ایست! سبک زندگی تان را تغییر دهید

نتیجه آزمایش قند خونش را می‌گیرد و وارد مطب پزشک خانواده می‌شود. پزشک پس از بررسی به او می‌گوید قند خون ناشتایش ۱۲۵ میلی گرم و لب مرز است و در واقع او در دوره پیش از دیابت یا پره دیابت قرار دارد بنابراین سعید مستعدِ ابتلا به بیماری دیابت است و اگر سبک زندگی اش را تغییر ندهد به این بیماری دچار می‌شود.

آمار‌ها نشان می‌دهد تا کنون بیش از ۱۶۰ هزار نفر در فارس یعنی ۷۱ درصد بیماران مبتلا به دیابت شناسایی و زیر پوشش مراقبتی خدمات پزشک خانواده قرار گرفته اند، که از نظر شناسایی مبتلایان به دیابت، فارس یک سر و گردن از دیگر استان‌ها بالاتر است و در جایگاه نخست قرار گرفته است.

اُمّ المرض

متخصصان حوزه دیابت، از این بیماری به عنوان ام المرض یاد می‌کنند. زیرا این بیماری همه اعضای بدن از جمله چشم ها، کلیه‌ها، کبد و دیگر اعضا را درگیر می‌کند.

به گفته فریبا مرادی مدیرگروه پیشگیری و کنترل بیماری ها‌ی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در هر ۳۰ ثانیه یک پا یا یک بخش از پا به دلیل دیابت در دنیا قطع می‌شود. همچنین شیوع عوارض چشمی در بیماران مبتلا به دیابت ۳۵ درصد و شیوع نابینایی در آن‌ها بیش از ۲ درصد است. بیش از ۸۰ درصد مراحل پیشرفته بیماری‌های کلیوی نیز به دلیل دیابت، پرفشاری خون یا ترکیبی از هردو است.

مرادی درباره بیماری دیابت می‌گوید این بیماری که به دو نوع یک و دو تقسیم می‌شود بر اثر قطع تولید انسولین و یا کارکرد نامناسب آن در بدن به وجود می‌آید. انسولین هورمونی است که مواد غذایی قندی و نشاسته را در بدن به انرژی تبدیل می‌کند.

در دیابت نوع یک یا وابسته به انسولین، لوزالمعده به اندازه کافی انسولین تولید نمی‌کند، ولی در نوع دو یا غیر وابسته به انسولین، میزان تولید انسولین کافی است، اما حساسیت سلول‌ها نسبت به آن کاهش پیدا می‌کند که به این مساله، مقاومت در برابر انسولین گفته می‌شود.

به گفته مدیر گروه پیشگیری و کنترل بیماری ها‌ی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در دیابت نوع یک، نیاز به تزریق انسولین وجود دارد، ولی در نوع دو این نیاز احساس نمی‌شود و همین مساله باعث شده بسیاری گمان کنند، دیابت نوع دو بهتر از نوع یک است، اما این باور نادرست است، زیرا بیماری دیابت، خوب و بد ندارد و در صورتی که کنترل نشود، هر دو به یک میزان خطرناک است.

تحقیقات نشان می‌دهد عوامل ژنتیکی، چاقی و کم تحرکی در ابتلای فرد به دیابت نوع دو نقش مهمی دارند.

فریبا مرادی اضافه می‌کند پزشک متخصص می‌تواند با آزمایش قند خون ناشتا (FBS) و یا قند خون دو ساعته (OGTT)، که معیاری از عملکرد لوزالمعده و ترشح انسولین هستند، تعیین کند فرد در دوره پیش از دیابت قرار دارد یا به طور کامل به دیابت مبتلا شده است.

در صورتی که آزمایش قند خون ناشتای فرد، عددی بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ باشد نشانگر آن است که او در دوره دیابت پنهان قرار دارد و چنانچه این رقم ۱۲۶ یا بیشتر از آن باشد بیانگر ابتلای کامل دیابت است. مرادی توضیح می‌دهد در آزمایش قند خون دو ساعته، ابتدا به صورت ناشتا و سپس دو ساعت بعد از نوشیدن ۷۵ گرم پودر گلوکز، میزان گلوکز موجود در خون فرد اندازه گیری می‌شود. چنانچه نتیجه این آزمایش عددی بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ باشد، بیانگر دیابت پنهان و اگر ۲۰۰ یا بیشتر از آن باشد، ابتلای فرد به دیابت را نشان می‌دهد.

مدیرگروه پیشگیری و کنترل بیماری ها‌ی دانشگاه علوم پزشکی شیراز می‌گوید: از هر ۱۰ نفر بالای ۳۰ سال در کشور یک نفر مبتلا به دیابت است که بر این اساس بیش از ۲۲۵ هزار نفر در فارس به این بیماری مبتلا هستند.

برنامه‌های سلامت محور برای مقابله با دیابت

با توجه به پیامد‌های جبران ناپذیری که بیماری دیابت برای مبتلایان به وجود می‌آورد هدف گذاری سیاستگذاران کشوردرموضوع دیابت این است که تا سال ۲۰۲۵، مرگ زودهنگام به علت بیماری‌های غیرواگیر را در جمعیت کشور به میزان ۲۵ درصد کاهش دهد؛ تعهدی که برای اجرای آن به بسیج منابع، امکانات وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و همکاری دیگر نهاد‌ها و حتی بخش خصوصی نیاز است. با همین هدف از سال ۱۳۹۴، اولین سند ملی پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر و عوامل خطرِ مرتبط با این بیمار‌ی ها تدوین شد که یکی از اهداف مهم این سند ثابت نگهداشتن میزان بیماری دیابت و چاقی تاسال ۱۴۰۴ است.

علی اکبری معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز می‌گوید علاوه بر وجود بیش از ۲۲۰ هزار فرد با قند خون بالا در جمعیت بالای ۲۵ سال در استان بر اساس بررسی‌های صورت گرفته حدود همین تعداد نیز در مرحله پره دیابت یا پیش از دیابت قرار دارند.

به گفته اکبری برای جلوگیری از بروز بیماری دیابت و پیشگیر‌ی از عوارض آن، معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز ۳۲ مرکز تخصصی و فوق تخصصی را برای ارائه خدمات پایه‌ای تخصصی لازم به بیماران دیابت در شیراز و شهرستان‌های استان راه اندازی کرده است.

او می‌گوید در سال به بیش از ۸۰ هزار نفر از بیماران دیابتی در استان که به خدمات پایه‌ای تخصصی نیاز دارند در مراکز زیر پوشش دانشگاه علوم پزشکی شیراز خدمات تخصصی، فوق تخصصی، توانبخشی و پاراکلینیکی ارایه می‌شود. علاوه بر این دیگر بیمارستان‌ها و مراکز درمانگاهی و مطب‌های خصوصی و مراکز درمانی دیگر نهاد‌ها نیز خدمات تخصصی و فوق تخصصی مورد نیاز را به بیماران دیابتی ارائه می‌دهند که در آینده این مراکز نیز به این شبکه مراقبتی متصل می‌شوند.

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه می‌دهد در خصوص کلینیک‌های دیابت، انتخاب محل و جانمایی کلینیک‌ها نیز به گونه‌ای صورت گرفته که در شیراز و شهرستان‌های استان، بیماران مبتلا به دیابت بتوانند به راحتی به کلینیک‌های درمانی دسترسی داشته باشند که بر این اساس در شهرستان‌ها ۸ قطب درمانی و در برخی شهرستان‌های دور افتاده نیز مراکز درمانی دارای کلینیک دیابت شده اند تا بیماران مبتلا به دیابت، حداقل خدمات تخصصی پایه مورد نیاز را دریافت کنند.

اکبری تاکید می‌کند خود بیماران مبتلا به دیابت ضروری است میزان خود مراقبتی را افزایش دهند و بر اساس سطح بدنی خدمات درمانی برای ویزیت‌های تخصصی و فوق تخصصی به کلینیک‌ها مراجعه کنند و پرونده مراقبتی داشته باشند تا با کنترل این بیماری از عوارض دراز مدت پیش گیری کنند.

عبدالرسول همتی معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شیراز نیز می‌گوید ضروری است تمام بیماران مبتلا به دیابت، ماهانه از سوی بهورز یا مراقب سلامت و هر سه ماه یک بار نیز از سوی پزشک مراقبت شوند و سالی یک بار به متخصص داخلی و چشم پزشک مراجعه کنند.

همتی اضافه می‌کند برخی از مبتلایان به دیابت به موارد یاد شده توجه لازم را ندارند در حالی که آموزش در این زمینه و اطلاع رسانی به بیماران با هدف ارتقای آگاهی آن‌ها درباره شیوه صحیح خود مراقبتی، به طور مستمر در پایگاه‌های پزشک خانواده صورت می‌گیرد.

وی در خصوص پیشگیری از دیابت و عوارض سنگین آن برای فرد، خانواده و دولت تصریح می‌کند هدف مهم تری که در خصوص بیماری دیابت دنبال می‌شود، افزایش آگاهی و اطلاع رسانی با هدف اصلاح شیوه زندگی و همچنین ارتقا خدمات در راستای درمان مناسب و کاهش بروز عوارض است که از طریق برنامه‌هایی همچون توانمند سازی تیم ارائه خدمات اعم از پزشک خانواده، بهورز و مراقب سلامت، تقویت نظام ارجاع به سطوح تخصصی، تجهیز مراکز و آموزش بیماران و خانواده دنبال می‌شود.

همتی به هفته ملی دیابت که از هجدهم تا بیست و چهارم آبان ماه برگزار می‌شود اشاره می‌کند و می‌گوید امسال شعار روز جهانی دیابت "از خانواده خود محافظت کنیم " اعلام شده چرا که خانواده‌ها نقش مهمی در پیشگیری از ابتلا به دیابت و رفع عوامل خطر این بیماری به عهده دارند.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه می‌دهد در هفته ملی دیابت در استان با برپایی نمایشگاه و ایستگاه غربالگری سیار، اجرای برنامه ورزشی و صبحانه سالم در اداره‌ها و مدارس و اطلاع رسانی گسترده از طریق رسانه‌ها در مناطق روستایی و شهری در خصوص بیماری دیابت حساس سازی می شود.

ارمغان سلامت با اصلاح سبک زندگی

در بین بیماری‌های غیر واگیر در دنیا، دیابت سریع‌ترین رشد را دارد و چهارمین عامل مرگ و میر به شمار می‌رود.

هر چه اپیدمی این بیماری گسترده‌تر می‌شود؛ هزینه این بیماری شامل تشخیص، درمان و عوارض آن نیز افزایش می‌یابد به طوری که هزینه پزشکی بیماران دیابتی بیش از دو برابر افراد غیر دیابتی است.

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز هزینه‌های بیماری دیابت را به سه دسته تقسیم می‌کند هزینه مستقیم که شامل مراقبت‌های پزشکی، دارو‌ها و انسولین است که تحقیقات نشان می‌دهد هزینه‌های مستقیم دیابت دو و نیم تا ۱۵ درصد از کل بودجه‌های بهداشتی را به خود اختصاص می‌دهد.

هزینه‌های غیر مستقیم نیز شامل کاهش کیفیت فعالیت‌های شغلی روزمره، غیبت از کار، ناتوانی، بازنشستگی پیش از موعد و یا مرگ زود هنگام است که موجب افت بازدهی و از بین رفتن بهره وری می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد مخارج هزینه‌های غیر مستقیم نیز پنج برابرهزینه‌ای مستقیمِ مراقبت‌های بهداشتی دیابت است و هزینه‌های نامحسوس که شامل درد، اضطراب، ناراحتی، تاثیرِ منفی بر ارتباطات فردی و آسایش فرد و خانواده، وقت گیر و رنج آور بودنِ مسیر درمان است که هزینه‌های پنهانی این بیماری واقعا تخمین ناپذیراست.

علی اکبری ادامه می‌دهد "طرح ملی مطالعات بار بیماری‌ها (از جمله دیابت) سوانح و حوادث و عوامل خطر در سطوح ملی و استانی" که درچند سال اخیر صورت گرفته نشان می‌دهد شیوع و بار بیماری دیابت در کشور با شیب به نسبت بالایی رو به افزیش است.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شیراز می‌گوید با توجه به عوارض سنگین و گاه جبران ناپذیر دیابت، بهترین راه، ترویج سبک زندگی سالم و آموزش و فرهنگ سازی درباره آن است، زیرا گسترش زندگی شهرنشینی، عادت‌های غذایی نادرست، کم تحرکی، پرخوری، استعمال دخانیات و اضطراب در کنار عوامل ارثی مهم‌ترین عوامل ابتلا به دیابت به شمار می‌آید.

نسرین نسیمی کارشناس دانشکده تغذیه و علوم غذایی شیراز می‌گوید جوامع بشری امروز با مقوله تغییر سبک زندگی به شدت درگیر هستند که جامعه ایرانی نیز از این موضوع مستثنی نیست به همین دلیل ما تاکید داریم موثرترین گام برای مبارزه با سونامی دیابت، پیروی از سبک زندگی سالم و درست است، کاری که نیاز به اراده و همت جمعی دارد.

به گفته این کارشناس تغییر در سبک زندگی و انتخاب رژیم غذایی مناسب مهم ترین گام در پیشگیری از ابتلا به دیابت است. نسیمی تاکید می کند اجتناب از مصرف فست فود‌ها و غذا‌های فرآوری شده، انتخاب مواد غذایی کم قند یا بدون قند مثل غلات کامل، حذف شکر و نوشیدنی‌های شیرین از برنامه غذایی به ویژه در افراد مبتلا به پره دیابت، مصرف سبزیجات، کاهش وزن، افزایش فعالیت بدنی و ورزش و کاهش استرس و اضطراب می‌تواند در سلامت افراد و جلوگیری از بروز دیابت بسیار موثر باشد.

سلامتی، بالاترین نعمت

سعید از مطب پزشک خانواده بیرون می آید  چهره اش در هم رفته اما می گوید خوشحال است قبل از این که خیلی دیر شود درباره وضعیت خود آگاه شده است.  او تاکید می کند می خواهد به توصیه پزشکش سبک زندگیش اش را تغییر دهد تا سلامتی اش به خطر نیفتد. 

در  همین حین زنگ تلفن همراهش به صدا در می آید یکی از دوستانش است. او را دعوت می کند برای صرف شام به یکی از فست فودهای شهر بروند. بدون معطلی درخواست او را رد می کند و درباره احتمال ابتلا به دیابت و عوارض خطرناک آن توضیح می دهد و به او هم توصیه می کند اگر سلامتی اش را دوست دارد؛  دور فست فود را خط بکشد.

***گزارش از سیده نصرت شجاعی