دیوان کیفری بین المللی و «جنایات جنگی» آمریکا

دادستان کل دیوان کیفری بین المللی(ICC) روز دوشنبه، شکنجه، رفتار خشونت آمیز و تجاوز نظامیان آمریکایی و آژانس اطلاعات مرکزی این کشور در افغانستان را از مصادیق «جنایت جنگی» خواند.
دفتر فاتو بن سودا دادستان کل دیوان کیفری بین المللی اعلام کرد: نظامیان آمریکایی در افغانستان ظاهرا حدود 61 زندانی را در حدفاصل ماه مه سال 2003 تا 31 دسامبر سال 2014 مورد شکنجه و رفتار بی رحمانه قرار دادند و به شخصیت آنها اهانت کردند.
همچنین در این گزارش آمده است عوامل سیا احتمالا در حدفاصل دسامبر سال 2002 تا مارس سال 2008 دست کم 27 زندانی را در افغانستان، لهستان، رومانی و لیتوانی مورد شکنجه، اهانت و تجاوز قرار دادند و با آنها رفتار بی رحمانه داشتند.
دیوان کیفری بین المللی نهادی مستقل است و در چارچوب نظام ملل متحد و بر پایه هدف و اصول منشور ملل متحد پدید آمده است و مهمترین هدف آن نیز کوشش برای تحقق بخشیدن به صلح و عدالت و امنیت جهانی می باشد. بنابراین پیش از این انتظار می‌رفت به جنایات آمریکا در افغانستان و سایر کشورها رسیدگی شود. اما این نخستین باری است که یک مقام عالی رتبه دیوان کیفری، اتهام جنایت جنگی و بدرفتاری را به نیروهای آمریکایی مستقر در افغانستان و همچنین در زندان‌های مخفی سازمان سیا مطرح می‌کند. علت به تعویق افتادن طرح و بررسی این اتهام اعمال نفوذ کشور‌های غربی است.  
اکنون نیز انتظار نمی‌رود این دعوی جزء اهداف سیاسی و تبلیغی فایده‌ای برای مردم افغانستان داشته باشد. با این حال مطرح شدن رسمی پرونده جنایت جنگی آمریکا در این دیوان به خودی خود سودمند است.
دیوان کیفری بین المللی (International Criminal Court) به اختصار (ICC) نخستین دادگاه دائمی بین المللی برای رسیدگی به جرایم نسل کشی، جنایات علیه بشریت، جنایت جنگی و جنایت تجاوز جنسی است که مقر آن در لاهه هلند قرار دارد و تاکنون به پنج موضوع نسل کشی در اوگاندا، نسل کشی کنگو، نسل کشی آفریقای مرکزی، جنگ دارفور در سودان و نسل کشی کنیا رسیدگی و علیه 14 نفر اعلام جرم کرده است.
جنایات جنگی از قدیمی ترین جنایات بین المللی هستند که در منشور نورنبرگ و توکیو بدان اشاره شده است. در ماده 8 اساس نامه دیوان کیفری بین المللی نیز سعی شده با تکیه بر مبانی عرفی و قراردادی که هیچ گونه شک و تردیدی در آن نیست، مصادیقی از جرم جنایت جنگی بیان شود.
تا کنون بیش از 120 کشور در سراسر جهان به عضویت این دیوان در آمده اند اما کشورهایی همچون آمریکا، روسیه و چین و همچنین رژیم صهیونیستی از پیوستن به این دیوان خودداری کرده اند. بدین جهت واشنگتن در موضع‌گیری رسمی مدعی شده است که از آن‌جا که اساسنامه رم (اساسنامه مبنای دیوان) به تصویب مقامات ذی صلاح آمریکا نرسیده است، بنابراین دیوان، صلاحیت رسیدگی به جرایم نیروهای نظامی آمریکایی و فرماندهان آن‌ها را ندارد.
به گزارش خبرگزاری رویترز از واشنگتن، الیزابت ترودئو سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا گفت آمریکا اساسنامه رم را که مربوط به دیوان کیفری بین المللی است تصویب نکرده است و بر این اساس نمی تواند تحت پیگرد این دادگاه قرار گیرد.
این در حالی است که هر چند آمریکا عضو این دیوان نیست ولی افغانستان در سال 2003 به عضویت این دیوان در آمده و اساسنامه دیوان را تصویب کرده است، بنابراین دیوان می‌تواند به جنایات جنگی روی داده در این کشور رسیدگی کند.
به دیگر سخن، عضویت دولتی (مانند دولت افغانستان) در این دیوان که جرایم موضوع ماده 5 اساسنامه رم، شامل نسل کشی، جرایم علیه بشریت، جرایم جنگی و جنایت تجاوز در آن رخ داده، کافی است.
بنابراین با توجه به اینکه هیچ گونه مانع قانونی برای رسیدگی به جنایات جنگی آمریکا در افغانستان وجود ندارد انتظار می­رود هرچه سریع تر به جنایات آمریکا در این کشور رسیدگی شود و به گونه­ای نشود که موضع گیری دادستان دیوان فقط یک بازار گرمی باشد برای کسب اعتبار در پانزدهمین نشست سالیانه «مجمع دول عضو» دیوان که از روز چهارشنبه 26 آبان به مدت یک هفته در لاهه هلند برگزار می شود.
زیرا پیش از این، دیدبان حقوق بشر و دولت فلسطین علیه جنایات جنگی رژیم صهیونیستی در دیوان بین المللی کیفری طرح دعوا کرده است اما تا به حال هیچ رسیدگی به آن نشده است.
شایان ذکر است، آمریکا پیش از این نیز در ویتنام، عراق، پاکستان و ... مرتکب جنایات جنگی شده است. در سال‌های اخیر حملات کور هواپیماهای بدون سرنشین به ویژه هواپیماهای موسوم به آر کیو در افغانستان و پاکستان و ... افزایش یافته است. طی این حملات هزاران غیرنظامی کشته یا زخمی شده اند. در نیمه نخست سال جاری تعداد کشته شدگان در این گونه حملات به 400 نفر رسیده است. افزون بر این در حملات نیروهای ناتو نیز هزاران نفر کشته شده اند. در آخرین حمله ناتو که ده روز پیش در قندوز روی داد بیش از 30 غیرنظامی کشته شدند که اکثر آنها زن و کودک بودند.
دیوان عدالت بین المللی علیرغم درخواست های بسیاری که سازمان عفو بین الملل و دیدبان حقوق بشر برای محاکمه مسئولان آمریکائی به علت جنایت در افغانستان مطرح کرده اند، هنوز نتوانسته است عدالت را برای مردم افغانستان اجرا کند.

------------------
بررسی و تحلیل/ مسلم ملکی