منطقه آزاد مِغری؛ دور تازه‌ای از روابط تهران – ایروان

پژوهش خبری صدا وسیما: در تاریخ 15 دسامبر 2017 (24 آذرماه 1396) منطقه آزاد اقتصادی مغری[1] در منطقه سیونیک ارمنستان نزدیک مرز با ایران راه‌اندازی شد. کارن کاراپتیان، نخست وزیر ارمنستان به همراه شماری از مقامات دولتی ارمنستان در مراسم افتتاحیه این منطقه آزاد تجاری شرکت داشتند. گفته می‌شود منطقه آزاد تجاری تازه تأسیس مغری نقش مهمی در تنوع بخشی به اقتصاد ارمنستان و تقویت روابط با ایران ایفا خواهد کرد. مشارکت شرکت‌های ایرانی در منطقه آزاد تجاری مغری یکی از مهم‌ترین موضوعاتی بود که در سفر نخست‌وزیر ارمنستان به ایران در اکتبر 2017 (مهر ماه 1396) مورد مذاکره قرار گرفت.

سید کاظم سجادی سفیر كشورمان در ایروان نیز در دیداری که چهارم اسفندماه سال جاری(1396) با سورن کارایان وزیر اقتصاد و منابع طبیعی ارمنستان داشت ضمن مذاکره در خصوص توسعه همکاری‌های دوجانبه و افزایش ظرفیت‌های اقتصادی و تجاری بین دو کشور، بر اهمیت ارتباط بیشتر شرکت‌های ایرانی و ارمنی جهت سرمایه‌گذاری در منطقه آزاد مغری تاکید کرد. همچنین دو طرف بر تشکیل کمیته‌ای مرکب از نمایندگان سفارت، اتحادیه تجار، گمرگ و اتاق‌های بازرگانی مسائل و مشکلات موجود بین طرفین تأکید کردند.[2] همچنین در «پانزدهمین اجلاس کمیسیون مشترک همکاری ایران و ارمنستان» که هفتم و هشتم اسفندماه در ایروان برگزار شد، چهار سند همکاری در زمینه های کمیسیون اقتصادی مشترک، گمرک و ورزش امضا شد و کاراپتیان، نخست وزیر ارمنستان در دیدار با اردکانیان، وزیر نیرو جمهوری اسلامی ایران بر ارتقا سطح روابط اقتصادی دو کشور تأکید کرد.

منطقه تجاری مِغری

منطقه آزاد مغری در آذر ماه با حضور کارن کاراپتیان نخست وزیر ارمنستان، سورن کارائیان (وزیر توسعه اقتصادی و سرمایه‌گذاری ارمنستان، سید کاظم سجادی سفیر ایران در ایروان، فرماندار جلفا، نمایندگان منطقه آزاد ارس، استاندار سیونیک ارمنستان و تجار و فعالان اقتصادی گشایش یافت.

مِغری(نقطه سیاه رنگ) شهری در استان سیونیک در ارمنستان هم مرز با ج.ا.ایران

کارشناسان بر این باورند که همجواری مناطق آزاد ارس[3] و مغری، به تاسیس شرکت های مشترک و به تبع آن به توسعه روابط دو کشور بیانجامد، چرا که تجار ایرانی خواهند توانست کالاهای خود را از طریق منطقه آزاد ارس و منطقه آزاد مغری بدون هزینه های بالای گمرکی به اوراسیا و اتحادیه اروپا صادر کنند.[4] منطقه آزاد ارس ده سال پیش ایجاد شده است و در حال حاضر 4000 شرکت ایرانی در آن فعالیت دارند. گفتنی است مذاکرات اولیه برای همکاری بین این دو منطقه آزاد تجاری در حال انجام است. قرار است 120 سرمایه گذار خارجی بین 350 تا 400 میلیون دلار در منطقه آزاد سرمایه گذاری کنند تا ارزش صادرات تولیدات در این منطقه به سالانه 100 میلیون دلار برسد و همچنین 2500 فرصت شغلی ایجاد شود. روسیه، بلاروس، قرقیزستان و قزاقستان که همراه ارمنستان پنج عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا هستند و همچنین ایران، کشورهای خاورمیانه و اعضای اتحادیه اروپا از امیدهای جذب سرمایه گذاری در منطقه آزاد مغری بشمار می‌روند.[5]

ارمنستان تنها کشور عضو اتحادیه اوراسیاست که مرز زمینی با ایران دارد و این فرصتی برای کشورهای عضو این اتحادیه است که از منطقه آزاد تجاری مغری برای ورود به بازار ایران استفاده کنند. با توجه به این‌که مذاکرات برای امضای توافق تجارت آزاد بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا در حال انجام است و در صورت امضای این توافق کشورهای عضو اتحادیه می‌توانند کالاهای خود را با تعرفه صفر به ایران صادر کنند، ارمنستان به شرکت‌های چینی پیشنهاد داده است از منطقه آزاد تجاری مغری به‌عنوان محلی برای صادرات کالاهای خود به بازار ایران و جنوب روسیه[6] با تعرفه صفر نگاه کنند. بنابراین ارمنستان، ایران، چین و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا از منطقه آزاد تجاری مغری بهره‌مند خواهند شد.

در وضعیت فعلی، ارتباط با چین و ایران گزینه در دسترس برای ارمنستان جهت تنوع‌بخشی به سیاست خارجی خود و ایجاد جذابیت برای سرمایه‌گذاری خارجی در این کشور است. از سال 2016 مذاکرات کریدور ترانزیتی خلیج فارس - دریای سیاه شروع شده است، طبق این ابتکار ایران، کالاها از مبدأ خلیج فارس و از مسیر ایران - ارمنستان ـ گرجستان به دریای سیاه می‌رسند و از دریای سیاه به یونان و بلغارستان و اتحادیه اروپا منتقل می‌شوند. اگر این پروژه اجرایی شود موقعیت ارمنستان برای شرکت‌های ایرانی جهت صادرات تولیدات خود به اتحادیه اروپا نیز تقویت می‌شود. توافق‌نامه نهایی کریدور خلیج فارس - دریای سیاه برای امضا در بهار 2018 برنامه‌ریزی شده است. ارمنستان امیدوار است تا آخر سال 2018 شرکت‌های ایرانی شعبات خود در منطقه آزاد تجاری مغری را ایجاد کنند و متعاقب آن از این کریدور جدید به راحتی تولیدات خود را به اتحادیه اروپا صادر کنند. این چشم‌انداز به‌صورت قابل توجهی اهمیت ژئوپلیتیکی ارمنستان در منطقه را افزایش می‌دهد.[7] 

جمع بندی

در مجموع راه‌اندازی منطقه آزاد اقتصادی مغری این فرصت را به شرکت‌های ایرانی می‌دهد که از این منطقه تولیدات خود را هم به کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا و هم به اتحادیه اروپایی صادر کنند. در حال حاضر نیز مذاکرات برای امضای توافق‌نامه تجارت آزاد بین اتحادیه اقتصادی اوراسیا و ایران در حال انجام است. منطقه مغری حوزه گسترده‌تری از فعالیت‌ها را در بر می گیرد و شامل بخش‌های: کشاورزی، صنایع تولیدی، تجارت، حمل و نقل محموله­ها، توریسم و غیره است. انتظار می‌رود طی سال های آتی، بین ۵۰ تا ۷۰ شرکت، جذب این منطقه شوند که منجر به ۱۰۰ تا ۱۳۰ میلیون دلار سرمایه گذاری در این منطقه و ایجاد ۱۵۰۰ شغل خواهد شد.[9]

با توجه به جایگاه دیپلماسی اقتصادی در رشد و توسعه اقتصادی کشور و با توجه به منافع مشترک اقتصادی با کشورهای حوزه قفقاز، منطقه جدید آزاد تجاری مغری علاوه بر نقش مهمی که در تنوع بخشی به اقتصاد ارمنستان بازی می‌کند، می­تواند به تعمیق روابط با کشورهای منطقه بویژه با جمهوری اسلامی ایران بیانجامد.

بنابراین افتتاح منطقه آزاد تجاری مغری نقش حیاتی در تلاش ارمنستان برای ارتقای اقتصاد خود، جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، فراهم نمودن زمینه‌های فعالیت شرکت‌های ایرانی - چینی و اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا دارد. لیکن از آن جهت که مدت زمان صلاحیت کاری «سرژ سارکیسیان» رئیس جمهور ارمنستان در ۹ آوریل 2018(20 فروردین 1397) به پایان خواهد رسید، باید دید که رویکرد رییس جمهور آینده این جمهوری در این زمینه چه خواهد بود.

پژوهش خبری // پژوهشگر: فرشته مقدم

---------------------------

[1] - منطقه آزاد تجاری مغری واقع شده در جنوب ارمنستان یکی از 8 مناطق آزاد تجاری در منطقه اقتصادی اورآسیا است که در مقایسه با سایر مناطق از امتیازات بیشتری برخوردار می باشد.

[2] -5415/ item/اقتصادی// http://alikonline.ir/fa/news/political/

[3] - منطقه آزاد ارس نیز با بیش از 50 هزار هکتار وسعت در 140 کیلومتری شمال غرب تبریز در حاشیه جنوبی ارس واقع شده و به عنوان صنعتی ترین منطقه آزاد ایران فعالیت های صنعتی، تجاری، کشاورزی و گردشگری را انجام می دهد.

[4] - برای مطالعه بیشتر ر.ک.به: http://www.arasfz.ir/news/ID/7730

[5] - 82732250http://www.irna.ir/fa/News/

[6] - با توجه به نزدیکی ارمنستان به مناطق قفقاز شمالی و منطقه کراسنودار واستاوروپل روسیه

[7] - http://www.ccsi.ir/vdcbw5b8.rhbwfpiuur.html

[8] - البته این را هم باید در نظر داشت که با توجه به اختلافات استراتژیک بین روسیه و غرب و سطح نفوذ روسیه بر ارمنستان، ایروان از شانس کمی برای تعمیق روابط خود با نهادهای غربی و برقراری روابط استراتژیک با کشورهای غربی برخوردار است.

[9] -304159.html http://www.ion.ir/News/