هنری هفت هزار ساله در پیچ و خم برند سازی

به گزارش خبرگزاری صداوسیمای خراسان شمالی ، یکی از خصوصیات صنایع دستی این است که می توان آن را حاصل روح ملت ها و آئین فرهنگ ملی کشورها دانست و با رجوع به هنر صنایع دستی ملل مختلف به روحیه مردم آن کشورها می توان پی برد.
بنابراین صنایع دستی تنها یک کالا برای مبادله نیست بلکه خصوصیات فرهنگی و ویژگی های اقوام از طریق صنایع دستی مبادله می شود.
گلیم یکی از این صنایع دستی و هنر هفت هزار ساله خراسان شمالی است . محققان طرح های به کار رفته در آن را متاثر از فرهنگ سنتی و محیط جغرافیایی طبیعی بافندگان می دانند.
یکی از انواع گلیم ، گلیم سفره کردی است که به دلیل نقوش ویژه به‌کار رفته در آن وسیله‌ای مقدس تلقی می‌شد اما امروزه به عنوان زیرانداز استفاده می شود.
حمیدی یکی از بافندگان قدیمی گلیم می گوید: این دست بافته داری که به خاطر نقوش زیبای حیوانات حلال گوشت، میوه‌های مختلف و غلات، به عنوان سفره ساکنان شهرستان‌های خراسان شمالی مورد استفاده قرار می‌گرفت، امروزه کاربردی جز زیرانداز ندارد. این گلیم بسیار ظریف، پشمی و دارای رنگ‌های متنوعی است.
او گفته سفره کردی یک هنر خاص از بافته‌های داری منحصر به ‌فرد زنان کرد عشایر شمال خراسان است و بعنوان هنری وصف‌‌ ناپذیر مطرح است و نمادهای اشتیاقی و ذوق و احساس آنان نسبت به طبیعت و تاریخ قومی و فرهنگی را در خود جای داده است . نقش‌های بافته شده آن از عظمت فرهنگ، هنر، باورها، آداب و رسوم، و تاریخ پر فراز و نشیب قومی کردهای این دیار نشان دارد.

تار و پود هنر در دست هنرمندان خراسان شمالی
علی حسین پناهی کارشناس مردم شناسی می گوید: نمادها در سفره کردی همگی بیانگر کرامت قومی و احترام به طبیعت است. طرح ها در سفره کردی بیشتر نماد نوع زندگی و معیشتی و سیستم اجتماعی و فرهنگی کردهای این خطه است.
بافت فرش کردی بر خلاف سایر دست بافته های داری زمینی است و رنگ‌های مورد استفاده در آن عمدتاً گرم است که این از عشق، زندگی و امید به آینده عشایر حکایت دارد.
بیراهه نرفته ایم اگر بگوییم که صنایع دستی خراسان شمالی با توجه به حضور قومیت های مختلف کرد، ترک، ترکمن، تات و فارس تنوعی چشمگیر دارد و در این سامان گونه های مختلفی از صنایع دستی مانند گلیم، زیلو، سفره کردی، پلاس بافته می شود و ساخت سازهای سنتی و دیگر موارد رواج دارد و به راستی خراسان شمالی گننجینه فرهنگ ها و معرفت هاست.
بافندگان در روستاهای خراسان شمالی از نقشه استفاده نمی کنند و نقشه های ذهنی آنها به صدها نقش دیگر تقسیم شده که هر سلیقه ای را ارضا می کند و در قالب های خورجین، پادری، پشتی، رختخواب بند، کوله پشتی، کیف زنانه، جوراب، دستکش و بازوبند کاربرد دارد.

حمایت دولت از ثبت ملی گلیم سفره کردی 
علی عابدی معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی درباره بررسی مشکلات و موانع تولید و عرضه این کالای فرهنگی در عرصه جهانی می گوید: با توجه اینکه بیشترین تولید کنندگان صنایع دستی استان در بخش گلیم و دستبافته های داری اشتغال دارند و حجم تولیدات این بخش بسیار بالاست می توان آنرا به عنوان نماد و سمبل صنایع دستی خراسان شمالی معرفی کرد.
این مسئول بخش صنایع دستی استان با ابراز تأسف از اینکه تولیدات استان از طریق بازرگانان خارج استان به فروش می رسند، می گوید: سالانه نزدیک به 200 هزار مترمربع گلیم و سفره کردی در استان تولید می شود، که بخش عمده آنها توسط تاجران سایر استانها به کشورهای اروپایی وآسیایی صادر می شود اما این محصولات به علت اینکه از خود استان و به نام تولیدکنندگان آن صادر نمی شود ، برای استان ارز آوری ندارد.
وی در پاسخ به این سؤال که برای بِرَند سازی و حل این مشکل چه اقداماتی از سوی متولیان امر صورت گرفته، تصریح می کند: ما وظیفه حمایتی و تشویقی داریم و استاندارد سازی را انجام می دهیم، دوره های مختلفی هم برای برند سازی سفره کردی برگزار کرده ایم اما این برند هنوز ثبت ملی نشده است.
تأ مین مواد اولیه یکی از مشکلات تولید این کالا ی فرهنگی است و 80 تا 90 درصد مواد اولیه گلیم از سایر استانها تأمین می شود که هزینه تولید بسیار بالا یی را برای تولید کنندگان رقم می زند.
عباسی یکی دیگر از تولیدکنندگان می گوید: چون کارگاهی برای کارهای تکمیلی و بسته بندی مانند زنجیره بافی،چرم دوزی و بسته بندی برای صادرات در استان وجود ندارد ، تولید کنندگان مجبورند تولیدات خود را برای کارهای تکمیلی با هزینه بالا به مشهد و تهران ارسال کنند.
به گفته وی تولیداتی که برای کارهای تکمیلی به سایر استانها ارسال می شود معمولا به استان برنمی گردد و با برند همان استانها و به نام آنها به فروش می رسد.
معصومه ذالفقاری که خود یکی ازتولید کنندگان،کارآفرینان و دارای محصولات تولیدی استاندارد در استان است ،می گوید: از هفت سالگی در کنار مادرش به طریق استاد شاگردی این حرفه را آموخته و از سال 85 تا اکنون با آموزش 150 کارآموز اشتغال ایجاد کرده که سالانه 5400 مترمربع گلیم فرش تولید می کنند.
این تولید کننده با گلایه از فروش پایین محصولات می گوید : فروش سفره کردی از طریق بازاریابی ،شرکت در نمایشگاها ،اینترنت و فروشگاه اختصاصی به فروش می رسد.

برند سازی مهره گم شده فرهنگ و هنر دست بافته های داری خراسان شمالی
مشکلات بِرَند سازی و نداشتن کارگاه تکمیلی و بسته بندی مناسب و هزینه بالای تهیه مواد اولیه از سایر استانها ، این کالای فرهنگی توسط تاجران سایر استانها خریداری شده و بعد از انجام کارهای تکمیل روی آن و بسته بندی مناسب و البته با قیمت خیلی بالا به نام سایر استانها صادر می شوند.
به گفته ی مسئولان کالایی که توسعه آن می تواند نمادی برای استان و گسترش فرهنگ وآداب و رسوم این مرز و بوم باشد، با یک بِرَند دیگر موجب گسترش فرهنگ سایر استانها می شود و این محصول به نام استانهایی که از آن صادر می شوند، شناخته می شود. بدین ترتیب تاجران خواسته یا ناخواسته به فرهنگ خراسان شمالی لطمه وارد می کنند .
به نظر می رسد برای حل این معضل باید سرمایه گذاری بخش خصوصی پیش قدم شوند تا با برندسازی و استاندارد سازی و تهیه مواد اولیه مرغوب و ارزان ، محصولات هنری بدون واسطه به فروش برسد.
همچنین تبلیغات و بازار یابی قوی برای فروش این محصول و صادرات آن به خارج از مرزهای کشور می تواند بخشی از این مشکلات را برطرف کند.
سفره کردی خراسان شمالی در پنجمین جلسه شورای عالی سیاستگذاری ثبت آثار تاریخی و میراث ناملموس در سال 1391، در فهرست آثار ملی قرار گرفت و همچنین گلیم سفره کردی در دی ماه سال 1392 موفق به دریافت نشان اصالت یونسکو شد.
این هنر هفت هزار ساله معطل برند سازی است تا هویت و ارزشی در خورشأن خود را در جوامع بین المللی پیدا کند.

نویسنده :سکینه خرمی