به واسطه چاههای غیرمجاز در گلستان، سالانه یکصد و ۵۵میلیون مترمکعب آب از سفرههای زیرزمینی کشیده و مصرف میشود.
به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز گلستان؛ محمد نیکبخت، مسئول گروه گشت آب در گلستان است. وظیفه او، سرکشی از اراضی کشاورزی و باغات است تا چاه غیرمجازی حفر و از مجازها هم بی رویه برداشت نشود.
آقای نیکبخت با بیان اینکه، حفر چاههای غیرمجاز در گلستان برای برداشت آب، رو به افزایش است گفت: یک چاه را یک شبه حفر میکنند و این کار غیرقانونی، شب و روز نمیشناسد.
وی افزود: در مسیر، چند نفر را با موتور برای اینکه رسیدن گروه بازرسی را به موقع اطلاع رسانی کنند میگمارند تا فرصت فرار داشته باشند.
با گروه گشت آب، به سراغ یکی از این افراد رفتیم. وی در پاسخ به این سوال که آیا میدانی این کار خلاف است؟ گفت: بله میدانم، ولی اگر این کار را نکنم، چگونه کشاورزی کنم و درآمد داشته باشم؟!
چاههای غیرمجاز، سهم همسایههای مجاز خود را هم میخورند. کشاورزی که زراعتش از این چاهها لطمه خورده است، گفت: اینها هزینهای به دولت نمیپردازند و محدودیتی در برداشت ندارند.
کند شدن تپش قلب سفرههای زیرزمینی
معاون حفاظت و بهره برداری آب منطقهای گلستان گفت: تعداد چاههای غیرمجاز در استان به ۱۶هزار و ۴۰۰حلقه رسیده است.
حسین دهقان افزود: چاههای غیرمجاز، سالانه یکصد و ۵۵میلیون مترمکعب آب را از سفرههای زیرزمینی خالی میکنند.
فیروزیان حاجی، معاون دادستان گرگان نیز با بیان اینکه؛ توفیق نداشتیم روند رو به افزایش حفر چاههای غیرمجاز را کاهش دهیم گفت: نهادهای متولی شاید عِدّه و عُدّه لازم را برای مقابله با این پدیده ندارند.
محمدعلی کیانی، مدرس دانشگاه هم در این باره گفت: وقتی این ظرفیت خالی شود، فضای خالی نشست میکند و این یعنی؛ مرگ زمین.
کارشناس ارشد محیط زیست نیز گفت: وقتی آب شیرین را از سفرههای زیرزمینی برداشت میکنیم و اجازه جایگزینی نمیدهیم، از لایههای زیرین، آب شور دریا به داخل سفرهها نفوذ میکند.
صادق جعفری افزود: اکنون در برخی مناطق ساحلی گلستان، سفرههای زیرزمینی در حال شور شدن است.
عوامل روی آوردن به حفر چاههای غیرمجاز
اما تعرض به سفرههای زیرزمین آب در استانی با میانگین بارش ۹میلیارد مترمکعبی در سال و وجود رودخانههای پرآب چه معنایی دارد؟!
معاون بهبود تولیدات گیاهی جهادکشاورزی گلستان در این باره گفت: ما امکانات و شرایط لازم را برای استفاده کشاورز از آبهای سطحی فراهم نکرده ایم.
محمدرضا عباسی افزود: استان همجوار ما مازندران، ۶هزار واحد آب بندان دارد و ما در گلستان ۸۰۰واحد آب بندان داریم.
وی اضافه کرد: حجم مخزن آب بندانهای موجود هم به علت لایروبی نشدن، طی سالهای طولانی کاهش یافته است.
عباسی ادامه داد:کشاورز برای اینکه بتواند بهره برداری بیشتری از خاکش داشته باشد، ناچار میشود که چاه غیرمجاز حفر کند.
برای حذف چاههای غیرمجاز چه میتوان کرد؟
معاون حفاظت و بهره برداری آب منطقهای گلستان گفت: برای حذف چاههای غیرمجاز در گام نخست، افزایش نظارتها و برخوردهای بازدارنده ضروری است.
حسین دهقان افزود: تازمانی که متولیان در حوزه کشاورزی، به شکل جدی وارد نشوند، یقیناً این واکنشهای یک بعدی پاسخگو نیست.
وی ادامه داد: گام دوم، تامین آب مورد نیاز بخش کشاورزی با سرمایه گذاری در مهار و بهره برداری از روان آبها است.
کشاورزی، پرمصرفترین مشترک آب در گلستان
اما ظاهراً بین افزایش سطح زیر کشت محصول پرآبی مانند برنج و حفر چاههای غیرمجاز، ارتباط معنی داری وجود دارد.
طبق گزارش آب منطقهای گلستان؛ سالانه حدود ۹۰درصد آب ذخیره شده این استان در بخش کشاورزی مصرف میشود.
مدیرعامل آب منطقهای گلستان در همین رابطه، از اجرای طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی در کشور خبر داد.
علی نظری گفت: در قالب این طرح؛ شناسنامه دار کردن و ضابطهمند کردن صدور پروانه ها، انسداد چاههای بدون پروانه و کم بازده کشاورزی، ساماندهی شرکتهای حفاری، تقویت بازرسیها و کنترل برداشت از چاه ها، آموزش، اطلاع رسانی و فرهنگ سازی انجام میشود.
محمدعلی کیانی، مدرس دانشگاه نیز گفت:در اینجا، اصلاح الگوی کشت نیازی جدی است.
وی با بیان اینکه ممنوعیت کشت شالی در گلستان باید جدی گرفته شود، افزود: راهکاری که در این زمینه عملیاتی است، خشکه کاری برنج و کشت نشایی سایر محصولات است که در سالهای اخیر در استان گلستان با موفقیت اجرا میشود.
حمایت از روشهای جایگزین و شیوههای نوین آبیاری
معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان از تدوین بستههای حمایتی با هدف تشویق کشاورزان به روی آوردن به کشتهای جایگزین، با نیاز آبی کم مانند پنبه، سویا، کنجد و آفتابگردان خبر داد.
محمدرضا عباسی به سامانههای نوین آبیاری هم اشاره کرد و گفت: با استفاده از این روش، دست کم ۳۰تا۴۰ درصد در مصرف آب صرفه جویی میشود.
وی گفت: دولت برای راه اندازی این سامانه تا ۱۰۰درصد، تسهیلات بلاعوض پرداخت میکند.
به هر ترتیب، اگرچه تامین معیشت و اقتصاد کشاورزان در اِعمال این سیاستها بسیار مهم و ضروری است، اما قانون و اخلاق حکم میکند؛ درآمد و برکت حاصل از بخش کشاورزی را با فعالیتهای غیرمجاز و برداشت غیرقانونی و بی حساب و کتاب از منابع زیرزمینی آب، آلوده نکنیم.