"چای ترش" یکی از بی نظیرترین محصولات خاص کشاورزی سیستان و بلوچستان است که به صورت گسترده در شهرستان های جنوبی این استان کشت می شود.
این محصول با ارزش توانسته در سه دهه اخیر رونق قابل ملاحظه ای یابد و جای خود را در بین محصولات صادراتی این منطقه از کشورمان باز کند.
چای ترش که در زبان محلی به آن "چای مکی" نیز می گویند سالیان پیش توسط زائرین مکه مکرمه به ایران آورده شد و برای اولین بار در کشور در شهرستان دلگان سیستان و بلوچستان کشت شد .
چای ترش به صورت سرد و گرم نوشیده می شود و در برخی نقاط بلوچستان با آن مربا ، دسر و شربت تهیه می کنند .
چای ترش به دشمن فشار خون مشهور است و دارای خواص دارویی فراونی است.
به گفته قاسمی کارشناس تولیدات گیاهی ، این گیاه سرشار از آهن ، مس ، اسید سیتریک ، آنتوسیانین ، ویتامین c و دارای خواص مفید دارویی است و موجب کاهش فشار خون ، کنترل کلسترول ، رفع اختلالات کبدی ، صفرا و کاهش استرس نیز میشود.
وی می گوید : این گیاه منبع غنی از آهن است و بر خلاف چای معمولی سرشار از آهن است.
سیستان و بلوچستان قطب چای ترش کشور
سیستان و بلوچستان به سبب وضع آب و هوایی و موقعیت جغرافیایی با پتانسیل ها و ظرفیت های مهمی که در عرصه های مختلف کشاورزی دارد ، توانسته به عنوان قطب چای ترش در کشور شناخته شود.
به گفته مدیر باغبانی جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان ، این استان رتبه نخست تولید چای ترش را به خود اختصاص داده است.
اردشیر شهرکی با بیان اینکه از هر هکتار مزارع چای ترش سیستان و بلوچستان 800 کیلوگرم محصول برداشت می شود گفت: پارسال از سطح 650 هکتار از زمین های کشاورزی سیستان و بلوچستان بیش از 520 تن چای ترش برداشت شد.
وی ادامه داد عمده مناطق کشت چای در این خطه از کشور ، شهرستان های دلگان ، نیکشهر ، ایرانشهر ، چابهار ، فنوج و مهرستان هستند.
چای ترش از خانواده گیاه ˈپنیرکˈ است، بیشترین سطح کشت این محصول در ایران مربوط به سیستان و بلوچستان است و در این استان نیز شهرستان دلگان بالاترین میزان تولید را داراست.
دلگان قطب چای ترش سیستان و بلوچستان
شهرستان دلگان در جنوب سیستان و بلوچستان با ۶۰۰ هکتار اراضی زیر کشت چای ترش ، رتبه نخست کشت این محصول در کشور را به خود اختصاص داده است .
به گفته مدیر جهاد کشاورزی دلگان در این شهرستان ، میانگین برداشت چای ترش از هر هکتار ۸۰۰ کیلوگرم است.
سید غلامرضا سجادی گفت : چای ترش یا چای قرمز ، گیاهی است یک ساله با ارتفاع ۱ تا ۳ متر که همه ساله کشت آن از اواخر فروردین ماه آغاز و برداشت آن از اواخر آبان آغاز و تا اواخر آذر در این مناطق ادامه دارد.
سید غلامرضا سجادی می گوید : خواص درمانی این محصول با ارزش و تقاضای بالای مصرف کنندگان موجب شده تا سطح زیر کشت چای ترش در این شهرستان نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵۰ درصد افزایش یابد.
وی افزود چای ترش این شهرستان علاوه بر عرضه در بازارهای داخلی به ویژه در اصفهان، بیرجند، و مشهد به کشور روسیه نیز صادر می شود.
وی از مزایای کشت این گیاه را مقاومت در برابر آفت ها ، نیاز کم به کود و سموم شیمیایی و ارگانیک بودن آن بیان کرد.
همچنین به گفته مجتبی شجاعی، فرماندار دلگان : حدود ۲ هزار و ۸۵۰ هکتار از اراضی کشاورزی دلگان اراضی مربوط به گیاهان داروی است بیشترین آن حنا ، وَسمه و چای ترش است.
چای کاران دلگانی قریب به ۴۰ سال است که در این شهرستان چای ترش کشت می کنند.
جلوه هایی که تلفیق شده با تلاش و کوشش کشاورزان
شجاعی فرماندار دلگان، از اشتغالزایی 300 نفر به صورت مستقیم در کار کشت چای ترش خبر داد
وی گفت: در گذشته چای ترش به عنوان یک محصول وارداتی و بیشتر از کشور عربستان وارد ایران می شود اما طی سالهای اخیرا کشت آن در برخی نقاط ایران گسترش یافته و حتی اگر از این محصول استراتژیک حمایت شود می توانیم یکی از صادرکنندگان چای مکی به جهان باشیم.
فرماندار دلگان ادامه داد: به دلیل اینکه سیستان و بلوچستان دارای آب و هوای گرم و خشک بوده و چای ترش نیز در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری قابلیت رشد دارد می توانیم این محصول را به صورت گسترده در جنوب استان کشت کنیم، این چای به دلیل داشتن رنگ قرمز به چای قرمز نیز شهرت دارد.
کشاورزان این شهرستان هم با اشاره به اینکه چای ترش این شهرستان کاملا اورگانیک و فاقد هرگونه کود و سنگ شیمیایی است می گویند : با حمایت مسئولان این امادگی را داریم که سطح زیر کشت این محصول را افزایش بدهیم
محصولی بی رقیب ، از سودش بی نصیب
چای ترش سیستان و بلوچستان خوش رنگ ، با کیفیت و مرغوب است اما هیچ نام و نشانی از دیار خود در بازار فروش ندارد.
به گفته شجاعی با توجه به اینکه چای ترش سیستان و بلوچستان از بازار مطلوبی برخوردار است اما نبود صنایع تبدیلی و بسته بندی دراین استان باعث شده ، تا حاصل دسترنج کشاورزان با نازل ترین قیمت به جیب دلالان دیگر استان ها برود ومحصول این استان پس از فرآوری و بسته بندی با برند دیگر استانها وارد بازار مصرف شود.
فرماندار دلگان این امر را از مهم ترین دغدغه ها در بحث چای ترش عنوان کرد و ادامه داد: قرار است امسال خرید این محصول با ارزش، از طریق تعاون روستایی انجام شود.
شهرکی مدیر باغبانی جهاد کشاورزی استان هم در ادامه گفت: کمک به کشاورزان و ساخت مراکز فرآوری این محصول می تواند کمک شایانی به اقتصاد این منطقه کند و در کنار تامین 100درصد نیاز داخلی برای ما ارزآوری داشته باشد.
سیستان و بلوچستان خاستگاه تولید انواع محصولات کشاورزی
سیستان و بلوچستان استعدادهای فراوان در زمینه کشاورزی دارد.
در مناطق مختلف سیستان و بلوچستان از شمال گرفته تا جنوب ، زمین های کشت محصولات و باغ ها به چشم میخورند که زیبایی آنها نظر هر بینندهای را جلب می کند.
این استان با دارا بودن شرایط آب و هوایی تقریبا استوایی ، گرم و مرطوب خاستگاه متنوع ترین میوه های گرمسیری کشور است به طوری که در تولید برخی میوه ها در ایران بی رقیب است.
موز از مهمترین محصولات گرمسیری سیستان و بلوچستان است که نسبت به سایر محصولات گرمسیری بیشترین سطح کشت را به خود اختصاص داده است و 'پاپایا' یا خربزه درختی نیز از دیگر محصولات گرمسیری استان محسوب می شود که از نواحی گرمسیری امریکای مرکزی به این استان راه یافته است ، خربزه درختی پوستی بسیار نازک و مزه شیرین دارد که علاوه بر مصرف خوراکی ، قابل استفاده در صنایع تبدیلی نیز است.
کشت غلات ، نباتات علوفه ای ، محصولات جالیزی و تولیدات باغی به ویژه میوه های گرمسیری شامل خرما ، موز ، مرکبات ، انبه ، خربزه درختی ، چیكو ، گواوا ، پسته و انگور منحصر به فرد یاقوتی و تولیدات گلخانه ای بخشی از قابلیت های کشاورزی و باغی سیستان و بلوچستان را تشکیل می دهد.
علاوه بر میوههای گرمسیری منحصر به فرد ، مرکبات این استان شامل ترنج ، پرتقال ، گریپ فروت و نارنگی ، انواع انار و میوههای جالیزی نیز از دیگر محصولاتی هستند که طعم آنها متفاوت از اقسامی است که در سایر نقاط کشور کشت میشود.
نویسنده : مرضیه کیخا