بهبود مناسبات قاهره و تهران، موانع و چرایی؟

افزایش خشم قاهره از اقدامات اخیر عربستان عزم مقامات مصری را در حرکت به طرف ایران جدی تر کرده است. 

در روزهای اخیر رسانه های مصری حرکت رو به جلوی قاهره را به سمت ایران جدی تر تلقی کرده اند به این دلیل که در هفته های اخیر عربستان با ایجاد یک پایگاه نظامی در جیبوتی و حذف نام اخوان المسلمین از فهرست سازمان های تروریستی به گونه ای به روابط دو کشور تیر خلاص زده است.

روابط مصر و عربستان طی هفته‌های اخیر شاهد تنش محسوس بوده و تلاش‌های امارات و کویت برای کاهش این تنش نیز راه به جایی نبرده است همچنانکه روابط بین مقامات دو کشور قطع بوده و شرکت نفتی سعودی ارامکو نیز همکاری با مصر را به تعلیق درآورده است.

لازم به ذکر است که اختلافات بین قاهره و ریاض بیشتر در اکتبر گذشته و به دنبال اعلام نارضایتی عربستان از رأی قاهره به طرح روسیه درباره سوریه در شورای امنیت، علنی شد و به دنبال آن شرکت نفتی ارامکو عربستان صادرات فرآورده های نفتی خود به مصر را متوقف کرد به طوری که این اختلاف دیدگاه ها بین مصر و عربستان بر سر پرونده های سوریه و یمن منجر به تنش هر چه بیشتر در روابط  دو کشور شد تا حدی که عبدالله المعلمی نماینده عربستان در سازمان ملل موضع مصر در قبال سوریه را «دردناک» توصیف کرد.

علاوه بر آن دامنه اختلافات عربستان و مصر به خصوص در تلاش قاهره برای نزدیک شدن به ایران گسترده تر شد و به دنبال آن نیز تصمیم ریاض برای ایجاد پایگاه نظامی در جیبوتی باعث خشم هر چه بیشتر قاهره شد هر چند که مصر تا کنون رویه محافظه کارانه را در این زمینه در پیش گرفته است.

در همین خصوص روزنامه الفجر با اشاره به خشم قاهره از رفتارهای عربستان سعودی نوشت که تصمیم عربستان برای ایجاد پایگاه نظامی در جیبوتی برای دولت مصر غافلگیرکننده نبود زیرا مقامات این کشور از جزئیات دیدارهای مسئولان سعودی و مقامات چند کشور آفریقایی در پشت درهای بسته اطلاع داشتند.

بر اساس این گزارش، تعدادی از مسئولان چند کشور آفریقایی اعم از اریتره، ‌اتیوپی، سومالی و اوگاندا بارها برای مذاکره با ریاض درباره پاره ای از مسائل از جمله هماهنگی نظامی و سیاسی به عربستان سفر کرده اند.

به طوری که از شواهد برمی آید نفوذ عربستان به قلب آفریقا باعث خشم هر چه بیشتر مصر شده است چرا که قاهره مخالف نفوذ این کشورها در مناطق نفوذ مصر است و این در حالی است که عربستان همزمان با هماهنگی های نظامی به این کشورها وعده های مالی داده است که از دیدگاه قاهره همزمانی این تحرکات سعودی با تنش های ایجاد شده در روابط بین قاهره و ریاض، این تنش ها را تشدید می کند.

با توجه به اتفاقات اخیر در روابط عربستان و قاهره به نظر می رسد که تنش‌های پیش روی در روابط  موجود بین دو کشور به تلاش هر چه بیشتر قاهره برای نزدیکی به تهران بیا نجامد. این امر همچنین با مشارکت مصر در مذاکرات «لوزان» در رابطه با بحران سوریه و برنامه ریزی این کشور برای خرید نفت از عراق واضح و آشکار می‌گردد؛ که این موضوع نیز می‌تواند نشانه ای برای ازسرگیری احتمالی روابط دو کشور پس از قطع روابط دو طرف از سال 1979 تا کنون باشد.

شایان ذکر است عبدالفتاح السیسی رئیس جمهور مصر همچنین سامح شکری وزیر خارجه این کشور را برای اجرای سفر دوره ای به چند کشور آفریقایی در آینده نزدیک مامور کرده است و علاوه بر آن السیسی در اجلاس آفریقایی که قرار است ژانویه آینده برگزار شود، شرکت خواهد کرد.

در همین زمینه دکتر «یسری العزباوی» کارشناس مرکز مطالعات سیاسی و استراتژیک الاهرام سناریوهایی را در خصوص احتمال بهبود روابط بین مصر و ایران مطرح کرد که از جمله آن نزدیکی دیدگاه های سیاسی دو طرف درباره بحران های منطقه، عدم ترس مصر از تشیع و صدور انقلاب اسلامی ایران است.

وی در ادامه گفت که دلایل دیگر به استفاده مصر از تهران در زمینه های اقتصادی و هسته ای و دریافت نفت از ایران به ویژه به دنبال قطع کمک های نفتی عربستان به مصر، بازمی گردد.

این کارشناس مصری همچنین به نشانه هایی در خصوص تمایل مصر برای نزدیک شدن به ایران اشاره کرد و افزود که از جمله این نشانه ها تلاش مصر برای تقویت روابط با عراق است همچنانکه طارق الملا وزیر نفت مصر نیز اخیرا به عراق سفر کرده و توافقنامه ای درباره واردات نفت با این کشور امضا کرد.

بهرام قاسمی سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز اخیرا از آمادگی کشورش برای برقرای روابط با مصر از طریق حل و فصل اختلافات بر سر پاره ای از مسائل خبر داده است، ‌هرچند که ازسرگیری روابط مصر و ایران خود با موانعی مواجه خواهد بود که عبارتند از: 

اول اینکه، هر گونه نزدیکی بین تهران و قاهره به تقویت بحران مصر با عربستان که متحد اصلی رژیم کنونی مصر است، منجر خواهد شد.

مانع دوم رابطه مصر با رژیم صهیونیستی است و این رژیم در صورت نزدیکی قاهره به تهران ساکت نمانده و برای ایجاد شکاف بیشتر ایران و کشورهای عربی تلاش خواهد کرد.

مانع سوم مربوط به سیاست های آمریکا در منطقه است زیرا این کشور با هر گونه نزدیکی قدرت های منطقه ای به یکدیگر مخالف است.

-----------------------------------------

بررسی و تحلیل/ امین نجار