آغاز "نظارت عملی" مجلس بر اجرای برجام

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما ، برجام همانگونه که رهبر معظم انقلاب در نامه خود به رئیس‌جمهور بر آن تاکید ورزیده‌اند دارای "نقاط ابهام و ضعف‌های ساختاری و موارد متعددی است که در صورت فقدان مراقبت دقیق و لحظه به لحظه می‌تواند به خسارت‌های بزرگی برای حال و آینده کشور منتهی شود." 
با این حال هم اکنون سه کمیته بر اجرای برجام نظارت می کنند.
نوبخت معاون رئیس جمهور 26 آبان در اهواز از تشکیل کمیته نظارت براجرای برجام توسط دولت خبر داد و گفت: چنان‌چه طرف مقابل بدعهدی کند ما نیز مقابله به مثل می‌کنیم.
سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس هم 27 آبان ماه از تشکیل 3 کمیته تخصصی در این کمیسیون برای نظارت بر حُسن اجرای برجام خبر داد.
نوذر شفیعی از تشکیل 3 کمیته تخصصی در این کمیسیون برای نظارت بر حُسن اجرای برجام خبر داد و گفت: با توجه به اینکه تشکیل "کمیته رصد" در کمیسیون امنیت‌ملی برای نظارت بر حُسن اجرای برجام منتفی شده و تمامی اعضای کمیسیون بر برجام نظارت می‌کنند، بنابراین 3 کمیته تخصصی فنی، اقتصادی و دفاعی برای نظارت بر حُسن اجرای برجام در این کمیسیون تشکیل شده است.
وزیر امور خارجه هم با اشاره به تشکیل کمیته نظارت بر برجام در شورای عالی امنیت ملی گفت: وزارت خارجه به عنوان عضو شورا در این کمیته حضور دارد .
* آغاز نظارت بر حسن اجرای برجام از طرف مجلس
از آنجا که هیئت رئیسه کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، مسئولیت نظارت بر اجرای برجام را بر عهده دارد، اعضا آن از امروز کار خود را به صورت عملی آغاز کردند.
علاءالدین بروجردی در همین باره گفت: "هیئت نظارت مجلس بر برجام" امروز شنبه هفتم آذر و در اولین گام نظارتی خود، از سایت هسته‌ای نطنز بازدید خواهد کرد.
بر همین اساس، صبح امروز علا الدین بروجردی، حسین سبحانی نیا، اسماییل کوثری، عباسعلی منصوری آرانی و ابراهیم آقا محمدی به سمت سایت هسته ای نطنز حرکت کردند تا بعد ازظهر امروز از این سایت بازدید کنند.
سایت هسته ای نطنز، یکی از دو سایت هسته‌ای کشورمان است که طبق برجام مقرر شده است تعداد سانتیریفیوژهای موجود در آن کاهش یابد. صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی با تایید این مطلب گفته است این فرایند طبق نقشه راه انجام می گیرد.
رئیس سازمان انرژی اتمی گفت: 20 هزار سانتریفیوژ در نطنز داریم که از این تعداد 10 هزار سانتریفیوژ فعال است و 10 هزار عدد دیگر غیر فعال است که جمع‌آوری سانتریفیوژهای غیرفعال را آغاز کرده‌ایم.
علی‌اکبر صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی چندی پیش در برنامه "متن و حاشیه" شبکه سوم سیما گفت: در فردو، جمع‌آوری سانتریفیوژ نداشتیم، فقط در نطنز داریم.
وی درباره جمع‌آوری سانتریفیوژها افزود: ما اکنون سانتریفیوژهای غیرفعال را در نطنز جمع‌آوری می‌کنیم. ایران طبق تعهداتی که در برجام آمده است، جمع‌آوری سانتریفیوژها را شروع کرده است و در نطنز مقدمات برچیدن سانتریفیوژها را آغاز کرده‌ایم.
صالحی درباره اینکه چرا این 10 هزار سانتریفیوژ در نطنز غیرفعال بود؟ گفت: این سانتریفیوژها از دولت قبل کار نمی‌کردند و علت آن نیز ملاحظات سیاسی مسئولان آن دوره بود که نصب شده باشد اما کار نکند.
وی افزود: وقتی رئیس سازمان انرژی اتمی اعلام می‌کند، ما مقدمات برچیدن را طبق توافق شروع کردیم باید مبنایی برای موثق بودن این خبر باشد، اما برخی این را تشکیک کردند.
معاون رئیس جمهور درباره اراک گفت: ما هنوز به اراک دست نزده‌ایم، اما در نطنز برچیدن 10 هزار سانتریفیوژ چیزی نیست که لحظه‌ای انجام دهیم بایستی بسیار با حساسیت لازم این کار صورت گیرد.
وی افزود: اگر دقت لازم در برچیدن سانتریفیوژها اعمال شود باز هم 10 - 20 درصد از بین می رود و صدمه می‌بیند.
صالحی گفت: اگر در جمع‌آوری سانتریفیوژها تعلل کنیم فرصت از دست می‌رود، زمان اجرای برجام به تعویق می‌افتد، بنابراین تحریم‌ها نیز دیر  برداشته می شود که اکنون 150 میلیون دلار ضرر برداشته نشدن تحریم‌هاست.
وی افزود: ما اکنون سانتریفیوژهایی را جمع‌آوری می‌کنیم که غیرفعالند و غیرفعال بودن آن نیز تصمیمی بود که در دولت دهم گرفته شد و این تصمیم ادامه یافت.
رئیس سازمان انرژی اتمی ادامه داد: به هر حال این 10 هزار سانتریفیوژ نطنز غنی سازی انجام نمی‌داد.
صالحی گفت: ما اگر بخواهیم این 10 هزار سانتریفیوژ را جمع‌آوری کنیم یک ماه طول می‌کشد و اگر بخواهیم آنها را برگردانیم دو ماه طول می‌کشد که به هر حال جمع‌آوری و بازگرداندن آنها زمان بر است.
* آغاز تعهدات ایران و مواضع متناقض آمانو
طبق آخرین گزارش «یوکیا آمانو» مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی، تعداد سانتریفیوژهای IR-1 سایت نطنز از 15 هزار و 420 دستگاه به 11 هزار و 308 دستگاه کاهش یافته است، همچنین تعداد سانتریفیوژهای IR-2 نیز از 1008 دستگاه در یک ماه قبل، به 848 دستگاه کاهش یافته است، در مجموع تا تاریخ 15 نوامبر از سایت نطنز 4272 سانتریفیوژ جمع آوری و در سالن تولید B تحت نظر آژانس انبار شده است.
پایگاه اینترنتی  تاور هم به نقل از مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی مدعی شد: هنوز برخی از سوالات درباره سابقه گذشته موضوع اتمی ایران بی پاسخ مانده است.
آمانو گفت : ایران به تمامی سوالات درباره ابعاد احتمالی نظامی خود و کارهای اتمی گذشته اش پاسخ نداده است.
وی افزود : هنوز برخی سوالات بی پاسخ مانده اند .گزارش من سیاه و سفید نخواهد بود .گزارش من همانند یک معمای جورچین است که بخش های مختلف آن در اختیار آژانس است.
وی افزود:پیش از آنکه قضاوتی درباره برنامه اتمی داشته باشیم این به عهده اعضای شورای حکام آژانس است که درباره این موضوع که آیا ایران به مفاد توافق پایبند بوده یا نه تصمیم گیری کنند و این موضوعی کلیدی درباره تحریم های اتمی و رفع آنهاست.
* نظارت بر برجام؛ هر سه ماه
به گفته رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس، بازدید‌های «هیئت نظارت مجلس بر برجام» دوره‌ای است و ادامه خواهد داشت چرا که اجرای برجام مستلزم نظارت دائم است.
نظارت مجلس بر برجام به‌ ویژه نظارت کمیسیون امنیت ملی مقوله‌ای نبود که از الآن شروع شود بلکه این کمیسیون در طول مذاکرات هسته‌ای درگیر پرونده 12 ساله هسته‌ای بوده است.
بروجردی با اشاره به هدف بازدید «هیئت نظارت مجلس بر برجام» از مراکز هسته‌ای کشور گفت: با توجه به مجموعه تدابیر مقام معظم رهبری در زمینه اجرای برجام و ضرورت توجه دقیق به این تدابیر، بازدید‌ها از مراکز هسته‌ای یک ضرورت جدی است که در وهله اول مطمئن شویم این نظر‌ها در عمل هم دقیقاً مورد توجه قرار گرفته و دوم اینکه زمانبندی آنها به چه میزان است.
پیشتر، نمایندگان مجلس در جریان تصویب قانون "الزام دولت به اقدام متقابل و متناسب دولت در اجرای برجام"، کمیسیون امنیت ملی مجلس را مکلف کردند هر 6 ماه یک بار گزارش اجرای برجام را به صحن علنی مجلس ارائه کند.
در تبصره 1 قانون یاد شده که علی لاریجانی  23 مهر آن را برای اجرا به رئیس جمهور ابلاغ کرد، آمده است: وزیر امور خارجه موظف است روند اجرای توافقنامه را هر سه‌ماه یک‌بار به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی گزارش دهد.
پس از تصویب این قانون، دو دیدگاه در مجلس مطرح شد؛ نخست اینکه کمیسیون امنیت ملی به طور کلی مسئولیت نظارت بر اجرای برجام را بر عهده بگیرد و هر شش ماه یک بار به صحن علنی گزارش دهد و دوم آنکه کمیته‌ای از دل کمیسیون تحت عنوان کمیته نظارت بر اجرای برجام تشکیل شود.
به گفته بروجردی، سرانجام کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی مصوب کرد که هیئت رئیسه این کمیسیون نظارت بر اجرای برجام را دنبال کند.
سخنگوی کمیسیون امنیت ملی در مورد سازوکار نظارت بر اجرای برجام هم در اینباره گفت: سازوکار به این شکل است که هر یک ماه از نهادهای ذی‌ربطی که از برجام تأثیر می‌پذیرند همچون وزارت نفت، کشتیرانی، بیمه و بانکداری دعوت کنیم تا با حضور در کمیسیون درخصوص تأثیر برجام توضیح دهند، با این شیوه کشف می‌کنیم که طرف مقابل تا چه حد به تعهدات خود عمل کرده است.
به گفته نوذر شفیعی، هر دو ماه یک بار تیم هسته‌ای به کمیسیون امنیت ملی دعوت خواهد شد تا در مورد فرایند اجرای برجام توضیح دهد.
وی گفت: البته هر سه ماه یک بار نیز وزیر امور خارجه در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس حاضر خواهد شد و توضیح خواهد داد و در ‌‌نهایت هر شش ماه یک بار طبق شرح وظایف مشخص شده، کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی به صحن علنی گزارش خواهد داد.
سخنگوی کمیسیون امنیت ملی درباره نسبت کاری "هیئت نظارت مجلس بر برجام" با "شورای نظارت برجام ازجانب شورای عالی امنیت ملی" تصریح کرد: این دو، نهادهای مستقلی هستند که هر کدام بر اساس شرح وظایف، اقدامات خود را انجام خواهند داد.
وی افزود: تنوع در نظارت بر اجرای برجام باعث می‌شود که دقت نظر بیشتری درباره اجرایی شدن برجام لحاظ شود.
به گفته وی، ممکن است در این باره تبادل نظرهایی صورت بگیرد ولی هدف، یکی است و نهاد‌ها با ساختارهای مختلف و جداگانه وظایف خود را بر عهده دارند.
ترکیب هیئت رئیسه کمیسیون امنیت ملی که وظیفه نظارت بر اجرای برجام را بر عهده دارند، به این شرح اعلام شده است: علاءالدین بروجردی (رئیس)، حسین سبحانی نیا (نایب رئیس اول)، منصور حقیقت پور (نایب رئیس دوم)، نوذر شفیعی (سخنگو)، محمد حسن آصفری (دبیر اول)، سید باقر حسینی (دبیر دوم).
*کمیته نظارت بر حسن اجرای برجام تشکیل شد
دریابان شمخانی دبیر شورای عالی امنیت ملی با تشریح کار کمیته نظارت بر حسن اجرای برجام  گفت: ایران با حسن نیت مشغول انجام تعهدات خود است و طرف مقابل هم باید به تعهدات خود عمل کند.
وی درباره نحوه کار کمیته نظار ت بر اجرای برجام گفت: این کمیته تاکنون دوبار تشکیل جلسه داده است و براساس مفاد نامه مقام معظم رهبری ، دو بحث را متناسب با شرایط پیش برده است که شامل تحریم ها و بازسازی راکتور اراک است .
دبیر شورای عالی امنیت ملی افزود: موضوع سومی که به صورت مقدماتی بحث درباره آن آغاز شده است گزارش آژانس درباره اتهامات گذشته به برنامه صلح امیز هسته ای ایران است که مبنای عینی و حقوقی ندارد و براساس گزارش موساد و دیگر سرویس های معاند شکل گرفته است و انشاء الله این پرونده بزودی بسته می شود.
دبیر شورای عالی امنیت ملی در پاسخ به این سئوال که آیا طرف مقابل به تعهدات خود عمل کرده است یا نه؟ گفت: هنوز زود است قضاوت کنیم اما به طور قطع و با توجه به حسن نیت جمهوری اسلامی ایران که خواهان اجرای دقیق برجام است و با توجه به وجود کمیته نظارت حتما طرف مقابل به آنچه که متعهد به اجرای آن است عمل می کند.
* طرف مقابل هنوز تضمین کتبی نداده است
علی اکبر صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی چندی پیش در مصاحبه با خبرگزاری کیودو ژاپن گفت: ایران اجرای برجام را با جمع‌آوری شماری از سانتریفیوژهای خود در تاسیسات هسته‌ای نطنز آغاز کرده است.
همچنین سید عباس عراقچی معاون وزیر امور خارجه گفت: روند اجرای برجام تقریباً شروع شده و طرفین روند اجرایی اقدامات لازم را آغاز کرده‌اند.
عراقچی افزود: ما طبق جدول زمانی که پیش رو داریم، تصور می‌کنیم که تا حدود 2 ماه دیگر به مرحله‌ای برسیم که برجام بطور کامل اجرایی شود و از طرف مقابل با توجه به اجرای تعهدات، تحریم‌ها برداشته شود.
معاون وزیر امور خارجه در ادامه گفت: مهمترین اولویت طبیعتاً تکمیل مراحل اجرای برجام و بعد از آن مشارکت فعال جمهوری اسلامی در حل مشکلات و مسائل منطقه است.
این اقدامات در حالی است که هنوز هیچ  تضمین کتبی از سوی رئیس‌جمهور آمریکا و اتحادیه اروپا مبنی بر لغو کامل تحریم‌ها ارائه نشده است.
به این ترتیب با توجه به اینکه  برجام  دارای نقاط ابهام و ضعف‌های ساختاری است متضرر نشدن کشور در اجرای آن باید تابع ملاحظات متعدد باشد. اجرای شروط رهبری در نامه اخیرشان درباره برجام نقشه راهی کارگشا در این مسیر است. 
مقام معظم رهبری در نامه مذکور، تاکید کرده اند:" از آنجا که پذیرش مذاکرات از سوی ایران اساساً با هدف لغو تحریم‌های ظالمانه‌ اقتصادی و مالی صورت گرفته است و اجرائی شدن آن در برجام به بعد از اقدام‌های ایران موکول گردیده، لازم است تضمین‌های قوی و کافی برای جلوگیری از تخلّف طرف‌های مقابل تدارک شود، که از جمله‌ آن اعلام کتبی رئیس‌جمهور آمریکا و اتّحادیه‌ اروپا مبنی بر لغو تحریم‌ها است. در اعلام اتّحادیه‌ اروپا و رئیس‌جمهور آمریکا، باید تصریح شود که این تحریم‌ها بکلّی برداشته شده است. هرگونه اظهاری مبنی بر این‌که ساختار تحریم‌ها باقی خواهد ماند، به‌منزله‌ نقض برجام است."