کشور رقمی بیش از 35 میلیارد دلار مبادلات تجاری داشتند که موازنه به سود طرف اماراتی است.
شیخ نشین موفق جنوب خلیج فارس و بندر مهم و بزرگ آن جبل علی، اصلی ترین درگاه واردات و صادرات کالا به ایران محسوب می شود و بازارهای مالی دوبی نیز مهمترین مرکز مبادلات مالی ایران به شمار می آید. اما طی سال های اخیر وابستگی های سیاسی امارات در چگونگی و کیفیت این مبادلات تجاری پرسود موثر بوده است.
در آخرین فقره از این نوسانات، امارات به سمت عربستان سعودی در غلتیده و گاه و بیگاه ساز مخالف زده است. آنچنان که بر اساس آمار رسمی از 80 هزار شرکت ثبت شده ایرانی در این شیخ نشین 20 درصد آنها در اثر همین فشارهای سیاسی فعالیت خود را در این کشور یا به حالت تعلیق درآورده اند یا به کشورهای دیگر مانند ترکیه منتقل کرده اند.
در این بین، این نوسانات خواه ناخواه بازار داخلی ایران را متاثر کرده تا آنجا که برخی را به فکر واداشته تا در جهت کاهش وابستگی به شریکی که نمی تواند از ظهور و بروز منویات سیاسی خود در امر معاملات اقتصادی جلوگیری کند چاره ای بیندیشند. آنطور که یحیی آل اسحاق رئیس سابق اتاق تهران که در کارنامه خود سابقه وزارت بازرگانی را نیز دارد به صراحت از جایگزینی بندر سلاله عمان یا ترابوزان ترکیه به جای جبل علی امارات برای نقل و انتقال کالاهای ایرانی سخن بگوید.
به گفته وی این پیشنهاد امری مطالعه شده از سوی نهادهای ذیربط است که برای آن دو هزار صفحه متن توجیهی موجود است.
آل اسحاق در مصاحبه با شبکه اطلاع رسانی جامعه دریایی ایران (مانا) پیش از پرداختن به نقش امارات در تجارت با ایران به جایگاه کشور در منطقه پرداخت و ضمن تاکید بر اهمیت حمل و نقل دریایی در اقتصاد جهانی گفت: ایران 15 کشور در همسایگی خود دارد که می تواند برای آنها نقش دروازه ای طلایی را ایفا کند. به همین منظور ما باید در حوزه حمل و نقل دریایی و ترانزیت به مطالعه عمیق استراتژیک بپردازیم.
وی در ادامه به موقعیت امارات در این مطالعات استراتژیک پرداخت و اظهار داشت: مراودات ایران امارات به صورت میانگین و در سال های مختلف رقمی بین 10 تا 16 میلیارد دلار است. امارات در جایگاه خود هاب اقتصادی منطقه است که امید است که با رفع تحریم ها سطح روابط با امارات بیشتر هم بشود.
رئیس سابق اتاق بازرگانی تهران اما عملکرد تاریخی امارات را پس از جنگ تحمیلی قابل نقد دانست و اظهار داشت: آنچه ما در سال های پس از جنگ از امارات دیده ایم نوعی بازی سینوسی بود. این کشور در برخی شرایط به ما کمک کرد و در برخی شرایط به تهدیدی برای ما تبدیل شد. اینجاست که تدبیر حکم می کند با توجه به شرایط نفی و اثبات ، مطالعاتی را صورت دهیم که بتوانیم بر اساس شرایط موجود کار خودمان را پیش ببریم.
آل اسحاق سپس به تبیین شرایط نفی و یا اثبات در رابطه با امارات پرداخت و اظهار کرد: در وهله اول امکانات امارات برای ما و منطقه یک فرصت است که نباید این فرصت را محدود کرد یا از دست داد و باید اتفاقا در جهت توسعه روابط عمل کرد. این در شرایط اثباتی است. اما در شرایطی که که نوع تعامل به سوی احتمالات تهدیدی برود باید تدبیر داشت.
وی در توضیح این تدابیر گفت: در این ارتباط مطالعات زیادی در مراکز استراتژیک چیزی در حدود دو هزار صفحه مطالعات صورت گرفته است. در این مطالعات نقاط مثبت منفی و فرصت ها و تهدید های رابطه ما با امارات مورد بررسی قرار گرفته است. برای زمان ها و شرایطی تهدیدی جایگزین هایی یافته شد، از جمله کشورهای عمان و ترکیه. در مطالعات صورت گرفته بنادر سلاله عمان و ترابوزان ترکیه بنادری است که در زمان لازم برای ما کارایی خواهد داشت.
این دولتمرد سابق با بیان اینکه امارات در زمان کنونی تهدیدی برای ما محسوب نمی شود، می گوید: اینکه برویم تاسیسات لازم را در هرکدام از این بنادر ایجاد کنیم، خطوط کشتیرانی را به سوی این بنادر جهت بدهیم، نوع الزامات دیگر را من جمله مراودات بانکی و غیره را، تجار و فعالین اقتصادی را به سوی اینها سوق بدهیم هنوز به آن روز نرسیده ایم.
وی یادآور می شود که ایرانی ها در این سال ها یار تجاری اماراتی ها بوده اند و گوشزد می کند که در صورت بروز هرگونه مشکلی این امارات است که از دوری ایران ضربه می خورد.
عضو برجسته اتاق بازرگانی ایران دلیل تعیین جایگزین برای امارات در تبادلات تجاری کشور را یک اقدام احتیاطی می داند.
آل اسحاق در پاسخ به دغدغه برخی از فعالان اقتصادی که بنادر عمان را نسبت به بنادر امارات برای فعالیت شان اقتصادی نمی دانند ، گفت: این صحبت ها در زمان و شرایط عادی است. اگر شرایط بحرانی شود ما باید به سرعت جایگزین داشته باشیم.
وی در برابر این پرسش که آیا عمان می تواند جایگزین مناسبی در حوزه مالی و بانکی برای امارات باشد؟ اظهار داشت: عمان یکی از مناطق عمده نظام بانکی منطقه است و می تواند به خوبی جایگزین امارات باشد.
وزیر اسبق بازرگانی یکی از راه های کاهش وابستگی به بنادر ثالث برای حمل و نقل کالاهای ایرانی را در تقویت بنادر داخلی دانست و ادامه داد: بنادر ما برای دستیابی به این اهداف که بسیار ضروری است نیازمند توسعه سخت افزاری هم است. این توسعه یکی از نیازهای ما برای دستیابی به نرخ رشد هشت درصد در آینده نیز هست. دیگر اهداف ما مانند تبدیل شدن به قدرت اقتصادی اول منطقه به همین توسعه بنادر در حوزه های مختلف کمی و کیفی و مدیریتی در آنهابستگی دارد. در واقع بنادر ما باید در کلاس و سطح بنادر مهم دنیا قرار بگیرند.
وی در ادامه سخنانش اشاره ای هم به خطوط کشتیرانی داخلی داشت و گفت: نظام مدیریتی روابط و نوع تعامل حاکم بر کشتیرانی های ما در ارتباط با دنیا باید اصلاح شود.
آل اسحاق اظهار کرد: به هر صورت و در بهترین حالت نیز ما نباید به صورت انحصاری به یک نقطه و به یک کشور متصل باشیم. نباید هم فکر کنیم که توان توسعه در کشور ما محدود است. ما اگر بتوانیم در همین حوزه ترانزیت و ترانشیپ تمام ظرفیت های خودمان را فعال کنیم می توانیم سالانه تا 20 میلیون تن حمل و نقل کالا از طریق کشورمان ترانزیت کنیم. راه آهن شرق ایران اگر به صورت کامل فعال شود می تواند بخش اعظم این حجم از ترانزیت را به خود اختصاصی دهد.
سمساریلر: با لغو تحریم ها نیازی به امارات نداریم
جواد سمساریلر رئیس انجمنهای بین المللی حمل و نقل اما همچنان موقعیت بنادر عمان را نسبت به بندر جبل علی برای حضور خطوط کشتیرانی اقتصادی نمی داند و می گوید: عمان خارج از تنگه هرمز قرار گرفته در این منطقه خدمات منظم برای کشتی های بین المللی وجود ندارد. هزینه حمل از بنادر عمان به بندر شهید رجایی نیز بسیار گران تر از جبل علی امارات است. این هزینه در میان مدت و در طولانی مدت می تواند بر اقتصاد ما تاثیر گذار باشد. به همین دلیل هم هست که تاکنون بندر جبل علی اولویت ما برای حمل و نقل کالا بوده است.
وی بندر سلاله عمان را یک بندر بسیار مجهز و در شرایط خوب توصیف کرد اما هزینه بیشتر کار با این بنادر برای فعالان اقتصادی ایرانی و خطوط کشتیرانی بین المللی را مانعی برای رونق گرفتن کار با این بنادر دانست.
سمساریلر اظهار داشت: حالا و با اجرایی شدن برجام و رفع تحریم ها به نظر می رسد که شرکت های عمده کشتیرانی بین المللی ترجیح می دهند که برای تخلیه کالای ایرانی مستقیم به بنادر خود ایران مراجعه کنند و پهلوگیری کنند.
سمساریلر در ادامه ضمن اشاره به تمایل کشتیرانی های بزرگ برای حضور مستقیم در بنادر جنوبی بزرگترین مشکل پیش روی اقتصاد کشور را زیر ساخت های ضعیف بندری دانست و افزود: این مشکلات می تواند فرآیند حضور کشتیرانی ها را در بنادر کشور را با وقفه روبرو کند.
وی ادامه داد: ما در حال حاضر برای تخلیه و بارگیری تا 6 میلیون TEU کانتینر آمادگی داریم اما به نظر می رسد فرآیند تخلیه و بارگیری در بنادر ما بنا به مشکلاتی که ما در مجموعه حوزه های مختلف بندری داریم نسبت به بنادری مانند جبل علی کُندتر باشد.
این فعال حوزه حمل و نقل لغو تحریم ها را نقطه عطفی در فعالیت های اقتصادی و حمل و نقلی دانست و گفت: با لغو تحریم ها دیگر لزومی ندارد که ما کالایمان را از جبل علی یا هر بندر منطقه ای دیگری ترانشیپ کنیم.
رئیس انجمن های بین المللی حمل و نقل در پاسخ به این پرسش که آیا تبادلات حمل و نقلی با بنادر عمان می تواند از طریق بندر چابهار صورت گیرد ، اظهار داشت: متاسفانه بندر چابهار در حال حاضر به دلیل عدم توسعه یافتگی که در پسکرانه با آن دست به گریبان است فعلا نمی تواند در مراودات بندری ما نقش عمده ای بازی کند.
خطوط ارتباطی این بندر از جمله خط آهن و جاده هنوز آماده نیست. البته در آینده می توان با تکیه بر نیاز کشورهای همسایه مانند افغانستان این بندر را هم فعال کرد که پیش نیاز آن هم تامین کامل امنیت منطقه برای حمل و نقل جاده ای است.
سمساریلر برقراری سوئیفت را یک اتفاق مهم دانست و گفت: با برقراری سوئیفت ما نیازی به نقل و انتقال های مالی از دوبی نیز نداریم.
* ضمن کاهش وابستگی نباید فرصت های تجارت با امارات را از دست داد
کاپیتان مجید سجده معاون بازرگانی شرکت کشتیرانی والفجر در اینکه بنادر عمان برای جایگزینی با بنادر امارات کمبود هایی دارند با سمساریلر موافق است.
وی می گوید: بنادر عمان برای اینکه در مراودات ما جایگزین امارات بشوند نیاز دارند که همچون بنادر دوبی نه تنها در حوزه سخت افزاری که در حوزه نرم افزاری و نوع خدمات دهی به کشتیرانی ها نیز جذابیت لازم را فراهم کند.
سجده ضمن تاکید بر توانایی های کشور در جذب مراودات تجاری بین المللی در پساتحریم تجارت با کشور امارات را مهم دانست و اظهار داشت: نباید فرصت های امارات را هم به راحتی از دست داد و در جهت توسعه آن مبتنی بر شرایط تازه ایران باید تلاش کرد.
وی فرصت اجرای برجام را برای کشور یک فرصت بی بدیل دانست و گفت : با لغو تحریم ها تنها کشتیرانی های بین المللی نیست که به سمت بنادر ایران متمایل می شوند بلکه با گشایش صورت گرفته امکانات زیادی برای تجارت کشور فراهم خواهد شد، مراودات بانکی دیگر به سهولت انجام خواهد گرفت و سبب خواهد شد تا نمایندگی شرکت های مختلف برای حضور مستقیم در کشور ما راغب شوند. بنابراین بخش اعظم کالاهای ایرانی به صورت مستقیم به بنادر کشور وارد خواهند شد.
این فعال حوزه کشتیرانی اینها را فرصتی می داند که در آن نقش بنادر واسطه برای حمل و نقل کالای ایرانی کاهش خواهد یافت.
سجده اما برخی مشکلات را در کوتاه مدت پابرجا دانست و افزود: تا مدت و تا زمانی که حجم کالایی که وارد بنادر ما می شود به اندازه ای برسد که پهلوگیری شناورهای تا 14 هزارTEU در این بنادر صرفه اقتصادی داشته باشد همچنان به بنادر واسطه نیاز هست که آن هم با رفع موانع توسعه ای و افزایش اقبال برای تجارت با ایران می تواند مرتفع شده و سطح نیاز ما به بنادر واسطه به شدت کاهش یابد.
وی موقعیت بندر شهید رجایی را در خلیج فارس منحصر بفرد اعلام کرد و اظهار می دارد: بندرعباس به دلیل قرارگیری در شمال تنگه هرمز نسبت به دیگر بنادر خلیج فارس در جغرافیای بسیار بهتری قرار گرفته است. این موقعیت برای شناورهایی که از شرق دور و از اروپا وارد منطقه می شوند نزدیکتر و اقتصادی تر است.
معاون بازرگانی شرکت کشتیرانی والفجر در ادامه مانع تحقق تمام ظرفیت های بندر عباس را فاصله امکانات بنادر ما با بندر جبل علی می داند. وی این فاصله را در شرایط کنونی زیاد می داند که باید با درک به موقع فرصت ها و سرمایه گذاری های لازم آن را مرتفع کرد.
کاپیتان سجده در پاسخ به این پرسش که آیا می توان عمان را یک شریک استراتژیک دانست یا خیر؟ می گوید: عمان همواره کشور دوست و همراه ایران بوده و این یک نکته قابل اتکا برای مرودات آتی هر دو کشور است.