علیرغم گذشت یک قرن از اشغال فلسطین امروزه نیز به شکلی دیگر امکان تکرار سایکس –پیکوی و معاهده بالفور وجود دارد .
بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونیستی برای شرکت در یکصدمین سالگرد صدور بیانیه بالفور به لندن سفر کرده است. بالفور وزیر امور خارجه وقت انگلیس بود که در 2 نوامبر سال 1917 به فدراسیون یهودیان وعده تشکیل دولت در فلسطین داد و بدین ترتیب زمینه اشغال فلسطین را بدست مهاجران صهیونیست فراهم کرد. این بیانیه حدود یکسال بعد از توافق سایکس –پیکو میان انگلیس و فرانسه صادر شد که طبق آن خاورمیانه بین این دو کشور استعمار گر تقسیم شد و فلسطین در قلمرو انگلیس قرار گرفت. در واقع توافق سایکس- پیکو تلاشی برای تقسیم مناطق تحت قلمرو امپراتوری عثمانی در خاورمیانه بین این دو کشور اروپایی بود و به نوعی می توان گفت که وعده بالفور هم سهم یهودیان از این توافق بود. از این دید می توان یهودیان را نیز در شکست امپراتوری عثمانی موثر دانست کما اینکه برخی از اعراب از جمله شیوخ وقت سعودی نیز به امید دستیابی به استقلال فریب وعده های انگلیس را خوردند و به این کشور در سرنگونی امپراتوری عثمانی کمک کردند.
بعد از یک قرن هنوز هم می توان نشانه های از تکرار وقایع آن روز را به نوعی مشاهده کرد. همچنانکه در آن مقطع سایکس –پیکوی اول زمینه را برای اشغال فلسطین و تشکیل دولت صهیونیست فراهم کرد امروزه نیز تلاش های گسترده ای در جریان است که سایکس –پیکوی دوم برای همیشه به موجودیت فلسطین پایان دهد. این تلاش ها از چند سال پیش با مدیریت صهیونیستی و محوریت گروههای تکفیری اغاز شد و بنا بود به تقسیم کشورهای عراق و سوریه بینجامد اما با تلاش های به موقع محور مقاومت تاکنون خنثی شده است. همچنین در حالیکه در آن مقطع برخی از اعراب به امید دستیابی به موقعیت بهتر با دولت های استعمارگر همکاری کردند اما در نهایت با خیانت انها مواجه شدند امروز نیز به نوعی همین همکاری ها از جانب کشورهای مانند عربستان، امارات عربی متحده و بحرین دیده می شود و بعید نیست که همین سرنوشت در انتظار آنها باشد.
این کشورها در حالی به عادی سازی روابط خود با رژیم صهیونیستی می پردازند که این رژیم از چند سال پیش تمام تلاش خود را بکار گرفته است تا با تحمیل سایکس –پیکوی 2 برای همیشه به امکان تشکیل دولت فلسطینی به پایتختی بیت المقدس پایان دهد و از این دید این کشورها همان خنجری را بر کمر فلسطین فرو میکنند که اجداد انها بر پهلوی امپراتوری عثمانی وارد کردند و زمینه اشغال فلسطین را بدست مهاجران صهیونیست و با چراغ سبز انگلیسی ها فراهم کردند. البته مسعود بارزانی با برگزاری همه پرسی تجزیه در کردستان عراق نیز به ریسک مشابهی دست زده بود که خوشبختانه با اقدام به موقع دولت عراق جلوی فتنه جدید گرفته شد.
با توجه به این موارد می توان گفت همان توطئه ای که بقای امپراتوری عثمانی را به مخاطره انداخت امروزه نیز متوجه دولت ترکیه است و اگر چه این کشور با چرخش های به موقع توانست تا حدودی جلوی این مخاطرات را بگیرد اما بازهم کاستی های زیادی در این زمینه مشاهده می شود.
در مجموع از آنچه که گفته شد مشخص می شود که علیرغم گذشت یک قرن هنوز از تجربه اشغال فلسطین درس لازم گرفته نشد و همان بی توجهی که در خصوص روند منتهی به اشغال فلسطین وجود داشت امروزه نیز به شکلی دیگر در خصوص سایکس –پیکوی مشاهده می شود و احتمال اینکه از دل آن یک بالفور 2 متولد شود وجود دارد .
-------------------------------------
احمد کاظم زاده