عبد الباری عطوان در مقاله ای که پایگاه اینترنتی رأی الیوم منتشر کرد، نوشت زمانی که کشورهای حاشیه خلیج (فارس) مثل قطر و عربستان سعودی نتوانستند با حمایت آمریکا و ترکیه و اروپا و به رغم ارسال میلیاردها دلار پول و هزاران تن سلاح به سوریه، نظام این کشور را تغییر دهند، خودشان دچار اختلافات سیاسی و قبیله ای شدند و اکنون عملا فرصتی برای ادامه دادن به مداخله در پرونده سوریه و حمایت از مخالفان مسلحی که برای سرنگون کردن نظام سوریه مورد حمایت آنان قرار داشتند، ندارند.
وی با « کودتا » توصیف کردن مواضع کشورها در قبال بحران سوریه از جمله مواضع قطر، بحران شدید کنونی بین کشورهای عربی خلیج فارس را یکی از نتایج ایستادگی ارتش سوریه و دولت این کشور در برابر توطئه ها برای متلاشی کردن و تجزیه سوریه دانست.
عطوان تصریح کرد: چه کسی چنین کودتایی را در مواضع کشورها در قبال بحران سوریه تا شش ماه قبل -نه شش سال قبل- پیش بینی می کرد. به نظر ما حتی رئیس جمهور سوریه نیز گمان نمی کرد قطر برای در امان ماندن از دست همسایگان سعودی و اماراتی اش به ایران پناه ببرد.
عطوان افزود: بشار اسد رئیس جمهور سوریه اذعان کرد فساد از طریق خلأهای قانونی در سوریه ریشه دوانده است و باید آن را ریشه کن کرد و قوانین را درباره همه بدون استثنا اجرا کرد. این اعتراف با تحولات میدانی همراه شد که نشان دهنده پیشروی ارتش سوریه و ضعف معارضان در دو بخش سیاسی و میدانی است و گروه (تکفیری تروریستی) داعش نیز با از دست دادن پایتخت حکومت خود در عراق یعنی شهر موصل، اکنون در رقه و دیرالزور زیر فشار قرار گرفته است.
این دومین بار در کمتر از دو هفته است که رئیس جمهور سوریه به مسئله فساد در کشور و ضرورت ریشه کن کردن آن می پردازد. بسیاری از ناظران چنین سخنانی را نشانه اعتماد به نفس و خارج شدن نظام سوریه از تنگنا و انسجام نهادهای کشور و ساختارهای اصلی آن و نشانه آغاز نگاه به آینده برای پایه گذاری سوریه جدید بر مبنایی جدید می دانند که در آن اشتباهات فراوان گذشته تکرار نشود مانند: کنترل نشدن دستگاه های امنیتی، گسترش فساد و پارتی بازی، فقدان آزادی ها و سیطره یک حزب بر کشور و وجود پارلمان غیرمنتخب.
زمانی که بشار اسد جانشین پدرش حافظ اسد شد بر تدوین برنامه ای سیاسی و اقتصادی برای ریشه کنی کردن فساد و تحقق بخشیدن به برابری تأکید داشت و برنامه ای بلندپروازانه برای توسعه اقتصادی تهیه کرد ولی این وعده ها عمدتا -بجز بخش اندکی- اجرا نشد. افراد زیادی علت عملی نشدن وعده ها را مخالفت مراکز قدرت و به ویژه دستگاه های امنیتی دانستند که تأثیر منفی بر کشور و ثبات آن داشت و حفره هایی ایجاد کرد که قدرت های غربی و عربی از آن برای حمایت از معارضان در دو بخش سیاسی و نظامی به منظور سرنگون کرد نظام بهره برداری کردند یعنی همان اتفاقی که در عراق ولیبی و یمن و مصر و تونس افتاد.
دولت سوریه در هفت سال اخیر به علت حمایت ارتش از آن و آگاهی بخش های وسیعی از ملت سوریه از برنامه ها برای تقسیم این کشور بر مبنای قومی و طایفه ای، توانست ایستادگی کند. فکر نمی کنیم هیچ کشوری در طول تاریخ با فشارها و توطئه هایی مواجه شده باشد که سوریه با آن مواجه شد به ویژه که قدرت های بین المللی و منطقه ای از برنامه ها برای متلاشی کردن سوریه حمایت می کردند.
بحران در حال گسترش بین کشورهای خلیج (فارس) را می توان یکی از نتایج ایستادگی ارتش سوریه و مؤسسات دولتی در برابر برنامه ها برای تجزیه و تخریب سوریه دانست. زمانی که کشورهای اصلی خلیج (فارس) مثل قطر و عربستان سعودی نتوانستند با حمایت آمریکا و ترکیه و اروپا و به رغم ارسال میلیاردها دلار پول و هزاران تن سلاح به سوریه، نظام این کشور را تغییر دهند، خودشان دچار اختلافات سیاسی و قبیله ای شدند و اکنون عملا فرصتی برای ادامه دادن به مداخله در پرونده سوریه و حمایت از مخالفان مسلحی که برای سرنگون کردن نظام سوریه مورد حمایت آنان قرار داشتند، ندارند.
عادل الجبیر وزیر امور خارجه عربستان سعودی که جمله جنجالی «نظام سوریه باید برود، چه با صلح چه با جنگ» را وارد تاریخ سیاسی کرد اکنون به طور کامل از این هدف دست کشیده است و کنار رفتن نظام قطر را خواستار است که شریک اصلی دولت سعودی در پرونده سوریه بود. همچنین نظام قطر که به شدت با حمایت ایران از بشار اسد مخالفت می کرد و از امپراتوری رسانه ای قدرتمند خود بهره میبرد تا خروج نیروهای ایرانی و نیروهای حزب الله را به عنوان نیروهای اشغالگر از خاک سوریه خواستار شود، اکنون می بینیم از زبان امیر خود شیخ تمیم بن حمد با رئیس جمهور ایران حسن روحانی برای هماهنگی بین دو کشور صحبت می کند و برپایی پایگاه نظامی ایران را در خاک قطر در کنار پایگاه های ترکیه و آمریکا خواستار می شود.
عطوان در ادامه نوشت: چه کسی چنین کودتایی را در مواضع کشورها در قبال بحران سوریه تا شش ماه قبل - نه شش سال قبل- پیش بینی می کرد. به نظر ما حتی رئیس جمهور سوریه نیز گمان نمی کرد قطر برای در امان ماندن از دست همسایگان سعودی و اماراتی اش به ایران پناه ببرد. این مسئله درباره گروه اخوان المسلمین هم صدق می کند که نوک پیکان تلاش ها برای سرنگون کردن نظام سوریه بود.
شش سال گذشته برای کشور سوریه و رهبران آن فاجعه بار بود به طوری که ملت سوریه نزدیک به نیم میلیون کشته (از هر دو طرف) متحمل شد و بیش از ده میلیون شهروند سوری در کشورهای مختلف جهان پراکنده شدند. ولی درس های زیادی وجود دارد که می توان از آن برای ساختن سوریه جدید و متفاوت بر مبنای همزیستی و برابری و آزادی های دموکراتیک بهره برد، سوریه ای قدرتمند که دوست و دشمن خود را بشناسد و جایگاه و نقش رهبری خود را در منطقه و جهان بازیابد.
ما گفته ایم باز هم تکرار می کنیم ملت بزرگ و خلاق سوریه با تمدنی هشت هزار ساله، قدرتمندتر و مستحکم تر از قبل از زیر ویرانه های این بحران بیرون خواهد آمد... گذشت زمان این سخن را ثابت خواهد کرد.