بازی‌های محلی میراثی ماندگار از گذشته تا امروز

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز مهاباد، مناطق کردنشین از قدیم خاستگاه بازی های بومی محلی گوناگون و خلاقانه بوده است.

بازیهایی که هنوز هم در فصول خوش آب و هوا، روستاها را رنگین و روستاییان را سرگرم میکنند.

قدمت بازی‌ها به اندازه قدمت حضور بشر بر روی زمین است، هر جامعه‌ای با توجه به تاریخ وقدمت خود بازی‌های مخصوص به خود را دارد.

 اگرچه بازی‌های محلی امروزه با وارد شدن به عصر دیجیتال تا حدودی بخصوص در بخش شهری کم رنگ شده و جای خود را به بازی‌های رایانه‌ای داده اند، اما باز هم طرفداران خودرا درمیان مردم دارند.

عصر دیجیتال، فضای مجازی و زندگی آپارتمان نشینی باعث شده بازی‌های قدیمی رنگ و بوی خود را از دست بدهند و جوانان را در صفحه مربعی گوشی مشغول کنند.

بازی‌های رایانه‌ای برخلاف بازی‌های بومی که با تحرک بسیاری همراه است سبب تخلیه ناقص انرژی، لجبازی، افسردگی و سرکوب جنب وجوش کودکان شده است.

اما مناطق کردنشین که بیشتر کوهستانی است نیاز به چابکی و زیرکی دارد، از اینرو بازی های این منطقه از تنوع زیادی برخوردار است.

بازی هایی که جنبه جسمی و تفریحی دارند مثل هه لوکین، بازی زو، و... ، بازی‌هایی که جنبه‌ی آیینی دارند مثل بازی بوکه بارانه (عروس باران)، بازی‌هایی که جنبه‌ی فکری دارند مثل فینجانین (بازی فنجان) و دامه، بازی های سرگرمی مثل جورابین یا جوراب بازی، بازی هایی سمبولیک مثل بازی حاجی لک لک ، بازی‌هایی برای سرگرمی که برد و باخت در آن اهمیتی ندارد مثل میشین و لوده، بازی هایی با درون مایه ی تاریخی مثل بازی نوروزانه و چهارشنبه سوری و با مضمون شوخی مثل لال لالین (لال بازی)

در طول چند سال اخیر تعدادی از بازی‌ها تنها نامشان مانده اما دوستداران فولکلور در بخش‌های مختلف، فرهنگ بومی را همچنان زنده نگه داشته اند.

دسته‌ای از بازی‌ها نظیردامه، جورابین که به صورت مسابقات شهری و کشوری بوده است.

 نویسنده کتاب کایه کانی موکریان (بازی‌های مکریان) می گوید: بازی و بازی کردن از قدیم بخش مهمی از زندگی یک جامعه است.

حمزه کاکه خضری افزود: شماری از این بازی‌ها درجامعه‌ی کردنشین رسم بوده و امروزه هم در این مناطق ادامه دارد.

 وی اضافه کرد: نوع وشیوه‌ی بازی کردن درشکل گیری شخصیت فرد از همان دوران کودکی نقش بسزایی دارد.

در عصر حاضر بازی‌های کامپیوتری، تلویزیون و اینترنت ذهن‌ها را تا حدی تصاحب کرده و باعث شده بازی‌های محلی در گذر زمان به دست فراموشی سپرده شوند.

مهم‌ترین بازی‌های رایج در مناطق کردنشین وشیوه اجرای آن‌ها

بازی جورابین (جوراب بازی)

بازی جورابین یکی از بازی‌های سنتی و تفریح‌های قدیمی در شب‌های بلند پاییز و زمستان است که بیشتر جنبه‌ی سرگرمی دارد.

 این بازی درحال حاضر هم در بین مردم رایج است وحتی در مناطق کردنشین علاقمندانش به صورت تیمی وگروهی زیر نظر هیئت ورزش‌های بومی و محلی مسابقات بین شهری برگزار می‌کنند.

این بازی مخصوص شب‌های بلند پاییز و زمستان است، در واپسین ساعات پاییز مردم مناطق کردنشین با احیای آداب و رسوم سنتی از فرصت با هم بودن لذت می‌برند.

 هدف از این بازی تقویت قدرت تصمیم گیری، ایجاد روحیه همکاری و درک اهمیت مشورت است.

کاک مصطفی یکی از اهالی روستای اگریقاش می‌گوید: با شروع فصل سرما و طولانی بودن شب‌های سال اهالی روستا هرشب درخانه‌ی همدگیر جمع  و به بازی سنتی جورابین مشغول می‌شویم.

بازی دامه

رسولی رئیس هیئت بازی‌های بومی ومحلی شهرستان مهاباد گفت: دامه یکی ازبازی‌های پرطرفدار در مناطق کردنشین است. این بازی برای همه افراد به ویژه میانسال وسالمند در فصول سرد سال سرگرمی خوبی است.

وی با اشاره به ثبت جهانی این بازی افزود: در سال‌های اخیر با آشنایی مردم در کشور‌های عربی و ترکیه با این بازی کردی، مسابقات بین المللی دامه برگزار می‌شود.

بازی فینجانین

در این بازی شرکت کنند‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند، دسته‌ی اول چند فنجان یا پیاله را وارونه می‌کنند وچیزی شبیه سنگ ریزه یا لپه در زیر آن‌ها قائم می‌کنند و در ادامه زود زود جای فنجان یا پیاله‌ها را عوض می‌کنند، سپس دسته دوم باید حدس بزنند لپه در زیر کدام فنجان یا پیاله قرار دارد. به همین صورت هر بار یک گروه بازی را ادامه می‌دهد.

بازی زو (قاله ماله زه مبه ر. زو)

این بازی نفسی عمیق می‌خواهد، یک نفر سرگروه شده و جایی دور برای استپ نشان میکند. این بار همه‌ی شرکت کننده‌ها دریک جا می‌ایستند و سرگروه با خواندن ۱۰، ۲۰، ۳۰، ۴۰ هربار یک نفر رو برای بازی انتخاب می‌کند و با هر انتخاب سرگروه به خواندن شعر قاله ماله زمبه ر. زو مشغول می‌شود.

سرگروه تاجایی که نفس داشته باشد واژه‌ی زوووووو را می‌کشد... در این مدت که هنوز صدایش قطع نشده تا جایی که انرژی داشته باشد باید فرار کرده و خودش را به شاره (محلی که برای استپ تعیین کرده اند) رسانده و دوباره به جای خودش برگردد هرکس نتواند اینکار را بکند میره نوبت فرد بعدی می‌شود.

بازی چشم (پلک زدن)

دراین بازی که جنبه سرگرمی دارد دو نفر روبروی یکدیگر نشسته و (چشم تو چشم) چشم‌های یکدیگر را نگاه می‌کنند. کسی که برای اولین بار پلک زد می‌بازد وبازی را از نو دوباره شروع می‌کنند و وبه همین ترتیب بازی را ادامه می‌دهند تا وقتی که هردو خسته شوند.

لی لی (خه سته کین)

این بازی که بیشتر مخصوص بچه هاست و در کوچه وحیاط انجام می‌شود. به این صورت که دویا چند نفر، شش خانه مستطیل شکل به هم چسپیده روی زمین کشیده و با یک پا سنگ را در بین شش خانه گردانده وبیرون می‌برند. البته نباید پا وسنگ روی خط قرار بگیرد، چون در این صورت فرد بازنده است.

بازی هلوکین (هلوکان)

اگرچه بازی‌ها بیشتر بازی‌ها جنبه‌ی سرگرمی دارند، اما دسته‌ای از بازی‌ها علاوه بر سرگرمی جنبه‌ی قدرتی و ورزشی دارند بازی هلوکین یکی از این بازی هاست.

هیلکه مارانی (تخم مرغ شکستن)

این بازی به صورت برد و باخت انجام میشود ودر هر مرحله دو نفر با هم روبرو شده و هرکدام از طرفین تخم مرغی را محکم در دستش نگه می‌دارد به طوری که یک سر تخم مرغ به طرف بالا باشد و دیده شود، سپس فرد دیگری تخم مرغ خود را از طرف سرآن به تخم مرغ طرف مقابل زده اگر تخم مرغ یکی از آن‌ها ترک بردارد این بار دو سر دیگر تخم مرغ را به هم می‌زدند.

 اگر این بارهم همان تخم مرغ ترک بردارد صاحب این تخم مرغ بازنده محسوب می‌شود و باید تخم مرغ خود را به طرف مقابل بدهد و اگر هردو ترک بر می‌دارد آن طرف بازنده است

 که تخم مرغش بیشتر شکسته باشد، به این صورت یک فرد ممکن بود در روز چند تخم مرغ را صاحب شود.

 بازی‌های بومی، قبیله‌ای، محلی و سنتی ایرانی علاوه بر جنبه فرهنگی ازجذابیت وتنوع برخوردا هستند.

 این بازی‌ها با هدف خاصی طراحی شده اند ومیان مردم نسل به نسل منتقل شده ورواج دارند.