آغاز مراسم طشت گذاری در اردبیل

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز اردبیل، آیین طشت گذاری یکی از قدیمی‌ترین سنت‌ها و مناسک عزاداری امام حسین(ع) است که جمع کثیری از مردم آذری زبان ایران، بویژه اهالی حسینی شهر دارالارشاد اردبیل با این آیین رسما به پیشواز عزاداری‌های ماه محرم می‌روند.
به نظر بسیاری از محققان فرهنگ عزاداری، این مراسم به پاسداشت رفتار جوانمردانه امام حسین(ع) در روز ۲۷ذیحجه سال۶۰ هجری قمری انجام می‌شود که درآن روز کارون سالار شهیدان در منزلی بنام زباله ودر سوز و حرارت بیابان با لشگر حر بن یزید ریاحی مواجه شد، لشگر حر بسیار تشنه بود وآب در کاروان امام به اندازه‌ای ذخیره شده بود، حضرت دستور فرمود تا آب مشک‌ها را در طشت‌ها ریخته و لشکر حر وحتی اسبان سپاه او را نیز سیراب کردند.
در کتاب "فرهنگ عاشورا" اثر جواد محدثی، در توضیح این سنت آمده است: مراسم طشت گذاری، مراسمی است سنتی که در عزاداری ایام عاشورا و عمدتا در شهرستان اردبیل برگزار می‏شود و طشت‌های آب را که رمزی از فرات می‌باشد در مساجد و حسینیه ‏ها می‏آورند و این سنت به تاسی از اقدام سالار شهیدان و یادآور رفتار جوانمردانه امام حسین(ع) در مقابل سپاه حر می‌باشد که به روایتی آن حضرت، در روز ۲۷ذیحجه‏، آب مشک‌ها را در طشت‌ها ریخته و تمام لشکر حر و اسبان آن‌ها را سیراب‏ کردند.
وجه عزای این حادثه تاریخی هم به خاطر این است که از روز ۲۷ذیحجه سال۶۰ هجری اختیار حرکت آزادانه کاروان امام حسین(ع) از دست رفت وکاروان آنحضرت زیر نظر سپاه کوفه قرار گرفت ودرحقیقت مصائب کربلا و عاشورا از این روز آغاز شد.

هر چند که مراسم طشت گذاری از دوران صفویه در اردبیل برگزارمی شده و قدمتی چندین صدساله دارد، اما در چهار دهه اخیر برگزاری این مراسم در سایر شهر‌های استان، پایتخت ایران تهران و برخی از استان‌های همجوار اردبیل همچون آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، گیلان، مازندران و حتی جمهوری آذربایجان نیز مورد توجه قرار گرفته است.
در این مراسم بعد از عزاداری دستجات سینه و زنجیرزنی مختلف و مرثیه خوانی مفصل حسینیان با خواندن رجز‌های مختلف طشت‌های برنجی و مسی گرد و منقش به نقوش مذهبی را در محل مخصوص قرار داده و در میان حزن و اندوه حاضران آب‌های مخصوص چشمه‌ها از کوزه‌هایی در درون طشت‌ها ریخته شده، دعای مخصوص خوانده می‌شود و عزاداران از آب تشت به عنوان تبرک، نوشیده و یا با خود می‌برند.
مراسم طشت گذاری در اردبیل همه ساله از روز ۲۷ذیحجه با مراسم عظیم طشت گذاری مسجد جامع این شهر آغاز شده و تا روز سی ام این ماه ادامه می‌یابد.
بر اساس یک رسم قدیمی، شهر اردبیل به شش محله بزرگ تقسیم می‌شود و هر یک از محلات کوچک نیز با توجه به موقعیت جغرافیایی، تابع یکی از این محلات ششگانه است.
شروع طشت گذاری در سه روز مانده به محرم طوری برنامه ریزی شده است که هر روز در دو محله بزرگ، این مراسم برگزار شود.
برخی از مورخان بر این باورند که احداث جایگاه طشت در مساجد اردبیل بعد از روی کار آمدن حکومت صفویه انجام شده است؛ محل قرار گرفتن طشت در مساجد شهر اردبیل نیز جایگاهی خاص بوده و سکو‌هایی که برای این منظور مورد استفاده قرار می‌گیرد، یکی از ویژگی‌های معماری مساجد این منطقه است.
جایگاه مخصوص طشت در یکی از اضلاع دیوار مساجد به صورت "طاق نما" ایجاد می‌شود و در طول سال طشت‌ها روی این سکو‌ها قرار دارند؛ در مواردی نیز ممکن است طشت‌ها از قبل در خانه‌ای که صاحب آن نذر کرده، قرار داشته باشد که در این صورت نیز دسته‌های عزادار به آن خانه مراجعه کرده و پس از انجام عزاداری، طشت‌ها را برداشته و به طرف مکان برگزاری مراسم می‌برند.
قدیمی‌ترین طشت موجود در مساجد اردبیل متعلق به مسجد "بازار چاقوسازان" است که قدمت آن به عصر "شاه عباس اول" باز می‌گردد؛ در داخل و لبه این تشت، نقش و نگار گیاه و ماهی حک شده و در لبه آن نیز عبارت و تاریخ "وقف نمود به حضرت عباس ۱۰۳۸" نقش بسته است.
مراسم طشت گذاری در بسیاری از منازل اردبیل هم انجام شده و طشت‌ها تا پایان ماه صفر در اتاقی که در آن مراسم روضه خوانی روزانه انجام می‌شود و در محل مخصوص تا پایان ماه صفر نگه داشته می‌شود.