· 122،341 نفر، به ­صورت مستقیم در معادن کشور مشغول به­ کار هستند.

· به‌طور استاندارد در سطح جهان، معادن نقش 5.5 تا 6 درصدی در تولید ناخالص ملی کشورها دارند.

· توسعه معادن در سطوح مختلف می‌تواند به میزان زیادی به افزایش فرصت‌های شغلی در کشور کمک کند.

· هر واحد کوچک معدنی حداقل برای 50 نفر شغل ایجاد می‌کند. در واحدهای متوسط معدنی دست‌کم به 150 نفر نیروی انسانی برای کار نیاز است.

پژوهش خبری صدا وسیما:معادن، با تامین اولین بخش از زنجیره تامین مواداولیه بسیاری از صنایع، قادرند، اشتغال مولد ایجاد کنند و تولید ناخالص ملی و درآمد سرانه کشور را افزایش دهند. وجود منابع متنوع و بسیار غنی در کشور،زمینه امکان توسعه این حوزه و در ادامه افزایش اشتغال و صادرات غیرنفتی مربوط به آن رافراهم آورده است. پژوهش حاضر نگاهی به پتانسیل بخش معدن در اقتصاد کشور دارد. در این راستا مصاحبه ای با جناب آقای کاوس قاسمی، مدیر کل دفتر بهره ­برداری معادن کشور، انجام شد و در این مصاحبه ایشان ما را در جریان آخرین آمار قرار دادند.

چشم انداز کلی بخش صنعت و معدن در سندچشم­ انداز 20 ساله

آخرین آمارهای معادن کشور

122،341 نفر، به­ صورت مستقیم در معادن کشور مشغول به کار هستند، اما کارشناسان معتقدند پتانسیل بالایی در ایجاد شغل­ های جانبی در بخش معدن وجود دارد.

در جدول زیر می­ توان تغییرات نرخ رشد اقتصادی و رشد تولید ناخالص داخلی بخش معدن، از سال 1390 تا 1395 را مشاهده کرد. نرخ رشد اقتصادی وضعیت بسیار مطلوبی را تجربه کرده، اما تولید ناخالص داخلی در سال­ های اخیر شاهد رشد منفی بوده است.

پتانسیل معادن در ایجاد شغل

بر اساس استانداردهای جهانی در کشورهای معدن خیزی مثل آمریکا، چین، استرالیا و کانادا، ایجاد هر شغل در یک واحد معدنی، ۱۷ فرصت شغلی دیگر را به همراه دارد. این ظرفیت بزرگ در ایران باوجود نیروی انسانی تحصیل‌کرده و جوان، انرژی و تکثر معادن تا امروز نادیده گرفته‌شده است.

اما مهم‌تر از سهم معادن در تولید ناخالص داخلی(GDP) ، اثرگذاری آن‌ها بر بخش‌های مختلف اقتصاد است. معادن نقش به سزایی در توسعه دیگر صنایع ایفا می‌کنند و رونق معادن، حرکت و پویایی و خودکفایی صنایعی مثل صنعت ساختمان را به همراه دارد که صفرتا صد آن به معدن مربوط است. نقش معدن در عمران و توسعه زیرساخت‌ها، نقش اصلی است و در یک کلمه می‌توان گفت معدن مثل خون برای صنعت است.

این آمار نشان می‌دهد که توسعه معادن در سطوح مختلف می‌تواند به چه میزان به افزایش فرصت‌های شغلی در کشور کمک کند. این ظرفیت بزرگ در بخش معدن تا این لحظه به دلیل زیرساخت‌های اقتصاد که بر اساس درآمدهای نفتی تعیین‌شده نه استفاده از حداکثر ظرفیت و تعیین استراتژی برای بهره‌مندی از فرصت‌های معدنی، مغفول مانده است. حتی در شکوفاترین دوره ازنظر درآمدهای نفتی که به درآمد بیش از 750 میلیارد دلار رسیدیم به این فکر نکردیم که می‌توانیم زیرساخت‌های اقتصاد را برای استفاده از دیگر بخش‌ها ازجمله معادن آماده کنیم. این در حالی است که حتی با حرکت صنعت ساختمان‌سازی و برنامه‌ریزی برای راه‌اندازی واحدهای کوچک و متوسط، معدن به سهمی بیش ازآنچه در برنامه ششم توسعه برای آن در نظر گرفته‌شده خواهد رسید.

سرمایه ­گذاری، در بخش معدن

· سرمایه­ گذاری خارجی،‌ بهترین راه تامین مالی

اصلی ترین مشکل در بخش معدن به عنوان یک واقعیت جدی، جذب سرمایه است و معدن زیر بنای اقتصاد کشور به حساب می آید. امروزه مواد معدنی نظیر مس، سنگ آهن، سرب و روی، انواع سنگ های تزئینی و ...از مزیت ها و جاذبه های لازم برای سرمایه گذاری برخوردارند و در عین حال تقاضای موثر جهانی و بازدهی مطلوب را به همراه دارند.

واقعیت اینکه برنامه ­ای برای جذب سرمایه ­های خارجی در بخش معدن پیش بینی نشده و این درحالی است که معادن می ­توانند برجسته ترین مزیت اقتصاد ایران باشند .منظور از سرمایه گذاری مستقیم خارجی صرفا تامین منابع مالی نیست، بلکه دستیابی به فناوری پیشرفته و ارتباط با بازارهای بزرگ و سازمان دهی نوین و استاندارد برای بخش خصوصی نیز مورد انتظار است.

· برجام و ایجاد فرصت ­های خوب

جذب سرمایه خارجی، بنا به دلایلی ازجمله آماده نبودن محیط کسب‌وکار در بخش‌های مختلف با سرعت‌پایین انجام‌شده است؛ اما به‌جرئت می‌توان گفت واحدهای کوچک و متوسط بخش معدن در استفاده از فرصت‌های پس از برجام موفق‌تر از دیگران عمل کردند و خروجی سرمایه‌گذاری بر این واحدها را اواخر سال 96 و سال 97 خواهیم دید. برجام برای بخش معدن فرصت‌های خوبی همراه داشته است. فعالان معدنی امروز از موضع قدرت امکان تأمین تجهیزات را دارند و دسترسی به تکنولوژی روز فرصت مغتنمی برای این بخش مهم از اقتصاد کشور است. 

· آخرین وضعیت سرمایه ­گذاری

سرمایه‌گذاران عمدتاً با نگاه انتقال تکنولوژی برای همکاری جلو می‌آیند به این دلیل که معادن ایران ظرفیت پاسخ به نیاز صنایع این کشورها را با هزینه منطقی دارد. درزمینه جذب سرمایه خارجی با شرکت‌هایی از آلمان، لهستان و بعضی دیگر از کشورهای اروپایی مذاکره کردیم. خانه معدن در سال 95 دو نشست، یکی در آلمان و دیگری در امارات متحده عربی به‌منظور جذب سرمایه خارجی برگزار کرده است. مذاکراتی با فعالان معدنی در کانادا در حال انجام است. شرکت‌های روسی علاقه‌مند به سرمایه‌گذاری در ایران هستند و کشورهای حوزه خلیج‌فارس برای تأمین مواد اولیه معدنی علاقه‌مند به همکاری با ما هستند. تلاش‌ها در حوزه معدن برای به ثمر رسیدن دست‌کم به سه سال زمان نیاز دارد و البته حمایت‌های بیشتر دولت که نمونه آن را در تشکیل کنسرسیومی برای انجام پروژه‌ای یک میلیارد و چهارصد میلیون دلاری در معدن مهدی‌آباد مشاهده کردیم. معدن مهدی‌آباد نمونه‌ای از کارهای بزرگ دولت برای ورود بخش خصوصی واقعی به اقتصاد است. 

کلام آخر

طبق آمارها، در بخش صادرات ، صادرات بخش معدن نسبت به تولید ناخالص داخلی(GDP)، بسیار بالاتر از بخش صنعتی و سایر بخش­ های اقتصادی است. در واقع، به نسبت سهم خود از تولید ناخالص داخلی، این بخش بهترین عملکرد صادراتی را طی سال­های گذشته داشته است. شاید یکی از بهترین روش ­های بازگشت از حاشیه شهرها که موجب دامن ­زدن به معضل بیکاری در کشور است، توسعه بخش معادن و ایجاد اشتغال پایدار از این طریق باشد. معادن ایران بیشتر در مناطق کمتر رشد یافته واقع شده است و توسعه آن می­ تواند بازگشت نیروی کار و رونق مناطق محروم را در پی داشته باشد. معدنکاری و بخش معدن، هنوز در جایگاه واقعی خود قرار نگرفته است و برنامه­ ریزی شایسته­ تری را می­ طلبد.

پژوهش خبری صدا وسیما//تینا صالحی