آشنایی با صنایع دستی فارس؛
جَوَک کاری، هنری اصیل و میراثی ماندگار در شیراز+فیلم
جوک کاری هنری به یادگار مانده از دوران قاجار در شیراز است .
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز فارس،جوک کاری هنری اصیل که قدیمی ترین نمونه آن ، منبر مسجد جامع عتیق شیراز مربوط به قرن دوم هجری است و نشان از خاستگاه
اصلی این هنر دارد .
به گفته کارشناس صنایع دستی استان فارس،جوک کاری از ایجاد نقوش هندسی با استفاده از دو تا سه رنگ چوب و کنار
هم قرارگرفتن این نقوش با قطعات کوچک با مقطعهای مختلف مثلث، مستطیل و لوزی به وجود
میآید.
سمیه حقوقی فرد می گوید : جوک کاری به معنای جوکوب کردن و قطعه قطعه ساختن
از چوب است .
به عقیده کاظم جوریزی ، هنرمند
جوک کار شیرازی ، این هنر در روش کار به خاتم شباهت دارد با این تفاوت که جوک مثل خاتم
تنها در روکاری به کار گرفته نمیشود .
در هنر جوک کاری از مواد و مصالحی مانند چوب (نارنج، گردو، عناب و چنار)،
چسب، نخ و مواد محافظ پوشاننده (روغن جلا و پلی استر) در تزئین در، مبلمان، دور جعبهها
و قابهای منبت، خاتم کاری و معرق کاری استفاده میشود.
کاظم جوریزی ، استاد جوک کار
شیرازی در کارگاهش این هنر را آموزش می دهد .
ثبت این هنر در فهرست معنوی کشور ، گامی بزرگ در احیا و رونق دوباره آن است .
به گفته وی هنر جوک کاری از سه مرحله ساخت تشکیل شده است که مرحله نخست
آن سه پری بریدن چوبها است پس از آن این چوبهایی که به شکل مثلث شده را به شکل شش
و هشت پر در میآورند و میبرند و مرحله سوم چسباندن بر روی زیرکار چوبی که معمولا
چوب جنگلی است.
به عقیده کارشناسان صنایع دستی ، پرداختن به این هنر از لحاظ مالی چندان
درآمد زا نیست ، زیرا ناشناختگی آن در کنار نبود کارگاههای آموزشی و ساخت این هنر
و هزینه سنگینی که برای آن پرداخت می شود ، سبب شده که خریداران کمی داشته باشد.
استاد کاظم جوریزی که از کودکی
به این هنر مشغول بوده، درباره تعداد افرادی که راغب به یادگیری جوک کاری هستند میگوید:
سالانه تنها 4 یا 5 نفر علاقمند به فراگیری این هنر هستند.
وی با بیان اینکه بیشتر سفارشدهندگان
جوک کاری از برخی از شهرستانهای استان فارس هستند می افزاید : این موضوع نشان میدهد
که این هنر در دیگر استانهای کشور تا چه حد ناشناخته مانده است.
جعفری ، فعال میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری فارس عمده مشکل فعالان
این هنر را مشکل عرضه و بازاریابی و نوسان قیمت صنایع تولیدی می داند .
به گفته امیری ، مدیرکل میراث
فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس ثبت این هنر در فهرست معنوی کشور ، گامی بزرگ در
احیا و رونق دوباره آن است .
به عقیده کارشناسان به روز رسانی
هنرهای دستی و نزدیک کردن آن به سلایق مشتریان موجب رونق صنایع دستی می شود . یکی از هنرمندان شیراز علاوه بر احیا صنعت جوک سازی ، موفق به ایجاد سبکی نوین در
این صنعت شده است .
محمد براهیمی ، هنرمند جوان شیرازی برای زنده نگه داشتن این هنر اصیل
از آن در طراحی و ساخت زیورآلات ، کوزه ها و مدال های تزیینی استفاده کرده است .
به گفته این هنرمند با توجه به این که تمایل مردم و گردشگران برای خرید
درها و پنجره های قدیمی و سنگین مزین یه هنر جوک کاری کم شده است و زیورآلاتی که با
استفاده از این هنرساخته می شوند ، مورد استقبال گردشگران داخلی و خارجی قرار گرفته
است .
برای حمایت از این هنر و
صنایع دستی استان و برای حل مشکل بازاریابی و عرضه محصولات نیز از سوی معاونت صنایع
دستی اداره کل میراث فرهنگی فارس، بستهبندیهای برای محصولات صنایع دستی استان فارس
طراحی شده و در اختیار تولید کنندگان و عرضهکنندگان قرار گرفته است تا بتوانند در
فروش و بازاریابی محصولات خود موفقتر باشند .
همت محمدی ، کارشناس و پژوهشگر صنایع دستی درباره هنر جوک و موارد استفاده
آن می گوید : این هنر از نظر فرهنگی و هنری دارای ارزش والایی است و به عنوان یکی از
هنرهای مهم و ارزشمند مورد توجه است و امروزه هیاتهای عزاداری٬ مساجد٬ اداره
اوقاف و امور خیریه برای ساخت درب مقابر امامزادگان٬ طبقهای
نفیس عزاداری و غیره از هنر جوک استفاده میکنند.
زهرا الحمدی ، معاون صنایع دستی استان فارس می گوید : ارائه تولیدات
صنعتگران و هنرمندان در نمایشگاههای داخلی، ملی و بینالمللی و نیز توجه به صنایعدستی
شهرستانها و روستاها و حمایتهای مالی از آنان برای ارائه تولیدات خود از دیگر برنامههای
اداره صنایعدستی استان فارس است.
راهاندازی دانشگاه علمی کاربردی میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری
در شیراز ،طبقهبندی کردن موضوعی و حمایت از سرمایهگذاری در صنایعدستی ، ایجاد
1600 فرصت شغلی در این صنعت مولد ، راه اندازی بازارچه دائمی فروش صنایع دستی در بخشی
از ضلع جنوب غربی ارگ کریم خانی و عرضه بیش از 50 درصد از صنایع دستی هنرمندان استان
در آرامگاه حافظ از دیگر اقدامات اداره کل صنایع دستی فارس به منظور حمایت از صنعتگران
داخلی در این استان است.
باتوجه به ارزان بودن ایجاد اشتغال
از طریق صنایع دستی و نیز پیوند این صنعت با صنعت گردشگری در فارس، می توان با حمایت
بیشتر از این حوزه در افزایش تولید و اشتغال گام های موثر برداشت.