چند سالی است با کاهش میزان بارشها و برداشت بیش از حد از منابع آبی، دشتهای چهارمحال و بختیاری با پدیده خشکسالی روبهرو هستند و به دنبال آن ریزگردها، مهمان ناخوانده استانمان شدهاند.
دشت شهرکرد که در گذشته با نام «مَرغ» شناخته میشد؛ امروز تبدیل به کانون ریزگردها شده است و در معرض خطر خودسوزی(آتش سوزی درونی زمین یا آتش سوزی تالابی) قرار دارد. چند سالی است - بویژه از سال ۱۳۹۵- طرحهایی برای احیای این دشت در دست اجراست؛ اما تاکنون تغییر محسوسی در وضعیت این دشت مشاهده نمیشود.
طرحی که قرار بود از سوی اداره کل منابع طبیعی برای هدایت این روانآبها گزارش مکتوب: دشت شهرکرد از نابودی تا تلاش برای احیاءبه سمت دشت شهرکرد اجرا شود؛ عملیاتی نشده است.
عبدالعلی ارژنگ فرماندار شهرستان شهرکرد می گوید: سیلاب و روانآبهای ایجاد شده در بارشهای اخیر، از جنوب شهرکرد خارج میشود و طرحی که قرار بود از سوی اداره کل منابع طبیعی برای هدایت این روانآبها
وی با بیان این که در راستای مدیریت روانآبها و بارشهای اخیر، 29 بند خاکی در شهرستان شهرکرد ایجاد و موجب تغذیه دشت شهرکرد شد؛ می افزاید: در نشست اخیر شورای هماهنگی مدیریت بحران استان چهارمحال و بختیاری هم راهکارهایی به منظور هدایت آبها از چشمه زنه هفشجان به سمت دشت شهرکرد ارائه شد که در حال حاضر اجرا نشده است.
آقای ارژنگ می گوید: در حال حاضر، خروج آبهای سطحی و روانآبها به منظور بهینه سازی، جلوگیری از حوادث احتمالی و رخداد سیلاب در شهرستان شهرکرد، در دستور کار قرار دارد.
آقای رئیسی، نایب رئیس شورای اسلامی شهرکرد هم می گوید: خشکسالیهای اخیر و اجرای برخی طرحهای توسعهای بدون مدیریت علمی نظیر فرودگاه شهرکرد در بستر دشت، در گذشته باعث نابودی دشت شهرکرد شده است.
سید هاشم فاطمی، کارشناس مسایل آب چهارمحال و بختیاری هم گفت: این استان 10دشت مهم کشاورزی
دشت شهرکرد با حدود 916هکتار مساحت، شامل 706هکتار مَرغ فرودگاه، 110هکتار مَرغ سمت راست جاده فارسان و روبروی فرودگاه، و صد هکتار مَرغ طاقانک و شهر کیان، در جنوب شهرکرد مرکز استان چهارمحال و بختیاری واقع شده است.
این دشت دارای کاربریهای مختلف از جمله کشاورزی، دامداری و عامل طراوت بخشی به هوای منطقه بود.
دشت شهرکرد تخریب شده و بافت خود را از دست داده است و به کانون داخلی ریزگرد و گرد و غبار در استان تبدیل شده است
علی محمدیمقدم، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری با بیان این که دشت شهرکرد تخریب شده و بافت خود را از دست داده است و به کانون داخلی ریزگرد و گرد و غبار در استان تبدیل شده است؛ می گوید: استفاده کامل از روانآبها مستلزم مطالعه و برنامه ریزی جامع علمی و فنی است و محدودیتهایی هم برای اجرای طرحهای آبخیزداری به ویژه در حاشیه فرودگاه شهرکرد وجود دارد که باید مطالعه و رفع شود.
وی با بیان این که این طرح به منظور استفاده بهینه از روانآبها، احیای دشت شهرکرد، کنترل کانون ریزگرد داخلی و تغذیه آبهای زیرزمینی اجرا خواهد شد؛ می افزاید: مطالعات اجرای آن انجام شده است و عملیاتی
آقای محمدی مقدم با تأکید بر اجرای این طرح در سال جاری می گوید: با اجرای این طرح، خروجی روانآبها از میدان شهداء شهرکرد به سمت فرودگاه و دشت 500هکتاری شهرکرد منتقل میشود.
وی با بیان اینکه در حوزه قِلنگان(منطقه ای در جنوب شهر شهرکرد)، دو بند خاکی ایجاد شد و وقتی مردم اثرات خوب این بندهای خاکی را در بارشهای امسال دیدند خود اقدام به احداث یک بند خاکی جدید کردند؛ می افزاید: در دشت شهرکرد، دو بند خاکی در حوزه کیان و هفشجان احداث شد که سدهای خاکی در هر سه حوزه شهرکرد، هفشجان و کیان به تغذیه سفرههای زیرزمینی کمک کرده است.
برای دومین سال چرای دام در دشت شهرکرد ممنوع شد
رئیس اداره مرتع اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان چهارمحال و بختیاری می گوید: این طرح به منظور حفظ و احیای دشت شهرکرد و پوشش گیاهی این دشت اجرا می شود.
مدیرکل سازمان جهادکشاورزی چهارمحال و بختیاری می گوید: ریزگردها پیامد بیتوجهی به خاک است.
وی می افزاید: آب موجود در خاک هفت برابر آب جاری در رودخانهها است و خاک قابلیت بسیار بالایی برای تصفیه آب دارد؛ اما بیتوجهی به خاک موجب پدید آمدن مشکلات بسیاری از جمله ریزگردها در سالهای اخیر شده است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری می گوید: پدیده خودسوزی در برخی از دشتهای استان نظیر دشت خانمیرزا در حال شکلگیری است.
اُفت آبهای زیرزمینی، فرونشست و خودسوزی(آتشسوزی درونی) سه پدیدهای هستند که در استان رخ داده است
علی محمدیمقدم با بیان اینکه اُفت آبهای زیرزمینی، فرونشست و خودسوزی(آتشسوزی درونی) سه پدیدهای هستند که در استان رخ داده است؛ می افزاید: خودسوزی پس از یک تابستان خشک و گرم و بعد از نخستین بارندگی در فصل پاییز شکل میگیرد؛ اما متاسفانه هنوز کار مطالعاتی در این زمینه صورت نگرفته که علت ایجاد خوسوزی پوشش گیاهی پس از طی این مراحل چیست؟
وی با اشاره به این که فرونشست یک پدیده مخرب زیست محیطی بوده و قابل بازگشت نیست؛ می افزاید: علت ایجاد فرونشست بهرهبرداری بیرویه از منابع آبهای زیرزمینی است که ایجاد فضای خالی در لایههای زمین و در نهایت نشست زمین را به دنبال دارد و تنها راه، پیشگیری است.
آقای محمدیمقدم تصریح کرد: در دنیا سه تا چهار میلیمتر فرونشست معقول است؛ اما دشت شهرکرد طبق آمار آب منطقهای استان 50سانتیمتر و دشت خانمیرزا در شهرستان لردگان 76سانتیمتر فرو نشست دارد و این امر نشان از وجود یک فاجعه زیست محیطی است که ضرورت دارد به حفظ آبهای زیرزمینی کمک شود.
کارشناس مسایل آب چهارمحال و بختیاری هم می گوید: به دلیل تغییر شکل بارشهای استان از برف به باران، میزان تبخیر افزایش مییابد و بخشی از آب به روانآب تبدیل و میزان نفوذ کاهش مییابد؛ از طرفی با یک سال بارش به هیچ وجه کسری مخزن دشتها جبران نخواهد شد؛ بنابراین مصرف بهینه و صرفهجویی در مصرف آب و اقدامات سازهای همچون آبخیزداری، پخش سیلاب و اجرای طرحهای تغذیه مصنوعی ضرورتی اجتنابناپذیر برای دشتهای استان است.
طرحهای تغذیه مصنوعی در دشتهای خانمیرزا، بروجن - فرادنبه و سفیددشت اجرا و برای دشت شهرکرد مطالعاتی در این راستا صورت گرفته است،
وی می افزاید: باید در قوانین و مقررات مربوط به کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی تجدید نظر و میزان بهرهبرداری از سفرههای آب زیرزمینی کاهش یابد؛ به طوری که در گام نخست، تعادل میان نفوذ و برداشت از سفرهها ایجاد و در گامهای بعدی به دنبال کاهش کسری مخزن و خیزش سطح ایستابی در دشتهای استان و کشور باشیم.
آقای فاطمی می گوید: این امر نیازمند تلاش همگانی بوده و باید متولیان و دست اندرکاران در سه قوه مقننه، مجریه و قضاییه همکاری بیش از پیش داشته باشند؛ همچنین مردم باید در تمامی زمینهها چه در مصرف مستقیم آب و چه در مصرف محصولاتی که برای تولید آنها نیاز به آب است؛ درست مصرف کنند و از اسراف بپرهیزند.