بررسي نقاط ضعف و قوت نمايشگاه هاي بهاره

چکیده مصاحبه پژوهشی:

• نمایشگاه های بهاره امسال در 5 نقطه از شهر تهران و  20 شهرستان ،  به مدت۱۰ روز  از ۹ تا ۱۹ اسفند ماه  با حضور تولیدکنندگان مختلف پوشاک، خشکبار و ... برگزار می‌شود.
• - هدف نمايشگاههاي بهاره: کنترل قيمت، مبارزه با گراني فروشي و احتکار ، حمايت از توليد داخل ، ايجاد رونق بيشتر در کسب و کار توليدکنندگان و فروشندگان کالا و خدمات ، تسهيل نمودن دسترسي عموم مردم به کالا و خدمات و حمايت از قشرهاي آسيب پذير جامعه -
• - مسئوليت نمایشگاههای بهاره به عهده کمیته های استانی در اتاق اصناف و وزارت صنعت است.
• - دلالی و واسطه گری از آفتهاي مهم اين نمایشگاه ها مي باشد که روند خرید مستقیم کالا از تولید کننده را مختل می سازد.
• "بازار خراب‌ کن" صفتی است که کاسب‌‌ها به نمایشگاه‌هاي فروش بهاره نسبت می‌دهند.

پژوهش خبری صدا وسیما: هرساله با نزديک شدن به روزهاي پاياني سال و افزايش تقاضا براي خريد کالا، دولت براساس يک تجربه چندين ساله با هدف کنترل قيمت ،  مبارزه با گراني فروشي و احتکار ، حمايت از توليد داخل ، ايجاد رونق بيشتر در کسب و کار توليدکنندگان و فروشندگان کالا و خدمات ، تسهيل نمودن دسترسي عموم مردم به کالا و خدمات و حمايت از قشرهاي آسيب پذير جامعه در يک دوره زماني محدود در اسفندماه و در برخي مناطق خاص اقدام به برگزاري نمايشگاه هاي فروش بهاره مي نمايد .

به اذعان کارشناسان و ذينفعان  برگزاري اين گونه نمايشگاهها در سال هايي که نرخ تورم بالا و برخي از اجناس و مايحتاج عمومي و ضروري مردم در قالب شبکه توزيع سهميه بندي و با قيمت هاي مخلتف عرضه مي شد داراي کارآيي و اثر بخشي بود ؛ اما اکنون که سيستم کوپني و سهميه بندي از بين رفته است و هرکس متناسب با ميزان درآمد خود مي تواند از کالا و خدمات استفاده کند برگزاري اينگونه نمايشگاهها ضرورتي ندارد و تنها منجر به ضربه زدن به سيستم اقتصادي بازار از قبيل عرضه کالاي بي کيفيت ، کالاي قاچاق و از رونق انداختن کسب و کار توليدکنندگان و فروشندگان واقعي صنوف مختلف که چشم به بازار شب عيد دوخته اند ، شده است .

بر همين اساس اين گزارش با مصاحبه با خسرو ابراهيمي نيا کارشناس اصناف ، صفايي سخنگوي اتاق اصناف ، درستي نايب رئيس اتاق اصناف ، فاضلي رئيس اتاق اصناف و ابوالقاسم شيرازي رئيس اتحاديه پوشاک به بررسي اهميت و ضرورت برگزاري نمايشگاههاي فروش بهاره ، جنبه هاي مثبت و منفي و موافقان و مخالفان برگزاري نمايشگاه مي پردازد.

نمایشگاه های بهاره 96

نمایشگاه های بهاره امسال در 5 نقطه از شهر تهران و  20 شهرستان ،  به مدت 9 روز با حضور تولیدکنندگان مختلف پوشاک مردانه، زنانه، بچگانه، کیف و کفش، آجیل و خشکبار، فرش، لوازم آشپزخانه، لوازم منزل، چراغ‌های تزیینی و شیرینی و شکلات برگزار می‌شود.[1]  نمایشگاه‌های بهاره با مجوز وزارت صنعت برگزار می‌شود. اتاق اصناف نيز بر عرضه کالاهای تولید داخل تاکید دارد و سازوکارهای ویژه ای برای جلوگیری از عرضه کالای غیر ایرانی در نمایشگاه در نظر گرفته است. عمدتا غرفه‌های نمایشگاه به تولیدکنندگان داخلي اختصاص دارد و واسطه‌ها نقشی در این نمایشگاه ها نخواهند داشت و سازوکارهای ویژه ای برای جلوگیری از عرضه کالای غیر ایرانی در نمایشگاه در نظر گرفته شده است. مسئوليت نمایشگاههای بهاره در سایر شهرها به کمیته های استانی در اتاق اصناف و سازمان صنعت واگذار شده است وکمیته ها با محوریت اتاق اصناف در خصوص برگزاری نمایشگاهها تصمیم گیری می کنند .  اين کمیته ها در همه استانها با عضویت وزارت بهداشت و سازمان تعزیرات تشکیل می شود و قبل از عرضه اجناس در نمایشگاه، نوع و کیفیت جنس را بررسی می کنند تا کالای با کیفیت و اجناس متناسب با فصل عرضه شود.  در برخی از استان ها مایل به برگزاری نمایشگاه نیستند ، زیرا با توجه به اینکه کالا به اندازه کافی در بازار وجود دارد، تمايل به فروش فوق العاده دارند و در همه شهرها توليد کنندگان نمی توانند در نمایشگاهها شرکت داشته باشند .کسانی می توانند در این نمایشگاهها فعالیت کنند که پروانه کسب زیر نظر اتحادیه مربوطه داشته باشند و اجناس مختلف با تخفیف 10 تا 25 درصدی و کیفیت مناسب عرضه می شود. در برخورد با نمایشگاه هایی که مجوز ندارند بازرسی ها صورت گرفته است و بزودي جمع آوری خواهند شد.  میزان اجاره هر غرفه نيز بگونه اي در نظر گرفته شده است که کاسبان با مشکل مواجه نشوند و بتوانند به بهترین نحو کالاهای خود را عرضه کنند و ازتولیدکنندگان در تمامی زمینه ها حمایت مي شود.^[2] مراجعه هر چه بيشتر مردم به نمایشگاه نشان دهنده اعتماد مصرف کنندگان به کالای ایرانی است^[3].

نقاط قوت و ضعف نمايشگاه بهاره

تجربه نشان داده است برگزاري نمايشگاه هاي بهاره همواره داراي نقاط قوت و ضعف بوده است و برگزارکنندگان اين نمايشگاهها اعم از بخش دولتي و خصوصي تلاش کرده اند که هر سال بهتر از سال قبل برگزار شود اما همچنان تا نقطه مطلوب ؛ رضايت مردم فاصله زيادي دارد که در ادامه به جنبه هاي مثبت و منفي آن پرداخته مي شود:

نقاط قوت :

 در اينجا به چند مورد از نقاط قوت و مزاياي برگزاري نمايشگاه بهاره اشاره مي کنيم :

معايب نمايشگاه بهاره

از جمله نقاط ضعفي که براي نمايشگاه برشمرده اند مي توان به اين موارد اشاره کرد:

- دلالی و واسطه گری آفت دیگر این نمایشگاههاست که روند خرید مستقیم کالا از تولید کننده را مختل می کند^[4].

- گفته می‌شود بسیاری از غرفه‌ها در نمایشگاه‌های بهاره به واجدان شرایط و مستحق این غرفه نمی‌رسد.

- در این شرایط تنها امید خرده‌فروشان به روزهای پایانی سال است که با افزایش تقاضا بتوانند بخشی از رکود یکساله را جبران کنند[5].‏

علت مخالفت اصناف با برگزاري نمايشگاهها

"بازار خراب‌ کن" صفتی که کاسب‌‌ها به نمایشگاه‌ها فروش بهاره نسبت می‌دهند، به‌خصوص امسال که این وضعیت بیشتر حس می‌شد. رکود بر بازار سایه‌افکنده‌است و وضعیت بازاریان طی‌سالی که گذشت اصلا خوب نبود. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که وضعیت بد بازار تابستانی باعث شد تا فروشگاه‌داران از تیر حراج‌ فصل را شروع کنند؛ از طرفی فروش پوشاک زمستانی وضعیت عجیب‌ وغریبی داشت. بیش‌ از 90 درصد از جامعه آماری مورد بررسی متشکل از لباس‌فروشان ، حتی 5 درصد از پوشاک زمستانی خود را هم نفروخته‌اند! درادامه تمام آنها منتظر شب عید بودند تا شاید وضعیت بد بازار در طول سال را جبران کنند، اما به تعبیر آنها نمایشگاه فروش‌ بهاره "بازار‌ خراب‌ کن" است. با اينکه صاحب غرفه‌ها در نمایشگاه فروش بهاره فروشگاه‌داران سطح شهر هستند، ولی باید به دو مساله توجه کرد: اول اینکه ‌نمایشگاه جای بزرگی ندارد و سهم هر اتحادیه کمتر از حد تصور است. مثلا ممکن است از اتحادیه لباس دوخته‌فروشان کمتر از 30 واحد صنفی موفق به حضور در این نمایشگاه شوند که البته این انتخاب کار وحشتناکی خواهد بود.

بحث برپا نشدن نمایشگاه‌های فصلی ، از ابتدای سال گذشته از سوي اتاق اصناف ایران مطرح شد که این موضوع مورد تاکید دولت قرار نگرفت.

علت مخالفت اصناف با برپایی نمایشگاه فصلی، جذب مشتری در این نمایشگاه‌ها و کاهش مشتری بازاریان در ایام شب عید است.

در ادامه کاسب‌ها باید برای یک هفته نمایشگاه فروش بهاره‌ کرایه‌ سنگینی پرداخت کنند. به همین دلیل طی سال‌های گذشته چندین بار روسای‌ اصناف مختلف پیشنهاد داده‌اند که به جای برگزاری این نمایشگاه حاضرند به تمام اعضای خود اعلام کنند که یک‌ هفته تمام قیمت‌های خود را پایین بیاورند تا مردم راحت‌تر خرید کنند، ولی با این پیشنهاد موافقت نشد.

شرکت‌کنندگان باید بابت هر روز اجاره غرفه، مبالغی را به شرکت نمایشگاه‌ها یا متولی برگزاری نمايشگاه بپردازند که این هزینه به گفته بسیاری از روسای اتحادیه به اندازه همان اجاره یک مغازه است.

در چنین شرایطی چگونه ممکن است فروشندگان ، جنس باکیفیت را با قیمت پایین‌تر از بازار، به مردم عرضه کنند. در نتیجه فروشندگان برای کسب سود بعضا اقدام به ارائه اجناسی با کیفیت بسیار پایین می‌کنند تا از قیمت مناسب برخوردار باشند و مردم ترغیب به خرید آنها شوند.

مسئوليت برگزاري و رسيدگي به تخلفات نمايشگاه

به منظور حمایت از تولیدکنندگان ، کالای ارائه شده در این نمایشگاه‌ها باید از تولید ات داخلی باشد، مگر اینکه مشابه داخلی نداشته باشد که این امر فقط در بخش خشکبار مطرح می‌شود. در غیر این صورت و با مشاهده تخلف، واحد مربوطه پلمب شده و با تخفیف ۱۵ تا ۲۰ درصد به  فروش مي رسد. سامانه تلفنی ۱۲۴ نيز جهت رسيدگي به شکايات در اختيار مردم قرار داده شده است [6].

مراکز عرضه کالا ، زیر نظر اتاق اصناف تهران هستند تا کالاهای با کیفیت و قیمت مناسب در آن عرضه می شود ، باید به طور جدی با نمایشگاههای بدون مجوز که در مناطق مختلف شهر اقدام به فروش می کنند برخورد شود تا اصناف و مردم ضرر نکنند.

در این نمایشگاهها ميزان تخلفات به اندازه ای نیست که ساختار نمايشگاه را تحت تاثیر قرار دهد و بعضا تعداد محدودی، این تخلف را انجام می دهند و تعزیرات با این دست تخلفات برخورد و صدور حکم خواهند کرد.

در استان هایی که کمیته ضرورت برگزاری نمایشگاه را تشخیص ندهد ، با اتحادیه ها و اصناف جلساتی برگزار خواهند کرد و فروش فوق العاده ترتيب خواهند داد[7].

ثبت نام در نمایشگاه های بهاره از طریق اتحادیه های اصناف امکان پذیر است.اين نمايشگاه هر ساله در همين فصل به منظور فروش محصولات برگزار مي شود،  اما چون در پنج گوشه شهر برگزار مي شود ،مزاحمتي براي اصناف ايجاد نمي کند و بازرسين دايم اجناس نمايشگاه را رصد  و نمونه برداري مي کنند  وکليه اجناس از سوي اتحاديه ها بررسي و ممهورمي شود[8].

جمع بندي 

اگرچه اصناف اعتقاد دارند که در طول سال رکورد بوده و فروش نداشته اند اما اگر سازوکار مناسب ديده شود و هر توليدکننده يا فروشنده واقعي در اين نمايشگاهها حاضر شوند قطعا هم مردم استقبال مي کنند هم اصناف .

ضمن اينکه يک فرصت مناسب براي مردم است که در يک بازه زماني با تجميع کالا و خدمات بهتر بتوانند مايحتاج خود را تهيه کنند با تمام مشکلاتي که اينگونه نمايشگاهها دارد مانند محدوديت جا ، شلوغي ، رعايت مسايل بهداشتي ، عدم دسترسي بيشتر غرفه داران به سيستم کارتخوان الکترونيکي ، و....... به هر حال قيمت در اين نمايشگاهها کمتر از مغازه است.

پژوهش خبری // تاجیک

------------------------

[1]-  اخبار آسموني، بخش اجتماعي، 2 اسفند 96

[2]- گفتگوي تلفني با درستي نايب رييس اتاق اصناف، 29 بهمن 96

[3]- گفتگوي باشگاه خبرنگاران جوان با درستي نايب رئيس اتاق اصناف،13 بهمن 96

[4] - روزنامه عصر ايران،16 اسفند 95

[5] - خبرگزاري ايسنا،  2 اسفند 96

[6]- گفتگوي تلفني با صفايي سخنگوي اتاق اصناف، 29 بهمن 96

[7] - گفتگوي تلفني  با  صفايي سخنگوي اتاق اصناف ايران 29 بهمن 96

[8] - گفتگوي تلفني با خسرو ابراهيمي نيا  کارشناس اصناف 29 بهمن 96