نوشتار حاضر به مناسبت چهل سالگی انقلاب و روزدانشجو نگاهی به جایگاه و نقش این جنبش در پیدایی و مانایی انقلاب اسلامی و نقش جریان ها و تشکل های دانشجویی در طول چهل سال انقلاب اسلامی دارد.
دستاوردهای جنبش دانشجویی دردوران چهل ساله انقلاب اسلامی:
* کادر سازی و شکل دادن به نهادهای نوپای انقلاب اسلامی
*حضور فعال و حماسی در همه صحنه های رزمی، عمرانی و در سطوح مختلف فرماندهی تا بسیجی گری در دوران دفاع مقدس
*زنده نگه داشتن روحیه عدالت خواهی
*جنبش دانشجویی پیشران پیشرفت و جنبش نرم افزاری و تولید علم
*تقویت گفتمان استکبار ستیزی
*تقویت مشارکت سیاسی
*دانشجویان افسران جنگ نرم ، پیشگامی در جنگ نرم
*روشنگری و فرهنگ سازی
*حضور فعال در بسیج سازندگی
پژوهش خبری صدا وسیما:از جمله نیروهای بسیار موثر در پیدایی و مانایی انقلاب اسلامی جریان و نیروهای دانشجویی هستند. شکی نیست که بدون حضور و نقش آفرینی دانشجویان انقلاب اسلامی به ثمر نمی رسید. بی سبب نیست که میدان جلوی دانشگاه تهران میدان انقلاب نام گرفته است و اهمیت و جایگاه دانشگاه در این کلام امام راحل نمودار است که دانشگاه را منشا تحولات درجامعه خواندند. در چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی و در ایامی که به نام دانشجو نامگذاری شده واکاوی نقش و کارکرد و دستاوردهای جنبش دانشجویی لازم و ضروری است. واقعیت آن است که در بسیاری از کشورهای در حال توسعه بالاخص در ایران، کانون های دانشجویی یکی از ملتهبترین و موثرترین کانون های موجود در جامعه میباشند. شرایط سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی جامعه و خصیصههای سنی و زیستی و روحی دانشجویان از مهمترین علل شکلگیری تحرکات دانشجویی میباشد. در اغلب کشورهای جهان سوم، نارسایی ساختارهای جامعه، بازتاب مستقیمی در بخش های دانشجویی دارد، به همین دلیل جنبش دانشجویی را میتوان یکی از مهمترین شاخصهای میزان سلامت ساختارهای جامعه دانست. در طول تاریخ معاصرایران دو پدیده استبداد و استعمار نقش موثری در عقبماندگی جامعه داشتهاند، به همین دلیل لبه تیز حملات گروه های سیاسی و به ویژه محافل دانشجویی متوجه نابسامانیهایی بوده که منشا نهایی آنها این دو پدیده بوده است.
نوشتار حاضر به مناسبت چهل سالگی انقلاب و روزدانشجو نگاهی به جایگاه و نقش این جنبش در پیدایی و مانایی انقلاب اسلامی و نقش جریان ها و تشکل های دانشجویی در طول چهل سال انقلاب اسلامی دارد.
طرح مسئله
یکی از مباحث مهم تاریخ معاصر، نقش دانشگاه و دانشجویان در تحوّلات سیاسی است. دانشگاه نهاد تأثیرگذار و مهمّی در عرصه سیاسی- فرهنگی ایران است. از این رو بررسی نقش دانشگاه در عرصه تحوّلات سیاسی و اجتماعی میتواند پرتوی بر زوایای مختلف و مغفول حوادث سیاسی بیندازد. همگانی بودن و شرکت اکثر اقشار جامعه یکی از ویژگیهای انقلاب اسلامی ایران است که غالباً محقّقان و پژوهشگران این حوزه در آن اتّفاق نظر دارند. نقش دانشگاه و دانشجویان در تحوّلات سیاسی، یکی از مباحث مهمّ تاریخ معاصر ایران است. دانشجویان یکی از گروهها وطبقات جامعه بودندکه در راستای نهضت امام خمینی(ره) به تکاپوی گسترده افتادند. فعالیتهای این قشر از جامعه در قالب جنبشهای دانشجویی هدایت و ساماندهی میشد که شامل جریانهای مذهبی و غیرمذهبی بوده است. جنبش دانشجویی قبل و بعد از انقلاب تطور گفتمانی قابل توجهی پیدا کرده است. بدلیل خلا نیروی تخصصی برای بدست گرفتن مسئولیت های مهم، دانشجویان در ابتدای انقلاب اسلامی بدنه اصلی نهادهای انقلاب را تشکیل دادند. بعد از بازگشایی دانشگاه ها در جریان انقلاب فرهنگی جنبش دانشجویان در تثبیت نظام و تحکیم نظام نوپا موثر بودند، اما جریانهای معارض و مخالف با اساس جمهوری اسلامی نیز از دانشجویان عضوگیری کردند. تسخیر لانه جاسوسی را شاید بتوان گفت چشمگیرترین اقدام جنبش دانشجویی در وضعیت پس از استقرار نظام جمهوری اسلامی تا آغاز جنگ تحمیلی دانست. با شروع جنگ تحمیلی جنبش دانشجویی دفاع مقدس را در کانون توجه خود قرارداد. در ادوار بعدی شاهد نقش آفرینی متفاوت جنبش دانشجویی هستیم؛ دوم خرداد76، تحولات سال 88، شکل گیری و تداوم دولت احمدی نژاد، حاکم شدن گفتمان اعتدال و دولت تدبیر و امید جلوه های مختلف نقش آفرینی جنبش دانشجویی در سال های بعد از جنگ تحمیلی محسوب می شود. نقش هایی که به نوعی رفت و برگشت میان جنبش تا نهاد را به تصویر می کشد. در هرحال شک نیست که جنبش دانشجویی در چهل سال گذشته نقش ها،کارکردها دستاوردهای قابل توجهی در مسیر انقلاب و نظام جمهوری اسلامی داشته که شناخت آن مساله تحقیق حاضر است.
متن کامل این مطلب در اینجا قابل دریافت است.
پژوهش خبری // پژوهشگر: دکتر حسن مجیدی