گسترش شهرها،ازدیاد جمعیت،پراکندگی خانواده های سنتی، محدودیت های شغلی و نیز فرهنگ آپارتمان نشینی،در کنار فضای مجازی از عواملی است که دیدو بازدیدهای نوروزی را کاهش داده وبراثراین دشواری ها و محدودیتهای زمانی،بسیاری ازپیوندهای خانوادگی درحال کم رنگ شدن است.
- نوروزآیین باستانی ایرانیان است.
- نوروز مورد استقبال مردم بسیاری از سرزمینهای دیگرجهان قرار گرفته است.
- هر چه زمان میگذرد بر نفوذ و گستردگی نوروز افزوده میشود.
- هم اکنون از آسیای میانه گرفته تا آسیای مرکزی، از پاکستان گرفته تا تانزانیا جشن نووروز با شکوه گرامی داشته میشود.
- خانوادههای پاکستانی در ابتدای سال برای یکدیگر کارت تبریک طلایی مزین به گل و بلبل که نشان از نو شدن طبیعت دارد، میفرستند.
- در تاجیکستان کوچکترها با غنچهای از گل سرخ نزد بزرگترها میروند و با گفتن"شاگون بهار مبارک" سالی خوش برایشان آرزو میکنند.
- در جمهوری آذربایجان، رسمهایی که در مجموع عاملی برای ایجاد ازدیاد محبت و مودت در میان مردمند انجام میدهند.
- در ازبکستان در ایام نوروز سراسر کشور چراغانی میشود مردم لباس نو به تن میکنند.
- در ازبکستان و تاجیکستان نوروز بدون سمنو، رنگ و بویی ندارد.
- مردم قزاقستان نوروز را اعتدال بهاری میدانند.
- در هندوستان؛ جشن هولی همان جشن نوروز در میان هندیان است.
- در تمام کشورها به دید و بازدید و صله ارحام در زمان نوروز تاکید فراوان شده است.
پژوهش خبری صدا وسیما:سنتها و آداب و رسوم ملی- مذهبی در میان اقوام و ملل مختلف زنجیره ارتباط آنان به شمار میرود. جشن نوروز از جمله سنتهای حسنهای است که از گذشته برای مردم ایران به یادگار مانده است. اینجشن موجب پیوند مردم این مرز و بوم بوده و احیاگر ارزشهای والای انسانی و اجتماعی است.
یکی از آیین های نوروزی، دید و بازدید، یا "عید دیدنی" است. در نوروز، نخست به دیدن بزرگان فامیل، طایفه و شخصیت های علمی و اجتماعی میروند.
گسترش شهرها، ازدیاد جمعیت، پراکندگی خانواده های سنتی، محدودیت های شغلی و نیز فرهنگ آپارتمان نشینی، در کنار فضای مجازی از عواملی است که دید و بازدیدهای نوروزی را کاهش داده و بر اثر این دشواری ها و محدودیتهای زمانی، بسیاری از پیوندهای خانوادگی در حال کم رنگ شدن است. اما باید تلاش کرد تا در سایه دید و بازدیدهای نوروزی مانع کم رنگ شدن این ارزشها شد.
در هشتم مهرماه ۱۳۸۸ آیین باستانی «نوروز» با عضویت هفت کشور و با عنوان یک پروندهی مشترک در فهرست میراث ناملموس یونسکو به ثبت رسید. پروندهای مشترک با درخواست و مدیریت ایران و همکاری کشورهای جمهوری آذربایجان، هند، قرقیزستان، پاکستان، ترکیه و ازبکستان که آن سال بهعنوان سومین اثر در فهرست میراث ناملموس جهانی و نخستین اثر ناملموس ایرانی در این فهرست جهانی ثبت شد.
این آیین سنتی و مهم آنقدر برای کشورهای همسایه ایران اهمیت داشت که سال ۱۳۹۳ پنج کشور «افغانستان، عراق، قزاقستان، تاجیکستان و ترکمنستان» درخواست عضویت در پروندهی مشترک جهانی «نوروز» را مطرح کردند.
در اجلاسهای میراث ناملموس، اگر کشوری به یک پرونده اضافه شود، همه آن پرونده بار دیگر نوشته میشود و متن پرونده یکپارچه آورده و فرآیند ثبت، جدید انجام میشود.
دومین تاریخ ثبت جدید پرونده نوروز «۱۰ آذر ۹۵» است که با این ثبت جهانی، بیشتر کشورها، بویژه هند، افغانستان، قزاقستان و کشورهای تازه اضافه شده به پروندهی «نوروز» از ایران برای مدیریت مناسب پرونده و موفقیت در این زمینه و مشارکت کشورهای دیگر تقدیر کردند.
نوروز و صله رحم در سایه فضای مجازی
یکی از مراسمهای مهم ایام نوروز، دید و بازدید و صله ارحام است. در واقع یکی از کارکردهای اجتماعی نوروز همین گرد هم آمدن و شادمانی جمعی است. امروز به دلایل مختلف خویشان و آشنایان کمتر فرصت مییابند تا همدیگر را ببینند و از این جهت ایام نوروز این امکان را فراهم میکند تا به بهانه دید و بازدید عید از احوالات هم باخبر شوند.
در ایام نوروز از همان لحظات آغازین سال نو تا روز سیزده به در اقوام، فامیل، دوست و آشنا، همسایگان و ...به دیدار یکدیگر رفته و فرا رسیدن سال نو را به هم تبریک میگویند.
گرچه این دید و بازدیدها در زمان های گذشته رنگ و بوی دیگری داشت و رونق در صله ارحام این ایام وصف ناپذیر بود اما این روزها هم دید و بازدیدها انجام می شود.
انگار نوروز زمان های گذشته با نوروز این روزها تفاوت زیادی دارد. امروزه پای فضای مجازی در دید و بازدیدهای نوروز باز شده و از کودکان تبلت به دست گرفت تا نوجوانان و جوانان و حتی بزرگترها هم گوشی های هوشمند خود را لحظه ای از خود جدا نمی کنند و سرشان را به قاب شیشه ای خود گرم کرده اند.
بازی های هیجانی، پیام ها، تصاویر و فیلم های مختلف است که در این ایام در دیدو بازدیهای نوروز رد و بدل می شود تا همه از این فضایی که فقط سکوت را به ارمغان می آورد استفاده کنند.
وقتی همه دور هم جمع می شوند خصوصا نوجوانان و جوانان به جای صحبت کردن و گفت و گوها، به گوشی های خود خیره می شوند و هر از چند گاهی یادشان می افتد که در مهمانی هستند.
انگار لذتی هم از نوروز و دید و بازدیدها نمی برند و تنها به رسم هر ساله به خانه خاله، عمه، عمو و دایی می روند. زمانی کودکان گذشته تنها لذتشان از نوروز این بود که به خانه خاله و عمه بروند و با کودکان فامیل همبازی شوند وساعت ها بازی های گروهی کنند اما کودکان امروز از زمانی که چشم باز می کنند با فضای مجازی و هدیه های تبلتی روبرو می شوند.
اگر بزرگترها هم در این مهمانی ها صحبت نکنند سکوتی عجیب در منازل دیده می شود و هیچ کسی حاضر نیست فقط و فقط در این ایام ساعتی از گوشی و فضای مجازی دل بکند.
گرچه ممکن است گاهی پیام های اموزنده ای در میان هزارن پیام این فضاها باشد اما نباید اجازه داد که گفت و گوهای خانوادگی و دید و بازدیدها و لبخندهای و قهقه های دور هم جمع شدن ها به سکوت مبدل گردد.
جشن ایرانی نوروز امروزه در کشورهای گوناگون به عنوان جشن رسمی برگزار میگردد. در بعضی کشورها مانند افغانستان و تاجیکستان این روز رسمیت بیشتری دارد و در بعضی دیگر کشورها، با وجود رسمی نبودن نوروز، هر ساله شمار فراوانی از مردم آن کشورها اقدام به برگزاری این جشن ایرانی میکنند. همانند سوریه که جشن نوروز نزد کردهای ساکن سوریه از اعتبار و احترام ویژهای برخوردار است. در این مطلب نگاهی داریم به کشورهای مختلفی که نوروز را گرامی میدارند و رسم و رسوم آنها در روزهای آغازین سال.
سخن آخر
عید نوروز بهترین بهانه برای دیدار و درکنار هم بودن است. اما در عصر ارتباطات به نظر میرسد فضای مجازی و شبکههای اجتماعی در حال جایگزین شدن روابط اجتماعی چهره به چهره است که دید و بازدیدهای نوروز نیز از این قاعده مستثنی نیست. آن گونه که روانشناسان میگویند فرهنگ صله رحم در دام شبکهها اجتماعی و فضای مجازی گرفتار شده است. ضمن اینکه وابستگی افراد به فضای مجازی و شبکه های اجتماعی موجب می شود میزان گفت و گو و معاشرت کاهش یابد به طوری که حتی در مهمانیها افراد به جای گفت و گو ترجیح میدهند در شبکه های اجتماعی مشغول باشند که در این بین نباید از آسیب های روحی و روانی که در سلامت روان آدمی دارد؛ غافل ماند.
از نگاه روانشناسان وقتی افراد غرق در دنیای مجازی و شبکههای اجتماعی می شوند و تحت تاثیر هیجانات قرار میگیرند دیگر دنیای واقعی و معاشرت با افراد برایشان کسل آور و خسته کننده میشود.
با این که شبکه های مجازی هیجانات زیادی به همراه دارد اما موجب افزایش آمار افسردگی در جامعه می شود. زیرا این هیجانات کوتاه مدت است و عمیقاً نمیتواند پاسخی برای نیازهای عاطفی افراد باشد.
از سوی دیگر گرایش به شبکه های اجتماعی و وابسته شدن به گوشی های همراه و لپ تاپ های شخصی پیوندهای عاطفی را تحت تاثیر قرار می دهد و افراد را از حال یکدیگر غافل میکند که این امر خطری جدی برای بنیان خانوادهها به شمار میرود.
بنا براین به نظر می رسد مناسبت هایی چون نوروز و دیدو بازدیدهای آن میتواند بهترین بهانه برای رفت و آمدهای خانوادگی به دور از فضای مجازی باشد.
پژوهش خبری صدا وسیما// مریم عابدی