جوان بودی نه وقت رفتنت بود

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز فارس، برای تهیه گزارش درباره حوادث جاده ای در فارس از  دارالرحمه شیراز که هزاران نفر در آن آرام گرفته اند شروع می کنم. لابه لای قبر‌ها قدم می‌زنم. یکی از سنگ قبر‌ها که بالای آن عکس پسر جوان خوش چهره ای  نصب شده و روی آن با گل های سفید گلایول تزیین شده نظرم را جلب می‌کند. می‌نشینم شاخه گل‌ها را کنار می‌زنم با خط نستعلیق زیبایی روی آن حک شده " تو گل بودی نه وقت چیدنت بود _جوان بودی نه وقت رفتنت بود". آرامگاه ابدی جوان ناکام .. که نوروز ۹۷ بر اثر حادثه رانندگی به دیار باقی شتافت.

شواهد نشان می‌دهد هر ۲۴ ساعت ۲ و ۶ دهم یعنی به طور میانگین ۳ نفر از فارسی‌ها در تصادف رانندگی جان خود را از دست می‌دهند. در همین ایام نوروزِ امسال خانواده و بستگان نزدیک به ۱۰۰ نفر از قربانیان تصادف رانندگی در فارس به جای تبریک عید به هم تسلیت گفتند.

نگرانی از سر و روی آمار می‌بارد
به سراغ سرهنگ احمدی فرمانده پلیس راه شمال فارس می‌روم. از آمار تصادف در استان می‌پرسم. سری از ناراحتی تکان می‌دهد و می‌گوید نگران کننده است. از ابتدای فروردین ماه تا پایان مردادماه امسال در ۴ هزار و ۸۲۶ فقره تصادف، ۴۳۸ نفر که بین ۲۵ تا ۴۰ سال سن داشتند قربانی حوادث جاده‌ای در فارس شده اند که نسبت به مدت مشابه پارسال تعداد قربانیان ۳۹ نفر بیشتر شده است.
می‌پرسم چرا؟ می‌گوید جدا از مسال جاده‌ای، مسایل فنی خودرو و گستره جغرافیایی وسیع استان، بی توجهی به قوانین رانندگی علت اصلی افزایش آمار است.به گفته سرهنگ احمدی ، سرعت و سبقت غیر مجاز، انحراف به چپ و بی توجهی به جلو لز مهم‌ترین عوامل حادثه ساز در فارس بوده همچنین خستگی و خواب‌ آلودگی، تغییر مسیر ناگهانی و نبستن کمربند ایمنی از دیگر موارد حادثه ساز جاده‌ای در استان بوده است.
به بیمارستان تروما رجایی شیراز؛ بزرگترین بیمارستان تروما جنوب کشور که سر بزنی مملو از مراجعه کنندگانی ست که مصدومان حوادث رانندگی را به این بیمارستان آورده اند. به گفته خدیوی مدیر بیمارستان رجایی به طور متوسط روزانه ۴۵ مصدوم رانندگی در این بیمارستان بستر ی می‌شوند و ۱۷۰ تخت این بیمارستان برای پذیرش مصدومان سوانح رانندگی فعال است.

وقتی علت‌ها را مرور می‌کنم خودِ رانندگان خودرو‌ها و راکبان موتورسیکلت‌ها که ۱۹ درصد از فوتی‌های استان فارس را شامل می‌شوند در بروز حوادث رانندگی نقش پر رنگی داشته اند.
افزایش آمار حوادث جاده‌ای منجر به فوت در فارس در حالی رخ داده که از ابتدای امسال تا پایان مرداد ماه پلیس راهنمایی و رانندگی استان بیش از ۱ میلیون و ۲۳۰ هزار مورد در خصوص تخلفات حادثه ساز اعمال قانون کرده و بیش از ۵ هزار و ۱۷۰ خوردو را به دلیل ۲ تخلف هم زمان توقیف کرده است.
پیامد‌های بُغرنج حوادث رانندگی
هر روز در روزنامه ها، سایت‌های خبری و تحلیلی و رادیو و تلویزیون درباره موضوعات مختلف از نبود یا کمبود آب گرفته تا امنیت غذایی و بهداشتی تا مشکلات اقتصادی و اوضاع پرنوسان بازار مطالب زیادی نوشته و گفته می شود، اما به نظر می‌رسد در خصوص پیامد‌های بُغرنج حوادث رانندگی که سالانه به مرگ ۱۶ هزار نفر در جاد‌های کشور منجر می‌شود کمتر نوشته و بحث شده است.
آمار‌ها نشان می‌دهد ۷۷ درصد از مردان و ٢٣ درصد از زنان در تصادفات صدمه می‌بینند.

هر سال ۲ هزار معلول ضایع نخاعی به دلیل تصادف به جمعیت معلولان کشور افزوده می‌شود که سهم استان فارس از این جمعیت ۹ هزار و ۸۸۶ نفر است که بیش از ۲ هزار نفر از آن‌ها شیرازی هستند.
در واقع باید گفت به سوگ نشستن درغم از دست دادن عزیزان و در کنار این، هزینه و پیامد‌هایی که یک زن سرپرست خانوار، یک کودک یتیم، یک فرد دچار ضایعه نخاعی در طول سال‌های آتی عمرش و درنهایت جامعه متحمل می‌شود، قابل تأمل است و صدمه روحی و روانی و جسمی حوادث رانندگی گاه تا پایان عمر هم قابل جبران نیست.

دکتر قاسمی روان شناس می‌گوید در سوانح رانندگی شایع‌ترین اختلال روانی، اختلال استرس حاد پس از حادثه است که فرد پس از حادثه به تحریک پذیری بالا، اضطراب شدید، نا امیدی و غم عمیق دچار می‌شود. به گفته او برخی افراد با چنین اختلالی وقتی برای مشاوره به او مراجعه می‌کنند از تکرار کابوس‌های شبانه شکایت دارند . آن ها با شنیدن صدای ترمز واکنش شدید نشان می‌دهند و با دیدن هر حادثه رانندگی تمام خاطرات تلخ گذشته برایشان تداعی می‌شود، در واقع زندگی روزانه آن‌ها مختل می‌شود. اعتماد به نفس خود را از دست می‌دهند و حتی ممکن است در ادامه زندگی از رانندگی خودداری کنند.

دکتر اخوان حجازی متخصص طب فیزیکی و توان بخشی بیماری‌های مغز و اعصاب و ستون فقرات روزانه با تعداد زیادی بیمار نوجوان تا سالمند مواجه است که بین آن‌ها از دانش آموز گرفته تا معلم و استاد دانشگاه حضور دارند و سلامتی خود را بر اثر حوادث رانندگی از دست داده اند و گاه برای همیشه به فردی ناتوان و نیازمند به مراقبت مستمر تبدیل شده اند.او درباره عوارض شدید و گاه جبران ناپذیر حوادث رانندگی می‌گوید بیمارانی دارد که بر اثر تصادف دچار اختلال روانی شدید، تشنج‌های مکرر، کوتاهی عضلات، ضایع مغزی و نخاعی، اختلال شناختی، شخصیتی و زخم بستر شده اند. دکتر حجازی می گوید این عوارض همچنین با هزینه‌های سنگین مادی  برای خانواده و دولت همراه است که گاه حمایت‌های توان بخشی و پوشش بیمه‌ای جواب گوی این هزینه‌ها نیست.
پیشگیری مقدم بر درمان
اگرچه ضعف استاندارد وسیله نقلیه چه موتورسیکلت و چه خودرو همچنین نقش جاده و نقاط حادثه‌خیز در بروز حوادث رانندگی غیر قابل انکار است به واسطه آن که در علل بروز حوادث جاده ای نقش نیروی انسانی پررنگ‌تر است کارشناسان معتقدند اجرای طرح‌های آموزشی و فرهنگی در بهبود رفتار رانندگان و کاهش آمار حوادث رانندگی تاثیر به سزایی دارد.
آمار فوریت‌های پزشکی استان فارس نشان می‌دهد در ۱۳ هزار و ۳۴۶ تصادف درون شهری در کلان شهر شیراز از ابتدای امسال تا پایان مردادماه ۴۹ نفر جان باخته اند و بیش از ۱۴ هزار و ۸۰۰ نفر مصدوم شده اند.

این آمار در حالی است که  بیش از ۳۲۰ دوربین،  تخلفات رانندگی در کلان‌ شهر شیراز را ثبت می کنند.
معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری شیراز می گوید: برای اینکه شاهد حوادث کمتری باشیم؛ برای رانندگان ناوگان حمل و نقل عمومی، برای کودکان و دانش آموزان و همچنین افراد جامعه برنامه‌های آموزشی و فرهنگی مختلفی در نظر گرفته شده است.

به گفته زور بخش در مرکز تخصصی آموزش رانندگان ناوگان حمل و نقل عمومی شیراز، فرآیند آموزش رانندگان ناوگان حمل و نقل درون شهری به صورت متمرکز و بر اساس استاندارد‌های بین المللی آموزش فنی و حرفه‌ای و به طور علمی و تخصصی برنامه ریزی و اجرا می‌شود.
همچنین سازمان حمل و نقل و ترافیک شهرداری شیراز با برگزاری برنامه‌های مختلف در طول سال با مضامین فرهنگ ترافیک مانند یادبودِ قربانیان حوادث ترافیکی و روز پیاده به مدرسه ویژه دانش آموزان سعی بر فرهنگ سازی در زمینه کنترل تصادفات ترافیکی و پیشگیری از حوادث ترافیکی می‌کند.

مدیر واحد آموزش فرهنگ ترافیک معاونت حمل و نقل و ترافیک شهرداری شیراز هم می‌گوید در بخش کودکان و دانش آموزان با آموزش‌های برنامه ریزی شده در چهار رده سنی، قوانین و مقررات راهنمایی رانندگی، معرفی و آموزش تابلو‌های راهنمایی و رانندگی، نحوه عبور و مرور ازخیابان و پل هوایی، معرفی انواع خط کشی خیابان و نیز کارگاه پیشگیری از تصادفات و اقدامات پس از تصادف؛ آموزش داده می‌شود.
همچنین استقرار مربیان خبره آموزش فرهنگ ترافیک در فرهنگ سرا‌ها برای آگاه نمودن و آموزش کودکان و والدین در طول تابستان از جمله برنامه‌های ویژه‌ای بوده که مدیریت آموزش فرهنگ ترافیک شهرداری شیراز امسال با هدف فرهنگ سازی در این کلان شهر پرحادثه اجرا کرده است.

به گفته خانم اژدری در بخش آموزشِ فرهنگ ترافیک به شهروندان نیز کمپین "از خودمون شروع کنیم" در شیراز راه اندازی شده که با موضوع عبور از خط عابر پیاده، توقف پشت خط ایست، سرعت ۶۰، رانندگی بین خطوط و صحبت نکردن با تلفن همراه در زمان رانندگی به جامعه مخاطب در خصوص رانندگی صحیح آموزش‌های لازم داده می‌شود.

مدیر آموزش فرهنگ ترافیک معاونت حمل و نقل و ترافیک شهرداری شیراز می گوید آموزش‌های ترافیکی و رانندگی به طور مستمر و با زبان هنر توسط هنرمندان شیرازی به شهروندان منتقل می‌شود.
دکتر اخوان حجازی متخصص توان بخشی هم با تاکید بر اینکه پیشگیری همیشه بهتر از درمان است معتقد است اختصاص چند واحد درسی در دانشگاه‌ها برای دانشجویان در زمینه بهداشت و ایمنی در رانندگی و فرهنگ ترافیک، بردن دانش آموزان به بیمارستان‌هایی که مصدومان شدید حوادث رانندگی بستری هستند با هدف آگاهی سازی و فرهنگ سازی و از طرف دیگر اعزام گرو‌ه های درمانی به مدارس برای آموزش به دانش آموزان و والدین در خصوص پیامد‌های حوادث رانندگی که برای رانندگان و اعضای خانواده و بستگان آن‌ها به وجود می‌آید می‌تواند در پیشگیری از بروز حوادث رانندگی تأثیر به سزایی داشته باشد.
به گفته این کارشناس همچنین برگزاری دوره‌های آموزشی در زمینه بهداشت و ایمنی در رانندگی، مهارت‌های کنترل خشم و عصبانیت، امداد و نجات و کمک‌های اولیه، استرس در رانندگی، روان شناسی در رانندگی، اعتیاد به مواد مخدر و مصرف برخی دارو‌های خواب آور و نقش آن‌ها در تصادفات رانندگی برای گروه‌های مختلف مردم می‌تواند در کاهش آمار جان باختگان و مصدومان سوانح رانندگی موثر باشد.
به امید فارس بهتر با تصادف کمتر‎
آمار‌ ظرفیت های فارس را ورق می‌زنم. فارس اول در خیران سلامت فارس، فارس اول در خیران آب، فارس اول در خیران مدرسه ساز، فارس اول در اجرای طرح‌های آبیاری نوین، فارس اول در تولید محصولات باغی و بیشتر محصولات زراعی، فارس اول در... نوار لبخندهایم از حرکت می‌ایستد. فارس برای چندمین بار اول در تصادف رانندگی .
درپایان گزارش تنها یک چیز ذهنم را درگیر می‌کند اول بودن آن هم در تصادف رانندگی زیبنده استانی با این همه ظرفیت اقتصادی، فرهنگی و گردشگری نیست.
*سیده نصرت شجاعی