اهمیت ماه رجب

در میان ماه های قمری ، سه ماه رجب ، شعبان و رمضان از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است. ماه رجب از جمله ماه های حرام و بسیار پر فضیلت است که اعمال عبادی مخصوصی برای آن ذکر شده است. مرحوم شیخ عباس قمی رحمة الله علیه در کتاب شریف مفاتیح الجنان در باره فضیلت این ماه می گوید:

" بدانکه که این ماه و ماه شعبان و ماه رمضان در شرافت تمامند و روایت بسیار در فضیلت آنها وارد شده؛ بلکه از حضرت رسول صلی الله علیه و آله وسلم روایت شده که ماه رجب ، ماه بزرگ خداست و ماهی در حرمت و فضیلت به پای آن نمیرسد و قتال با کافران در این ماه حرام است و رجب ماه خداست و شعبان ماه من است و ماه رمضان ماه امت من است. کسى که یک روز از ماه رجب را روزه دارد موجب خشنودى خدای بزرگ می‌گردد و غضب الهى از او دور گردد و درى از درهاى جهنم بر روى او بسته شود.[1]

اعمال ماه رجب

اعمال ماه رجب بر دو قسم است: اعمال مشترک و غیر مشترک.

از حضرت صادق علیه السلام روایت است که حضرت رسول صلى الله علیه و آله فرمود که: «ماه رجب ماه استغفار امت من است پس در این ماه بسیار طلب آمرزش کنید که خدا آمرزنده و مهربان است و رجب را "أصب" می‌‏گویند زیرا که رحمت خدا در این ماه بر امت من بسیار ریخته می‌شود. پس بسیار بگوئید: «أَسْتَغْفِرُ اللهَ وَ أَسْأَلُهُ التَّوْبَةَ».[2]

براى روزه ماه رجب فضیلت بسیار وارد شده است و روایت شده که اگر شخصی قادر بر آن نباشد هر روز صد مرتبه این تسبیحات را بخواند تا ثواب روزه آن را دریابد: سُبْحَانَ الْإِلَهِ الْجَلِیلِ سُبْحَانَ مَنْ لا یَنْبَغِى التَّسْبِیحُ إِلا لَهُ سُبْحَانَ الْأَعَزِّ الْأَکْرَمِ سُبْحَانَ مَنْ لَبِسَ الْعِزََّ وَ هُوَ لَهُ أَهْلٌ.[3]

رسول خدا (ص) فرموده‌اند: کسی که در ماه رجب هزار مرتبه «لا اِلهَ اِلاَّ اللّه» بگوید، خداوند برای او حسنات فراوانی می‌نویسد.

برای بجا آوردن و دانستن اعمال مشترک و غیر مشترک می­ توان به کتاب مفاتیح ­الجنان رجوع کرد.

اعتکاف و فضای مجازی

اعتکاف فرصت نابی است که باید آن را مغتنم شمرد. بنده در این ۳ روز هرچقدر بیشتر از متعلقات دنیایی جدا شود بیشتر به خدا نزدیک می شود و روح خود را تعالی می بخشد کما اینکه فلسفه وجودی اعتکاف نیز در همین امر نهفته است. اما امروزه گسترش فضای مجازی باعث شده فاصله افراد نسبت به یکدیگر محدود به فاصله جغرافیایی نباشد و از هرجای دنیا می توان با دیگری ارتباط برقرار کرد، حال معتکفی که جسم خود را سه روز در مسجد نگه می دارد ولی از ارتباط مجازی با اهل دنیا دریغ نمی­کند اصلا نمی تواند حقیقت اعتکاف را درک کند.

نماز و روزه را می‌توان حتی در منزل انجام داد اما اعتکاف فرصتی برای خلوت بودن با خالق است. حجت الاسلام سیدمحمد ثقفی، جامعه شناس معتقد است اگر این فرصت پیش آمد، با ابزارهای نوین خرابش نکنیم.: فضای اعتکاف، فضای روزه، نماز و دعاست. اگر بتوانیم متانت عمومی فضا و شأن مکان را حفظ کنیم، شاید استفاده از ابزارهای نوین و حتی عکس گرفتن هم ایرادی نداشته باشد. عکس سلفی در مراسم اعتکاف حرام نیست اما سبب می‌شود که فضای معنوی دیده نشود و نتوان بهره لازم را از این فضا برد.[4]

سخن آخر

یکی از مبانی فرهنگ دینی جامعه که به پدیده ای بسیار مؤثر تبدیل شده است مراسم اعتکاف است، این مقوله در بین جوانان سراسر کشور به حرکتی پر شور تبدیل شده است. اما آن چه در این بین خودنمایی می­کند؛ استفاده از فضای مجازی در کنار عمل اعتکاف است که به نظر می رسد قابل جمع با یکدیگر نباشد ضمن اینکه استفاده از فضای مجازی در مراسم معنوی اعتکاف که باید به دور از دغدغه و مشغله ­های دنیا باشد می­ تواند موجب سطحی زدگی و کمرنگ شدن غنای معرفتی و بصیرت دینی در این مراسم عظیم معنوی شود. ‌

به نظر می رسد برای حفظ آثار اعتکاف و پیشگیری و اصلاح آن فرهنگ سازی نسبت به ضرورت تمرین برای مهار فضای مجازی از طریق اعتکاف قابل توجه باشد و همچنین توجه خانواده ها برای همراهی و هماهنگی با کارگزاران اعتکاف و بهره گیری از تجربیات موفق در جلوگیری جدی از ورود این ابزارهای ارتباطی و اطلاع رسانی به معتکفین برای تدارک و اقدامات جایگزین مناسب به نظر می رسد ضمن تاکید بر این نکته که استفاده از فضای مجازی در راستای ترویج فرهنگ اعتکاف در جامعه امری مهم و ضروری است.

پژوهش خبری صدا وسیما//مریم عابدی

ضمیمه: