چهارمین و پنجمین دوره اعطای جایزه «رضا داوری اردکانی» در مؤسسه فرهنگی شهر کتاب برگزار و جایزه بهترین رساله دکتری فلسفه دانشگاههای کشور به پایان نامه آقای دکتر حسن امیری آراء از مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران اعطا شد
جایزه رضا داوری اردکانی، جایزهای است که هر سال به بهترین رساله دکتری در حوزه فلسفه غرب تعلق میگیرد. پایان نامههای رسیده به دبیرخانه در سالهای ۹۶ و ۹۷، بیست و هفت عدد بودند که عمدتاً درخصوص فلاسفه ای، چون افلاطون، ارسطو، کی یر کگور، گادامر و ... و در حوزه هایی، چون فلسفه علم، معرفت شناسی و ... بود.
آقای محمدخانی معاون فرهنگی مؤسسه شهر کتاب گفت: ما یک رساله برگزیده داریم و از یک رساله هم تقدیر خواهیم کرد. رساله برگزیده ما از دکتر امیری آرا است. دکتر حسن امیری آرا از دانشگاه علم و صنعت مهندسی عمران گرفته و از مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه هم دکترای فلسفه علم گرفته است. ایشان چندین مقاله پژوهشی و چندین ترجمه اثر فلسفی دارد.
*آقای دکتر حسین معصومی همدانی استاد فلسفه علم نیز در این مراسم درخصوص پایان نامه برگزیده گفت: قبلاً هم گفتم مشکل عمده علوم انسانی در ایران «پنهان کاری» است. استادان هر کدام برای خودشان یک جزیره هستند و کسی از کار آنها خبر ندارد. باید یک کنترل درونی بر کیفیت کار استادان داشته باشیم. باید آدمها، هم بحث کنند از کار هم خبر داشته باشند، سمینارهای مختلف داشته باشند.
وی افزود: حسن این نوع جوایز آن است که کسانی جرأت میکنند نوشته خود را میفرستند تا داوری شود. من خوشحالم که امسال پایان نامه برگزیده، در حوزه فلسفه علم است. ما در ایران بین شاخههای فلسفه یک تکنیک مصنوعی داریم که باعث میشود کمتر از حال هم خبر داشته باشیم. من هیچ جا ندیدم دپارتمان فلسفه تحلیلی، فلسفه غرب و… به طور جداگانه داشته باشند.
معصومی گفت: پایان نامه برتر امسال، شروعش از یک فیلسوف انگلیسی هگلی است که مسألهای را مطرح میکند که دنباله اش در حوزه تحلیلی است. این رساله بسیار تخصصی است و فقدان گفتگویی بین فلسفه و علم رخ داده است.
وی افزود: من به هر جور شیون گری، حساسیت پیدا کرده ام. وضع ما آنقدر هم بد نیست و به خوبیها باید بپردازیم. به دانشجویانی نگاه کنیم که خوب کار میکنند هرچند که بدیها بر خوبیها میچربد، ولی راه حل برون رفت از بدی ها، تقویت خوبیها است.
*آقای دکتر حسین شیخ رضایی، مدیر انتشارات کرگدن به تاریخچه شکل گیری رشته فلسفه علم در کشور پرداخت و در بخشی از سخنانش گفت: در نیمههای دهه هفتاد این رشته در دانشگاه صنعتی شریف تأسیس شد. عمدتاً دانشجویان آن، در رشتههای مهندسی آمده اند. این پای رشتههای دیگر را به علوم انسانی باز کرد. به دلیل آنکه بچههای فلسفه علم با دید مهندسی وارد این رشته شدند و عموماً نگاهشان به خارج کشور بود و خواستار تحصیل در دانشگاههای طراز اول بودند، الان میبینیم فارغ التحصیلان از دانشگاههای خیلی معتبر در این رشته، ایرانی هستند. اینها، باعث شد جو ایدئولوژیک این رشته کمرنگتر شود. وی افزود: در نیمه دوم قرن بیستم، فلسفههای خاص را میبینیم، چون مسائل فلسفی، خاصتر شدند این چرخش را میتوان در رسالههای آموزشی دانشجویان دید. رساله آقای امیری آرا مسأله خاصی را در فیزیک دنبال میکند. یعنی جایی که مرز بین فیزیک و فلسفه است.
*آقای دکتر محمدرضا بهشتی استاد فلسفه دانشگاه تهران در این مراسم گفت: طرح مشترکی داشتیم که بر اساس آن قرار بود عناوین پایان نامهها از آغاز تا امروز را گردآوری کنیم. تا سال ۱۳۸۶ بیش از دو هزار پایان نامه گردآوری شدند. ماحصل آن بود که دانشجویان میتوانستند پیگیری کنند که چه کارهایی قبلاً انجام شده است. این اطلاعات در صفحه مؤسسه حکمت و فلسفه در دسترس است. تحلیل این اطلاعات، نکات جالبی برای ما داشت. من در مجموع، یک روند مثبت را دیدم. پایان نامهها در دورههای اول خیلی کلی بودند، ولی هر چه جلوتر آمدیم، مسائل و موضوعات خاص، موضوع پژوهش قرار گرفتند. موضوعات هم تخصصیتر شدند. نکته مهم آنکه هنوز هم عمده پایان نامهها در حوزه نظری است، ولی مشاهده میکنیم که در زمینه مسأله فلسفه، اخلاق، سیاست، هنر، بعد از تلاشهای ده سال اخیر، کارهای خوبی انجام میشود، ولی هنوز غلبه حوزه نظری است.
وی افزود: من دوره دکتری در آلمان بودم و آنجا بیش از ۶۰ درصد کارها پژوهشی در حیطه فلسفه علمی بود، ولی اینجا هنوز ما در حوزه نظری فعال تریم و تغییر به سمت فلسفه عملی، هنوز کند پیش میرود. رصد پایان نامهها و تحلیل آنها، در ارتقاء کیفی خیلی تأثیر دارد.
*آقای دکتر علی اصغر مصلح استاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی در این مراسم طی سخنانی گفت: چنین جلسهای بهانه خوبی است که ضمن آنکه تلاش خوبی صورت میگیرد، سؤالاتی هم مطرح شود برای گفتگو میان اهل فلسفه. باید از وضع فلسفه درست با زندگیمان بپرسیم. فلسفه باید نوعی آزادی و خودبسندگی داشته باشد و خودش را معرفی کند. امروز فلسفه دانشگاهی در ایران، وضع پرسش برانگیزی دارد. اصل پرسش آن است که الآن فلسفه در ایران چه شأنی دارد و چه نقشی بازی میکند؟ از طرفی ما تشکری از دانش آموختگان فلسفی داریم. باید بپرسیم حاصل کار چیست؟ اصل کار فلسفی ما چه بوده است؟ فیلسوفان، هم فیلسوف بودند و هم میدانستند چه میکنند. ما یک جامعه توسعه نیافته هستیم و در این بستر، فلسفه خوانده میشود. فلسفه علم در دانشگاهی مثل MIT یک معنی دارد و به علم پاسخ میدهد. ما در گروههای فلسفه به چه چیزی پاسخ میدهیم؟ باید پرسید شأن فلسفه در کشور چیست؟
*آقای دکتر رضا داوری فیلسوف فرهنگ و رئیس فرهنگستان علوم در این مراسم گفت: این جایزه به نام من است، ولی زحمت آن را دوستانم میکشند و من کمترین سهم را دارم. ما نمیدانیم جایگاه فلسفه چیست، ما باید درباره فلسفه علوم انسانی و علوم اجتماعی کار کنیم. اگر کسی در فلسفه پژوهش درخشانی کند، من با پژوهش او میتوانم موافق باشم، اما با اجتهاد او لزوماً نباید موافق باشم. این اشتباه است که انتظار داشته باشیم مقاله فلسفه را استاد راهنما و مشاور امضا کنند. باید به آرا احترام گذشت، ولی نباید لزوماً با آن موافق بود.
وی افزود: علم هم در کشور ما غریب است. ما ارگانیسم علمی نداریم. من تأکید میکنم که به فکر تفاهم و به فکر جایگاه علم باشیم. درست است که طی ۲۰ سال اخیر فلسفه توسعه پیدا کرده است، اما همه فلسفهها جدا هستند. در خودشان محبوس هستند. گروههای فلسفه هرکدام مشغول کار خودشان هستند، فلسفه و علم، دلدادگی میخواهند، اگر دل ندهید به فلسفه، فیلسوف نمیشوید. در شرایطی که از هم جدا هستیم، این نوع دلدادگی مشکل است. ما همه حرف خودمان را میزنیم و به هم گوش نمیکنیم. علم خیلی گوش نمیخواهد، علم قدرت است و کار خودش را میکند. اما فلسفه، آزادی و فهم است. فلسفه دیالوگ و تفاهم است. دیالوگ محکوم به مونولوگ که امکان پذیر نیست و تعارض عجیبی است.
در پایان مراسم، جایزه «رضا داوری اردکانی» به رساله آقای دکتر امیری آرا اعطاء شد و همچنین از رساله آقای دکتر سیدمجید کمالی هم تقدیر به عمل آمد.