پیامدهای برگزیت بدون توافق برای اتحادیه اروپا و انگلستان

به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما، بعد از رونمایی از سند توافق خروج انگلستان از اتحادیه اروپا و نهایی شدن این توافق، این سند با موجی از انتقاد در سپهر سیاسی انگلستان مواجه شد. درواقع هر دو سر طیف یعنی هواداران دو آتشه خروج و طرفداران خروج نرم، این توافق را غیرقابل‌قبول خواندند. نتیجه این امر، تصمیم نخست‌وزیر انگلستان در به تعویق انداختن جلسه رأی به این توافق بود. به نظر می‌رسد در چارچوب این بافتار سیاسی، سناریوی خروج بدون توافق روزبه‌روز احتمال وقوع بیشتری می‌یابد. پرسش اینجاست که پیامد‌های سیاسی، اقتصادی و حتی امنیتی خروج بدون توافق چه خواهد بود.

پیامد‌های خروج بدون توافق برای انگلستان

۱-سقوط ارزش پوند و کاهش سرانه تولید ناخالص داخلی
بر اساس پیش‌بینی‌های صورت گرفته، خروج بدون توافق احتمالاً در کوتاه‌مدت به سقوط شدید پوند به‌مانند روز‌های پس از همه‌پرسی خروج منجر خواهد شد و در میان‌مدت و بلندمدت نیز از ارزش پوند در مقابل دیگر ارز‌های بین‌المللی خواهد کاست. کاهش سرانه تولید ناخالص داخلی هم یکی از پیامد‌های به ظاهر گریزناپذیر خروج بدون توافق خواهد بود. بر اساس مطالعات انجام‌شده، سناریوی خروج بدون توافق در یک بازه زمانی ۱۰ ساله می‌تواند بین سه و نیم تا حدود هشت و نیم درصد از سرانه تولید ناخالص داخلی انگلستان بکاهد. حال‌آنکه در چارچوب سناریوی خروج در چارچوب توافق خروج، کاهش سرانه تولید ناخالص داخلی بین حدود دو درصد تا حدود پنج و نیم درصد خواهد بود.[۱]

 

۲-افزایش نرخ تورم
افزایش نرخ تورم نیز یکی از پیامد‌های خروج بدون توافق خواهد بود. این واقعیت با اختلال ناگهانی تجارت و ورود نیروی کار اتحادیه اروپا به انگلستان در ارتباط است. درواقع، اختلال در عرضه کالا و خدمات، موجب افزایش قیمت‌ها خواهد شد و درنتیجه فشار بر طبقه متوسط و نا برخوردار انگلستان افزایش خواهد یافت.

۳-به کنار گذارده شدن دوره انتقال
خروج بدون توافق، فرصت دوره گذار را از بین می‌برد که انگلستان به‌شدت به آن نیازمند است. به‌عنوان‌مثال مقامات بندری به زمان لازم برای گسترش کنترل‌های گمرکی نیاز دارند. دیگر آنکه در سراسر اروپا، باید زنجیره‌های عرضه باز تنظیم شوند؛ ساختار‌های قانونی جدید برقرار شوند و الزامات نظارتی جدید پیش‌بینی و اعمال شوند. در این چارچوب، خروج بدون توافق، تمام این ترتیبات را منتفی می‌سازد.

۴- ابهام در مسئله ورود شهروندان اروپایی و وضعیت شهروندان اروپایی ساکن در انگلستان
خروج بدون توافق، این پرسش را برجسته خواهد کرد که آیا بلافاصله پس از انقضای زمان مذاکرات، انگلستان مرز‌های خود را به روی شهروندان اروپایی خواهد بست؟ در ضمن انگلستان را با ابهام و نابسامانی گسترده در خصوص وضعیت شهروندان اروپایی ساکن در انگلستان و وضعیت شهروندان انگلیسی ساکن در اتحادیه اروپا مواجه خواهد شد.

۵-مواجهه با قوانین اتحادیه اروپا و سازمان تجارت جهانی
خروج بدون توافق، به معنای مواجهه بی‌واسطه انگلستان با قواعد اتحادیه اروپا و سازمان تجارت جهانی است. این مواجهه نیز مستلزم بازرسی‌های گمرکی و تعرفه‌ها در تجارت با اتحادیه اروپا است. موقعیتی که دو پیامد عمده به همراه دارد. نخست آنکه موجب تشکیل صف‌های طولانی در بندر‌ها و ورودی‌های تجاری انگلستان می‌شود. دیگر آنکه در زنجیره عرضه کالا اختلال گسترده ایجاد می‌کند. در ضمن در شرایط کنونی نیز شرکت‌ها و کسب‌وکار‌های انگلیسی با موقعیت خلأ گسترده اطلاعاتی پیرامون پیامد‌های بالقوه خروج این کشور از اتحادیه اروپا و سازوکار‌های لازم برای مواجهه با وضعیت جدید مواجه هستند. بدیهی است خروج بدون توافق،  این خلأ اطلاعاتی را بسیار گسترده‌تر خواهد کرد.

۶-اختلال در مبادلات تجاری انگلستان و اتحادیه اروپا
حجم صادرات اتحادیه اروپا به انگلستان در سال ۲۰۱۵، ۲۹۱ میلیارد پوند در مقایسه با واردات ۲۲۲ میلیارد پوندی از انگلستان بوده است. [۲]خروج بدون توافق، بر اساس بسیاری از ارزیابی‌های اقتصادی، به کاهش شدید مبادلات تجاری انگلستان و اتحادیه اروپا منجر خواهد شد. مسئله‌ای که با توجه به سهم اصلی اتحادیه اروپا در تجارت خارجی انگلستان واجد تبعات منفی گسترده بر اقتصاد ملی خواهد بود.

۷- خلأ قواعد تنظیمی و کنترلی اتحادیه اروپا
خروج بدون توافق، موجب آن می‌شود که انگلستان از قوانین اتحادیه اروپا در حوزه‌هایی، چون ایمنی هوایی؛ ایمنی دارویی و مواد هسته‌ای؛ ایمنی مواد غذایی و مقررات خودرویی خارج شود. درنتیجه، با توجه به اینکه انگلستان فرصت کافی برای تصویب و اجرای قوانین تنظیمی جدید در این حوزه‌ها ندارد، خروج بدون توافق،  اختلال گسترده برای ورود دارو ازجمله ایزوتوپ‌های رادیویی ضد سرطان و ورود مواد غذایی و همچنین اختلال در صادرات خودرو به همراه خواهد آورد و این کشور را با خطر مواجهه با کمبود مواد غذایی و دارویی مواجه خواهد کرد.

۸- مرز‌های سخت بین دو ایرلند
خروج بدون توافق، موجب برسازی مجدد مرز‌های سخت بین دو ایرلند و درنتیجه پیامد‌های پرمخاطره امنیتی می‌شود. حساسیت‌های امنیتی حول‌وحوش مسئله مرز‌های ایرلند کم دامنه نیست. نزدیک به دو دهه بعد از پایان منازعه ایرلند شمالی که به کشته شدن ۳۵۰۰ نفر منجر شد، این نگرانی وجود دارد که آنچه به مرز‌های سخت بین دو ایرلند مشهور است به بازگشت خشونت‌ها منجر شود.

 

پیامد‌های خروج بدون توافق برای اتحادیه اروپا

۱-تضعیف جایگاه شهر لندن برای اتحادیه اروپا
شهر لندن قلب مالی اروپا است و هرگونه اختلال در کارکرد‌های آن با توجه به مواجهه اروپا با کاستی‌های اقتصادی، برای اروپا نگران‌کننده خواهد بود. به‌عنوان‌مثال، لندن بزرگ‌ترین "بازار مشتقات" دنیا به ارزش ۴۵ تریلیون پوند را در خود جای داده است. [۳]در ضمن  با وجود ادعای کشورهایی، چون فرانسه و آلمان، این کشور‌ها حداقل در کوتاه‌مدت و میان‌مدت، توانایی جایگزین شدن لندن را در حوزه‌های، چون خدمات مالی ندارند.
۲-اختلال در مناسبات تجاری اتحادیه با انگلستان
سهم اتحادیه اروپا در صادرات انگلستان در سال ۲۰۱۵، ۴۴ درصد بوده است و این رقم برای اتحادیه اروپا کمتر از ۷ درصد بوده است. [۴]این آمار نشانگر آن است که برقراری روابط ویژه اقتصادی اتحادیه اروپا با انگلستان برای این اتحادیه بسیار مهم است. بدیهی است در دنیای مواجه با رقابت‌های گسترده ژئواکونومیک، چشم‌پوشی از سطحی از همین سهم هفت‌درصدی نیز برای اروپا نگران‌کننده خواهد بود.

۳-مسئله مرز‌ها
خروج بدون توافق، حمل‌ونقل بین اتحادیه اروپا و انگلستان را به‌شدت تحت تأثیر قرار خواهد داد چراکه مسائل گمرکی (ازآنجاکه اتحادیه اروپا باید مقررات و تعرفه‌های خود را در مرز‌های اروپا اعمال کند) و کنترل‌های بهداشتی، تأخیر‌های عمده در مبادلات مرزی ایجاد خواهد کرد.

۴-مسائل تجاری و نظارتی
با توجه به اینکه خروج بدون توافق، انگلستان را به یک کشور سوم در ارتباط با اتحادیه اروپا تبدیل خواهد کرد، قواعد عام حقوق بین‌الملل و به‌ویژه قواعد سازمان تجارت جهانی بر روابط دو طرف حاکم خواهد شد و درنتیجه پیامد‌های قابل‌توجهی برای بازار‌های به‌شدت ادغام‌شده کنونی به همراه خواهد آورد.

۵-نگرانی از پویش‌های سیاسی اروپا
اتحادیه اروپا در خصوص مرحله دوم مذاکرات برگزیت -روابط آینده تجاری و امنیتی انگلستان و اتحادیه اروپا- به همزمانی این مذاکرات با برگزاری انتخابات پارلمان اروپا می‌اندیشد. انتخاباتی که پیش‌بینی می‌شود بسیار قطبی باشد و ظهور احتمالی یک نیروی سیاسی پوپولیستِ تجدید قوا کرده در پارلمان اروپا و کمیسیون اروپا مانع توافقات و مصالحه در سطح فعلی در حوزه برگزیت شود؛ بنابراین یک توافق سریع و متعادل در دستور کار اتحادیه اروپا قرار خواهد گرفت.

۶-خروج بدون توافق به عنوان نشانه‌ای از دور شدن انگلستان از قاره
خروج بدون توافق نشانه‌ای از دورتر شدن انگلستان از قاره اروپا خواهد بود. مسئله‌ای که پیامد‌های امنیتی فراوانی برای اتحادیه اروپا خواهد داشت. درواقع، همزمانی برگزیت با تحولات در تیم حکمرانی کاخ سفید، مسئله قابل‌توجهی برای اروپا بوده است. به‌عنوان‌مثال، در دوران فقدان اعتماد نسبت به نقش امنیت ساز آمریکا در اروپا، با توجه به جایگاه قابل‌توجه انگلستان در نهاد‌های امنیتی اروپایی و یورو آتلانتیکی، چون یوروپل و همچنین ناتو، نقش انگلستان در امنیت سازی به‌ویژه در حوزه اروپای شرقی؛ مدیریت بحران پناه‌جویی؛ مقابله با تروریسم و همکاری‌های دفاعی دوجانبه با شرکای اتحادیه اروپا برجسته شده است.
نتیجه
به نظر می‌رسد خروج بدون توافق، هم برای اتحادیه اروپا و هم برای انگلستان بسیار پرمخاطره خواهد بود. بااین‌وجود، انگلستان بیشتر از این سناریو متأثر خواهد شد. ازجمله به این دلیل که پس از ۴۵ سال عضویت در اتحادیه اروپا، بخش عمده‌ای از نظام حقوق، اجرایی و اقتصادی انگلستان با نظام مشابه آن در اتحادیه اروپا همگرا شده است و حتی بخش‌هایی از این نظام در نظام مشابه در اتحادیه اروپا کاملاً درهم‌تنیده شده است. درنتیجه، خروج بدون توافق ضربه‌ای قابل‌توجه بر ساختار‌های تصمیم سازی انگلستان وارد خواهد کرد. به نظر می‌رسد هر دو طرف مذاکرات خروج یعنی انگلستان و اتحادیه اروپا به‌خوبی نسبت به پیامد‌های ویرانگر توافق خروج واقف‌اند و اگر روزی شاهد تحقق این سناریو باشیم، نشانه‌ای از این واقعیت خواهد بود که عقلانیت سیاسی و اقتصادی به‌ویژه در انگلستان، جای خود به ملاحظات هویتی و رقابت‌های سیاسی داده است.
 
[۱]- http://blogs.lse.ac.uk/europpblog/۲۰۱۸/۱۲/۰۱/what-are-the-economic-consequences-of-mays-deal-and-of-no-deal/
[۲]- http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/۲۰۱۸/۶۰۳۸۶۶/EXPO_STU (۲۰۱۸) ۶۰۳۸۶۶_EN.pdf
[۳]- https://www.thenational.ae/opinion/comment/europe-will-also-suffer-from-a-no-deal-brexit-۱.۸۰۲۸۵۲
[۴]- http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/۲۰۱۸/۶۰۳۸۶۶/EXPO_STU (۲۰۱۸) ۶۰۳۸۶۶_EN.pdf

نویسنده: حسین مفیدی احمدی پژوهشگر مسائل اروپا