21 سالی می شود که 21 نوامبر، مصادف با 30 آبان به نام روز تلویزیون نامگذاری شده است، یونسکو این روز را برای توجه به قدرت فرهنگ سازی این رسانه همه گیر قرار داده است.
مخترع تلویزیون
تلویزیون، سامانهای ارتباطی برای پخش و دریافت تصاویر متحرک و صداها از مسافتی دور است. همچنین دستگاه گیرنده در این سامانه، تلویزیون نام دارد. امروزه در ایران، به مجموعه فراهم کننده و پخش کننده برنامههای تلویزیونی، سیما گفته میشود.
از جان لوگی برد دانشمند و مخترع اسکاتلندی به عنوان مخترع تلویزیون یاد میشود، گرچه دانشمندان و مخترعان بسیار دیگری مانند پائول نیپکو، بوریس روزینگ، ولادیمیر زورکین و فیلو فارنزورث از اواخر سده ۱۹ میلادی در توسعه و تکمیل فناوری تلویزیون نقش موثر داشتهاند.
تاریخچه ورود تلویزیون به ایران
تا قبل از سال ۱۳۳۷شمسی، هنوز چیزی به نام تلویزیون به خانه مردم ایران راه پیدا نکرده بود. تا آن زمان این رادیو بود که بدون حضور رقیبی جدی برای خودش یکهتازی میکرد، اما از سال ۱۳۳۷ داستان متفاوت شد. از آن سال بود که دیگر سر و کله دستگاه شگفتانگیزی که بعدها به آن لقب جعبه جادو دادند، پیدا شد.
البته گویا قبل از سال ۱۳۳۷ هم برای راهاندازی تلویزیون تلاشهایی شده بود اما آن تلاشها در نهایت به سرانجامی نرسیدند: «فکر راهاندازی تلویزیون در ایران به سال ۱۳۳۵ بر میگردد. جوانی به نام آقای کازرونی، اهل اصفهان که از یک خانواده ثروتمند بود و در خارج کشور، کارگردانی سینما خوانده بود به این فکر افتاد که در ایران تلویزیون تاسیس کند و از این طریق یک منبع درآمد مطمئنی را برای خود ایجاد کند. حتی با شرکتهای خارجیای که فرستندههای تلویزیونی تولید میکردند وارد مذاکره شد اما این صحبتها به نتیجه نرسید و توافقی انجام نشد...»
«حبیبالله ثابت پاسال» بازرگانی که با پیشدستی، زودتر از بقیه آستینهایش را بالا زد و توانست تاسیس تلویزیون در ایران را به نام خود ثبت کند.
حبیبالله ثابت پاسال، سرمایهدار بخش خصوصی، تأسیس یک فرستنده تلویزیونی را به دولت وقت پیشنهاد داد و دولت نیز پیشنهاد او را پذیرفت و برای آن که کار جنبه قانونی داشته باشد، مجلس شورای ملی در تیر ماه سال ۱۳۳۷، مادهای با چهار تبصره به تصویب رساند که به موجب آن، اجازه داده شد فرستنده تلویزیونی در تهران زیر پوشش وزارت پست و تلگراف و تلفن ایجاد شود. این فرستنده تا پنج سال از پرداخت مالیات معاف بود وتمام برنامههای آن از مقررات اداره کل انتشارات پیروی میکرد.
سرانجام نخستین فرستنده تلویزیون ایران در ساعت ۵ بعد از ظهر جمعه ۱۱ مهر ماه سال ۱۳۳۷، اولین برنامه خود را پخش کرد.
تلویزیون، تأثیرگذارترین رسانه
بسیاری از صاحبنظران معتقدند امروزه تلویزیون عضوی از خانواده است و برخی آن را بیگانهای میدانند که خود را بر خانواده تحمیل کرده است. به ر ترتیب اکنون در سراسر گیتی، تلویزیون در کانون خانواده حضوری پررنگ و مؤثر دارد، روابط اعضای خانواده تحت تأثیر آن دگرگون و کارکردهای خانواده دچار تغییر و تحول جدی شده است. این رسانه در مواردی رقیب والدین و در مواردی یاریگر و همراه آنان است. گاه کارکردهای نهادهای رسمی را به چالش میکشد و گاه در نقش نهادی میانجی و واسط، به همافزایی کارکردها کمک شایانی میکند.
به هر حال تلویزیون به تأثیرگذارترین رسانه در عصر ما مبدل شده است. تلویزیون عرصهای برای نمایش تصاویر، فرمها و سبکهایی است که انسان را احاطه کرده است. تلویزیون، مردمیترین و پرمخاطبترین مدیوم برای ارتباطات و اطلاعرسانی است چرا که بهراحتی مطالب را به مخاطبان از هر گروه سنی و قشری که باشند، ارائه میدهند.
تماشای تلویزیون و دریافت اطلاعات از طریق این رسانه به سواد نیاز ندارد و بههمین دلیل، این رسانه در کشورهای عقبمانده و در حال توسعه بیشتر کاربرد دارد. تلویزیون، نقش مهمی در انتشار اطلاعات و دانستنیها ایفا میکند و وسیلهای قدرتمند برای شکلدهی به شرایط و خواستههای بشری محسوب میشود.
21 سال از نامگذاری روز تلویزیون گذشته است و به نظر می آید امروزه رسانه های نوظهور و شبکه های پیام رسان دیجیتال به مدد سرعت اینترنت و همراه بودن گوشی همراه با کاربران در هر جایی که هستند، به سرعت جای تلویزیون را گرفته است و جایگاه ویژه ای برای خود پیدا کرده است. از اینرو، باید در کنار اهمیت دادن به تلویزیون به این رسانه ها هم نه فقط به عنوان یک رقیب بلکه به عنوان نقش حمایتگر و پشتیبان نگاه کرد.
اختصاص زمان روزانه به تماشای تلویزیون در ایران، دقیقاً مشخص نیست اما بررسی چندین آمار و نظرسنجی نشان می دهد که شهروندان ایرانی در طول شبانه روز چیزی حدود 4 ساعت یا 240 دقیقه تلویزیون تماشا می کنند. این موضوع برای ژاپنی ها و چینی ها به ترتیب به بیش از 4 و 2 ساعت می رسد در مقابل طبق امار ارایه شده زمان استفاده کاربران ایرانی از فضای مجازی چیزی بیشتر از 9 ساعت در شبانه روز است. همین امر، بر توجه همزمان به فضای مجازی به عنوان رسانه ای همه گیر در کنار تلویزیون را نشان می دهد، تا بهترین کارکرد از آن به ثمر برسد.کارشناسان پیش بینی می کنند تا سالهای آینده ،که خیلی هم دور نیست، استفاده کاربران از فضای مجازی بر تلویزیون پیشی می گیرد که البته دور از انتظار هم نیست، بنا بر همین اصل،کارشناسان فرهنگی پیشنهاد می کنند، برنامه ریزان فرهنگی به جای نگاهی رقابتی بین تلویزیون و فضای مجازی، این دو را به مثابه بال مشترک فرهنگ، با هدف فرهنگ سازی مشترک به یکدیگر نزدیک کنند تا بهترین نتیجه برای کاربران در همه گروه سنی به دست آید. هدفی که غایت نام نهادن روزی برای تلویزیون بوده است.