خانم آزاده حیدر پور پژوهشگر حوزه میراث فرهنگی و مردم شناسی از قدمت ۷ هزار ساله پاسداشت آیین یلدا در ایران خبر داد.
وی ادامه داد: ابوریحان بیرونی از این جشن با عنوان میلاد اکبر در کتب خود یاد کرده و منظور آن میلاد خورشید است.
خانم حیدرپور با اشاره به اینکه ایرانیان باستان یک تقویم کلی نگر داشته اند که برمبنی امور کشاورزی و دامداری تنظیم شده بود گفت: در این تقویم دو موقعیت گاهشمار با عنوان چله در طول سال خورشیدی وجود داشته که یکی از آنها چله تابستان و دیگری چله زمستان بود که هر یک به دو دوره چله بزرگ و چله کوچک تقسیم میشدند.
وی با تأکید بر اینکه پیشینه شب یلدا به گذشته خیلی دور باز میگردد افزود: این پیشینه تاریخی را برخی از اسطوره شناسان از روی نقوش نقاشی شده بر روی ظروف سفالی به دست آمده از دوران باستان تا ۷ هزار سال تخمین زده اند البته ورود رسمی آیین یلدا به تقویمهای ایرانی به سال ۵۰۲ پیش از میلاد باز میگردد.
خانم حیدر پور ادامه داد: مردم باستان باور داشتند که نور نماد ایزد و تاریکی نماد اهریمن است به همین دلیل شب یلدا را به دلیل تاریکی و طولانی بودنش شوم و نحس میدانستند و غلبه نور بر تاریکی پس از یلدا را جشن میگرفتند.
وی در پایان به نفوذ آیین یلدا به دیگر سرزمینهای باستانی اشاره کرد و گفت: ۴ هزار سال پیش مصریان باستان تولد خورشید را مصادف با شب یلدای ایرانی جشن میگرفتند و ۱۲ شبانه روز به پایکوبی و دست افشانی میپرداختند
در ادامه این نشست خانم پوپک عظیم پور محقق حوزه عروسک شناسی باستانی با بیان اینکه عروسکها برای پاسداشت و زنده نگه داشتن آیینهای باستانی بسیار با اهمیت هستند تصریح کرد: در خصوص پیوند آیین یلدا با عروسکهای ساخته شده گذشته باید به آیین چله زری که به دختری به نام چله زری تعلق دارد و جزئی از آیینهای بخت گشایی در برخی از مناطق ایران مانند اصفهان و اراک است اشاره کرد.
وی ادامه داد: در این آیین که در شب یلدا برگزار میشود مردم همگام با اینکه به انتظار نور و روشنایی مینشینند و مهر را جشن میگیرند برای دختران دم بخت تفألی به صورت مراسمی خاص به وسیله عروسک چله زری برپا میکنند تا به وسیله آن متوجه شوند که در سال آینده به خانه بخت میروند یا نه.
همچنین آقای فرید قاسملو در این نشست به تشریح پیوند یلدا و دانش نجوم پرداخت و گفت: یلدا در علوم دارای دو ریشه مطالعات گاهشماری و مطالعات نجومی است که پرداختن به علوم دقیقه در حوزه یلدا از مسیر پرداختن به نجوم محاسباتی میگذرد.
وی ادامه داد: آیین شب یلدا نشان دهنده استفاده عامه مردم از دادههای نجومی دقیق در عرضهای میانه کره زمین است، زیرا با توجه به موقعیت کشور ما چنین شبی مصادف با انقلاب زمستانی است و در عرضهای بالاتر این اتفاق که بلندترین شب سال مصادف با شروع انقلاب زمستانی باشد روی نمیدهد.
آقای قاسملو با اشاره به اینکه محاسبات لحظات این چنینی مانند شب یلدا و یا ساعت تحویل سال بسیار پیچیدهتر از آن هستند که مردم عامه از آن بهره ببرند گفت: مردم از دوران باستان به وسیله استفاده از گاهشماریهای سنتی و بومی خود چنین لحظاتی را حفظ و برای آیندگان به یادگار گذاشته اند البته امروزه در ایران چهار گاهشماری (میلادی، مذهبی، شمسی و سنتی) مورد استفاده قرار میگیرد که شب یلدا به وسیله گاهشمار شمسی و سنتی پاسداری میشود.
سجودی دیگر سخنران این نشست در رابطه با یلدا به مثابه میراث ناملموس گفت: یلدا را برای آینکه یکی از میراث ناملموس جهانی به حساب آورد باید با معیارهای سازمان یونسکو برای ارزش گذاری میراث ناملموس سنجیده شود که آیا یلدا میراث ناملموسی محسوب میشود یا نه همچنین باید مقایسه کرد که این آیین چه میزان زنده و در میان مردم جاری و ساری است.
وی ادامه داد: در میان پژوهشگران ایرانی فردی شک ندارد که یلدا تمامی معیارهای میراث ناملموس را دارا است و یکی از زندهترین میراثی است که در کشور وجود دارد.
سجودی افزود: آیین یلدا مراسمی است که از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و از گذشته تا کنون سینه به سینه با حفظ فرهنگ و رسوم به ما رسیده است و امروزه به وسیله نمادسازیهای مختلف و تجاری سازی نماد و نشانههای یلدا در میان مردم پاسداری میشود.
در پایان این نشست خانم مریم نعمت طاووسی به تبیین نقش مردم در پاسداشت میراث فرهنگی ناملموس با نگاه به شب یلدا پرداخت و در خصوص نقش پر رنگ مردم در نگه داشت این آیین به عنوان یک میراث فرهنگی در ایران ادلهای را به حضار ارائه کرد.