دولت ترامپ؛ دولتی بدون حافظه تاریخی
ترامپ هم دیر یا زود متوجه میشود که در قبال ایران تنها یک گزینه دارد: «در پیش گرفتن مسیر باراک اوباما».
ترامپ دیر یا زود متوجه میشود که در قبال ایران تنها یک گزینه دارد: «در پیش گرفتن مسیر باراک اوباما».
اینکه یک رئیس جمهور یا یک دولت بدون حافظه تاریخی و بی توجه به تجارب گذشتگان، هدایت مهمترین و تاثیرگذارترین کشور جهان را بر عهده گیرد یک اشتباه راهبردی و مهمترین پیامد آن «گام نهادن بر مسیرهای رفته و احیانا روبرو شدن دوباره و چندباره با ناکامیهای دولتهای گذشته» است.
با توجه به این مقدمه شاید بهتر بود ترامپ حتی پیش از رقابتهای انتخاباتی سال 2016 و وعده خروج دادن از برجام این پرسش را از خود میکرد که چرا دولت باراک اوباما و شرکای بین المللی اش به این نتیجه رسیدند که ناچارند به یک توافق هستهای با محتوای کنونی آن دست یابند؟ آیا دولت سابق آمریکا راهی جز این انتخاب داشت؟
به نظر میرسد آنچه دولت اوباما را به این نتیجه رسانده که گریزی از برجام ندارد این است که:
اولا، امکان تهدید و رویارویی نظامی با جمهوری اسلامی ایران وجود ندارد. این نتیجه در پی بارها ناکامی دولتهای پیشین آمریکا - بویژه دولت جرج بوش پسر - در اجرای سناریو تهدید نظامی بر ضد ایران حاصل شد.
ثانیا، تحریمهای اقتصادی ممکن است مشکلاتی برای جمهوری اسلامی ایران ایجاد کند ولی این مشکلات سبب نمیشود تهران از سیاستهای منطقهای و موشکی خود دست بردارد. بنابراین چارهای جز اکتفاء کردن به توافق هستهای (برجام) با کمیت و کیفیت کنونی ندارند.
ثالثا، بزرگترین اشتباه دیپلماسی دولت ترامپ در قبال ایران و دیگر کشورهای جهان این است که تصور میکند آمریکا در قبال ایران و دیگر تحولات جهانی فعال ما یشاء است. این در حالی است تهران و دیگر رقبای آمریکا نیز در مقابل واشنگتن دست بسته نیستند و به خوبی نسبت به ظرفیتهای نظامی، ملی، منطقهای و جغرافیایی و ضعف های دشمنان و رقبای خود واقف هستند و میدانند چگونه از آن بهره بگیرند.
به نظر میرسد مشکل آفرینی های کنونی واشنگتن برای تهران زمانی متوقف میشود که به همان نتایجی برسند که دولت پیشینی آمریکا رسیده است.
البته دولت کنونی آمریکا - به عنوان دولت یکی از قدرتمند ترین کشورهای جهان - باید به دولتهای پیشین آمریکا تاسی میکرد و خود تورقی بر حافظه تاریخی کشورش و چالشهایی که با جمهوری اسلامی ایران داشت میزد و اینقدر هزینه هنگفت به آمریکا، جهان و جمهوری اسلامی ایران متحمل نمیکرد. ولی حال که چنین نشده و دولتی پوپولیستی و بیتجربه بر کرسی کاخ سفید تکیه زده است تهران چارهای جز دنبال کرد فرایند مجرب سازی ترامپ و دولتش ندارد.
البته مراحلی از این فرایند تا کنون اجرا شده و ثمراتی نیز داشته است. اظهارات برخی مقامات کنونی و گذشته آمریکا حاکی از این واقعیت است. مثلا سخنگوی وزارت خارجه آمریکا دیروز تصریح کرد: "کاخ سفید از هراقدامی برای کاهش تنش ها با ایران استقبال میکند". یا اینکه ولید فارس کارشناس امور سیاست خارجی آمریکا و مشاور سابق دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا نیز اذعان کرد: "ترامپ در مورد ایران در موضع دشواری قرار گرفته است".
با این حا به نظر میرسد هنوز مقامات آمریکا کاملا در موقعیت دولت اوباما قرار نگرفته اند. زیرا برایان هوک نماینده ویژه وزارت خارجه آمریکا در امور ایران در مصاحبه با شبکه تلویزیونی صدای آمریکا ادعا کرده است "تحریم ها بر ایران موثر بوده اند". اشتباه برایان هوک در جواب به این پرسش نهفته است "آیا تحریمهای دولت باراک اوباما بر ایران موثر نبوده است؟"
کافی است بر اظهارات باراک اوباما در دفاع از برجام مروری کنیم. وی بارها تصریح کرد "تحریمها بر ایران اثر داشته ولی بر عزم هستهای ایران بی تاثیر بوده است" بنابراین ادامه آن بی فایده بوده و آمریکا چارهای جز موافق با برجام نداشته است.
---------------------------------------------------
عبدالرضا خلیلی