آینده مبهم ازبکستان؛ چالش درون خانوادگی

پژوهش خبری صدا و سیما: برخی رسانه ها از درگذشت اسلام کریم اف رییس جمهوری ازبکستان پس از 26 سال تکیه زدن بر مسند قدرت خبر می دهند. از جمله آژانس خبری فرغانه ازبکستان ( 9 شهریور ) اعلام کرد که اسلام کریم اف رئیس جمهور ازبکستان در29آگوست (هشتم شهریور) در ساعت 15:35 به وقت تاشکند بعد از 26 سال حکومت بر ازبکستان در سال 78 سالگی درگذشت. خبرهای ضد و نقیضی در مورد مرگ کریم اف منتشر می شود. خبرگزاری کانیوز به نقل از منابع بیمارستانی و افراد نزدیک به رئیس جمهور نوشت که مرگ کریم اف تایید نشده است. سفارت روسیه در تاشکند هم اعلام کرده است که نمی تواند مرگ کریم اف را تایید یا انکار کند. خبرگزاری ریانووستی نیز به نقل از یک منبع در دفتر رئیس جمهور ازبکستان گزارش مرگ اسلام کریم اف را تایید کرده است.خبری که تاکنون به صورت رسمی از سوی دولت ازبکستان تأیید نشده است. کریم‌اف آخرین بار در 17 اوت در یک برنامه تلویزیونی در کنار وزیر کشور کره جنوبی دیده شده بود.

کریم اف با نام کامل، اسلام عبدالغنی‌یویچ کریم اف، از زمان فروپاشی اتحاد شوروی در سال ۱۹۹۱، رئیس جمهور ازبکستان است. وی این دوران را غالباً از طریق همه پرسی تمدید کرد. کریم اف در دوران حکومت شوراها، مقام های مهمی را ازجمله وزارت دارایی و ریاست کمیته مرکزی حزب کمونیست ازبکستان عهده دار بود.

بر اساس قانون اساسی ازبکستان، پس از فوت رییس جمهور، قدرت به رییس مجلس سنای ازبکستان واگذار می شود. اما گفته می شود؛ از آن جایی که رییس مجلس سنا ، جایگاه خوبی در کشور ندارد، قدرت به شوکت میرزایف، نخست وزیر فعلی ازبکستان که از افراد نزدیک به اسلام کریم اف است، خواهد رسید. این در حالی است که زنگ جنگ قدرت چند سالی است در ازبکستان به صدا درآمده و چالش درون حکومتی که به «چالش درون خانوادگی» پیوند خورده است، بیش از دیگر نزاع های حاکمیتی برای کسب قدرت بعد از کریم اف، اثرگذار خواهد بود.

تا سال 2012 تصور اغلب کارشناسان این بود که اسلام کریم اف تصمیم گرفته است زمینه را برای جانشینی دختر بزرگ خود "گلناره کریم آوا" 44 ساله فراهم کند. اما درگیر شدن او با "رستم عنایت‌اف" رئیس سازمان امنیت ملی ازبکستان (اس ان بی) در کنار دیگر حاشیه های فراوان زندگی وی، همه معادلات را برهم زد.

برخی اخبار حکایت از اقدامات غیرقانونی دختر اول کریم اف(از همسر اول وی) دارد. اخباری که تازگی هم نداشته و سالهاست که پرونده های آن باز است، لیکن اوج آن به تابستان و پاییز سال 92 (2013 میلادی) باز می گردد. در همان زمان بود که نهادهای امنیتی ازبکستان مسائلی را به رئیس جمهور این کشور در مورد «اکبرعلی عبدالله‌اف» شریک تجاری و پسر‌خاله گلناره که بخش‌هایی از اقتصاد و به‌ ویژه نفت منطقه «فرغانه» را زیر نظر دارد، مطرح کردند. از جمله اینکه عبدالله‌اف در حضور تعداد محدودی از نزدیکان خود بر این نکته تاکید داشته است که «چنانچه گلناره نخواهد جانشین پدر شود، این مسئولیت را به‌‌ من واگذار خواهد کرد». گلناره نیز در چند مورد به‌ احتمال جانشینی عبدالله‌اف در صورت عدم تمایل خویش برای اشغال کرسی ریاست جمهوری اشاره کرده بود.

شاید به همین علت بود که حدود سه سال پیش رسانه‌های عضو شرکت گلناره مانند «ترا گروپ» و شبکه‌های تلویزیونی «مرکز»، «فرام تی وی» ،‌«NTT» ، و شبکه رادیویی «زمین اف‌ام» ،«الو اف‌ام» و «ترا اف‌ام» به دستور مستقیم کریم‌اف مسدود شدند. لیکن پس از آن کریم آوا از طریق توئیتر و فیس بوک همواره وعده می داد که برای به دست آوردن قدرت، به مبارزه خود ادامه می دهد. در این راستا وی نامادری و خواهرناتنی خود «لولا» را به داشتن باورهای خرافی و شیطان پرستی و جادوگری متهم و بصورت غیر مستقیم پدر خود را به رفتارهای استالین مآبانه متهم کرد.

در مجموع ازبکستان کشوری «خشکی » است، اما با اهمیت بویژه به لحاظ همسایگی با افغانستان و داشتن ذخایر غنی گاز و همچنین با جمعیت تقریبی 29 میلیون( بزرگترین کشور منطقه از لحاظ جمعیتی و صنعتی)، پس از اسلام کریم اف- که با تاریخ ازبکستان پس از استقلال پیوند یافته -، در کنار بحران آب که سال هاست با آن دست به گریبان است، بحران هایی دیگری را باید از سر بگذراند.

چالش درون حکومتی و خانوادگی در کنار در آستانه قرار داشتن کشور در بیست و پنجمین جشن های استقلال کشورهای آسیای مرکزی از جمله ازبکستان، شاید از مهم ترین دلایلی باشد که شرایط جسمی و یا فوت رئیس جمهور را در هاله ای از ابهام قرار داده و سکوت خبری عجیبی را به همراه داشته است.

پژوهش خبری صدا وسیما// فرشته مقدم