بامداد سیزدهمین روز ماه رجب هر سال، آغازی نیکو برای احیای سنت حسنه اعتکاف است
اعتکاف آداب و احکام و زمان ویژهای دارد که در روایات به آن اشاره شده است.
در یک تعریف جامع اعتکاف عبارت است از: «اقامت کردن برای حداقل سه روز در مسجد به قصد عبادت با مراعات شرایط لازم.» ارکان عبادت، یعنی اجزایی که اگر به طور عمد یا به طور سهو ترک شوند، عبادت باطل میشود.
اعتکاف نیز ارکانی دارد که عبارتند از:
۱) نیت
۲) توقف در مسجد جامع شهر یا مساجد چهارگانه معروف
۳) کمتر از سه روز نبودن اعتکاف
۴) روزه دار بودن معتکف در ایام اعتکاف
اعتکاف از نظر زمان محدود به وقت خاص نیست، تنها از آن رو که لازمه اعتکاف، روزه گرفتن است، باید در زمانی اعتکاف شود که شرعا بتوان روزه گرفت.
پس هر گاه روزه گرفتن صحیح باشد، اعتکاف نیز صحیح است، ولی بهترین زمان برای اعتکاف دهه آخر ماه مبارک رمضان، و ایام البیض ماه رجب است.
اعتکاف در دهه آخر ماه رمضان، با آماده سازی انسان برای درک لیلة القدر و بهره برداری از فیض این شب گران قدر، بی ارتباط نیست.
البته باید به این نکته اشاره کرد که اعتکاف محدود به دین اسلام نمیشود.
با توجه به آیه ۱۲۵ سوره بقره در قرآن کریم، میتوان نتیجه گرفت که اعتکاف عملی بوده که در شریعت حضرت ابراهیم علیه السلام از پیامبران بزرگ از مناسک و عبادات الهی محسوب میشده است و پیروان ایشان به این عمل مبادرت میورزیدند؛ لذا حضرت ابراهیم علیه السلام و فرزندش حضرت اسماعیل علیه السلام از طرف خداوند موظف شده بودند تا محیط لازم را برای برپایی این مراسم مهیا سازند، واگذاری این مسؤولیت خطیر به آنها، گواه بزرگی بر اهمیت عباداتی، چون حج، اعتکاف و نماز در پیشگاه خداوند است.
حضرت موسی علیه السلام با آن که مسؤولیت سنگین رهبری و هدایت امت را به دوش داشت، برای مدت زمانی آنان را ترک و برای خلوت با محبوب خویش به خلوتگاه کوه طور شتافت.
در آیات ۸۳ و ۸۴ سوره طه در قرآن کریم آمده است: حضرت موسی در پاسخ به پرسش خداوند که فرمود: چرا قوم خود را رها کردی و با عجله به سوی ما شتافتی؟ عرض کرد: پروردگارا! به سوی تو آمدم تا از من راضی شوی.
بیت المقدس از مکانهایی بود که همواره عده زیادی از انسانها، برای اعتکاف در آن گرد میآمدند و به راز و نیاز با پروردگار خویش مشغول میشدند. بزرگ این گروه، حضرت زکریا علیه السلام بود؛ از کسانی که در امر اعتکاف حضرت مریم (علیه السلام) به این بانوی برگوار رسیدگی میکرد حضرت زکریا بود.
در سوره عمران آیه ۳۷ قرآن کریم آمده است: «وَ کَفّلَها زَکَریا کُلَّما دَخَلَ عَلَیها زَکَریا المِحرابَ وَجَدَ عِندَها رِزقاً؛ کفالت او (مریم) را زکریا بر عهده گرفت و هر زمان که به محل عبادت او میرفت برای او غذایی مهیا میدید».
حضرت محمد صلی الله علیا و آله و سلم پیش از مبعوث شدن به پیامبری عبادات متداول آموزههای حضرت ابراهیم و از جمله اعتکاف را برپا میکرد. غار حراء محل عبادت و راز و نیاز ایشان بود، که در آن به اعتکاف مشغول میشدند و در همین غار بود که توسط حضرت جبرئیل از فرشتگان مقرب خدا به پیامبری مبعوث شدند.
در کشور ما اکنون اعتکاف در ۳ روز از ماه رجب بیش از اعتکاف در دهه پایانی ماه رمضان رواج دارد.
در سالهای اخیر در ایام اعتکاف، دانشگاهها و مساجد سراسر کشور و مساجد جامع، مملو از معتکفین است؛ و زیباترین جلوه معتکفان حضور و استقبال جوانها از این امر نیکو است.