خراسان رضوی برای هفدهمین سال متوالی پدیده تلخ خشکسالی را تجربه کرد
"سالی که خشک است" نخستین تعبیری است که از واژه خشکسالی به ذهن متبادر میشود که ناشی ازنگاهی سنتی و غیرعلمی به این پدیده است.
خشکسالی یا به عبارتی دوره امتداد خشکی میتواند از چند ماه تا چند سال ادامه یابد. در واقع عبارت دقیقتر و مناسبتر به جای خشکسالی، «دوره کمآبی» است که در آن یک منطقه با کمبود در منابع و ذخیره آبی مواجه است.
پدیده خشکسالی میتواند باعث برهم خوردن توازن در میزان آب و در نتیجهٔ آن کمبود آب، نابودی گیاهان، کم شدن شدت جریان آب ، کاهش عمق آبهای سطحی و خاک مرطوب شود.
محسن عراقی زاده ، مدیرکل هواشناسی خراسان رضوی میگوید: بر اساس روش SPEI پدیده خشکسالی متوسط برای خراسان رضوی در سال زراعی گذشته یعنی از ابتدای مهر 95 تا 31 شهریور 96 تشخیص داده شده است.
در روش SPEI مساحت تحت تاثیر خشکسالی یک منطقه در یک دوره یک ساله بررسی و مشخص شد حدود 50 درصد مساحت خراسان رضوی در سال زراعی 95-96 تحت تاثیر پدیده خشکسالی متوسط قرار دارد و بقیه نقاط آن دچار خشکسالی خفیف، شدید و بسیار شدید است.
شهرستانهای بجستان و کلات به ترتیب بدترین و بهترین شرایط را از نظر خشکسالی در سال زراعی گذشته داشتند،بطوری که در این مدت 67 درصد مساحت بجستان گرفتارخشکسالی بسیار شدید شده است.
شهرستان کلات هم بامساحت 45 درصدی ،درگیر با خشکسالی خفیف ،بهترین شرایط را در خراسان رضوی داشت.
مدیرکل هواشناسی خراسان رضوی میگوید:96 و 6 دهم درصد شهرستان مشهد در سال زراعی گذشته دچار خشکسالی خفیف ، یک و 8 دهم درصد مساحت آن وضعیت نرمال و یک و 6 دهم درصد مساحت آن نیزخشکسالی متوسط داشته است.
هیچ یک از شهرستانهای خراسان رضوی نیز "ترسالی"را تجربه نکرده اندو فقط بخشی از مساحت پنج شهرستان چناران، درگز، قوچان، کلات و مشهد از شرایط نرمال بارش بهره مند شدند یعنی نه دچار خشکسالی و نه دچار ترسالی بودند.
بر اساس آمار سازمان هواشناسی میانگین سالانه بارندگی در کشور حدود 240 میلیمتر است که این میزان در استان خراسان رضوی 206 میلی متر است.
سال زراعی گذشته 181 میلیمتر باران در خراسان رضوی بارید که نسبت به دوره آماری بلند مدت 10 درصد و نسبت به سال قبل، 18 درصد کمتر شده است.
بارندگی شهر مشهد در دوره آماری درازمدت 258 میلیمتر است. طی سال زراعی گذشته میزان بارندگی در این شهر نسبت به دوره آماری دو درصد افزایش داشته است.
علی اکبر مویدی ،رئیس مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی با اشاره به میزان بارندگیها و قرار گرفتن 19 شهرستان استان در اقلیم خشک ،مدیریت صحیح منابع آبی را ضروری میداند.
بر اساس طبقهبندی اقلیمی انجام شده، حدود 35 و نیم درصد کشور را اقلیم فراخشک و 29 و 2دهم درصدرا نیز اقلیم خشک در بر گرفته است و این درصد قابل توجه، اهمیت دادن به منابع طبیعی از جمله منابع آبی را ضروری میکند.
پنج شهر خراسان رضوی از جمله تربت حیدریه، قوچان، طرقبه شاندیز، فریمان و کلات به عنوان شهرستانهای نیمه خشک محسوب میشوند و بردسکن، تایباد، خواف و گناباد فراخشک هستند و ۱۹ شهرستان هم در اقلیم خشک به سر میبرند.
۳۲ درصد کسری مخازن آب زیرزمینی کشور متعلق به خراسان رضوی است، همچنین سهم وابستگی آب کشاورزی به منابع زیرزمینی در دنیا ۲۰ درصد است که این شاخص در خراسان رضوی به خاطر اقلیم خشک آن ۸۵ درصد است و آب مورد نیاز بخش کشاورزی از آبهای زیرزمینی و چاهها تامین میشود.
محمودرضا فرزانه،مدیر گروه خدمات بیمه محصولات کشاورزی خراسان رضوی میگوید :بهار خشک96 استان در مناطق مختلف از جمله سرولایت، قوچان، درگز و کلات ،سبب نابودی 60 درصداز13 هزار هکتار از گندمزارهای دیم، 1100 هکتار کشتزار جو دیم و 650 هکتار مزرعه کلزای دیم این مناطق شده است.
فرزانه اضافه میکند : خسارت 3 میلیارد تومانی کشاورزان به سبب خشکسالی در شرف پرداخت قرار دارد.
این در حالی است که رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسانرضوی نوید پوشش 100 درصدی بیمه کشاورزی در استان در 5 سال آینده را داده است.
مجتبی مزروعی افزود : برنامه پوشش ۱۰۰ درصدی بیمه کشاورزی برای همه اراضی استان خراسان رضوی تدوین شده است و تا ۵ سال آینده در خراسان رضوی عملیاتی میشود.
در سال زراعی 96-95 در خراسان رضوی،حدود 104 هزار هکتار از مجموع زمینهای زراعی، 17 هزار سطح زیر کشت محصولات باغی، 605 هزار واحد دامی، 53 میلیون قطعه طیور و 56 هکتار از بخش آبزیان زیر پوشش بیمه کشاورزی قرار گرفته اند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با بیان اینکه بخش زیادی از خسارات وارد شده به محصولات کشاورزی در دسته تولیدات باغی بوده است، خاطرنشان کرد: 170 هزار میلیون ریال از مجموع خسارات وارد شده به عرصههای زیر پوشش بیمه کشاورزی در استان مربوط به باغات، 60 هزار میلیون ریال مربوط به زراعت و 100 هزار میلیون ریال مربوط به دام و طیور و آبزیان بوده است.
شهرستانهای قوچان، بردسکن، کاشمر و مه ولات به ترتیب بیشترین میزان خسارات را در اثر حوادث غیرمترقبه طبیعی در محصولات کشاورزی خود متحمل شدهاند.
خشکسالیهای پیاپی در خراسان رضوی تغییر الگوی مصرف و کشت و استفاده از روشهای نوین آبیاری و همچنین بیمه را به امری ضروری و اجتناب ناپذیر برای ایجاد امنیت در اشتغال کشاورزی تبدیل کرده است به ویژه در استانی با 28 شهرستان، 70 بخش و 2 هزار و 540 روستا که کشاورزی در آن جایگاه ویژه ای دارد.
بی شک مدیریت منابع آب و تلاش برای تامین بودجه مورد نیاز جبران خسارتهای وارده به کشاورزان در نتیجه بروز خشکسالیهای پی در پی در استان راهیست برای مقابله با خشکسالی وکاهش میزان خسارات وارده به مزارع و مراتع استان وجلوگیری از وقوع خسارتهای جبران ناپذیر.