در یادداشتی بررسی میشود
توافق ساخت خط لوله گاز مدیترانه شرقی و واکنش ترکیه
مقامهای یونان؛ رژیم صهیونیستی و قبرس اخیرا توافق ساخت یک خط لوله زیردریایی را در آتن امضا کردند که امکان انتقال گاز از شرق مدیترانه به اروپا را فراهم میکند. این توافق با مخالفت ترکیه مواجه شد.
ترکیه در واکنشی شدید به توافقنامه ساخت خط لوله گاز مدیترانه شرقی (EastMed) اعلام کرد پروژههایی که ترکیه و تُرکهای قبرس را نادیده میگیرند، با شکست مواجه خواهند شد. ترکیه معتقد است که، چون خط لوله مدیترانه شرقی از آبهای اقتصادی این کشور عبور میکند، باید رضایت ترکیه نیز جلب شود. ترکیه اگرچه خود وارد کننده انرژی است، اما یک کشور مهم ترانزیتی برای تأمین گاز طبیعی روسیه در مسیر رسیدن به اروپا است و ترکیه میتواند در مواقع مقتضی از آن به عنوان اهرم فشار استفاده کند.
از سوی دیگر انتخاب مسیر جدید برای انتقال گاز؛ ترکیه را از مزایایی که این خط لوله می توانست برای این کشور داشته باشد محروم میکند زیرا در صورتی که این خط لوله از مسیر ترکیه که یکی از کوتاهترین مسیرها برای ترانزیت منابع گاز دریایی مدیترانه محسوب میشود عبور کند این کشور هم از این خط لوله برای تامین گاز مورد نیاز داخل خود استفاده میکند و هم اینکه از حق ترانزیت برخوردار میشود.
اما واکنش شدید ترکیه از انتخاب مسیر جدید انتقال گاز از سوی کشورهای یونان، فلسطین اشغالی، و قبرس بیشتر از آن جهت است که این توافق باعث میشود تا نقش و نفوذ ترکیه در امنیت انرژی اروپا تضعیف شود. انتخاب مسیر جدید، وابستگی اروپا را به ترکیه کمتر خواهد کرد و این ممکن است سبب شود تا منافع اقتصادی ترکیه به خطر بیفتد.
چرا که ترکیه تاکنون خود را به عنوان یک هاب انتقال انرژی در منطقه معرفی کرده بود. نقش این هاب، انتقال انرژی مورد نیاز اروپا ازسمت خاورمیانه بوده است. این موقعیت به ترکیه این امتیاز را میبخشید که بتواند در معادلات میان خود و اتحادیه اروپا از این عامل به عنوان یک برگ برنده و عاملی برای ایجاد فشار برروی این اتحادیه استفاده کند.
این مسئله زمانی اهمیت مییابد که درک کنیم، روسیه بازیگر دیگری است که مسیر انتقال انرژی به اروپا را در اختیار خود دارد و در برهههای مختلف توانسته است اروپا را به دلیل این مزیت تحت فشار قرار دهد. امری که اروپا را وادار کرده است در برابر ترکیه و روسیه، اقدام به ایجاد مسیری جدید کنند تا از وابستگی و آسیب پذیری استراتژیک خود نسبت به این دو بازیگر بکاهند.
به نظر میرسد با وجود تنشهای اخیر بین ترکیه و یونان و فلسطین اشغالی؛ این انتخاب به دور از انتظار نباشد، زیرا ترکیه اخیرا طی توافقی با لیبی حوزه دریایی خود را در شرق مدیترانه گسترش داده و از محدوده فعالیت سایر دولتها از جمله قبرس و رژیم صهیونیستی کاسته و روابط ترکیه با یونان نیزتیره شده است.
به نظر میرسد امضای این توافق در بحبوحه تنشها بین ترکیه و یونان بر سر حفاریهای دریایی؛ به قصد ممانعت از تلاش ترکیه برای گسترش کنترل خود در شرق مدیترانه صورت گرفته است.
خط لوله گاز مدیترانه شرقی (EastMed) به طول ۱۹۰۰ کیلومتر و عمق ۳۵۰۰ متر، بلندترین و عمیقترین خط لوله زیردریایی گاز طبیعی جهان خواهد بود که رژیم صهیونیستی را از طریق قبرس و یونان به ایتالیا و سایر کشورهای اروپایی متصل میکند و گاز طبیعی این رژیم را به بالکان و اروپای مرکزی میرساند. حذف ترکیه از این مسیر ترانزیتی میتواند تنشهای اخیر بین ترکیه و سه کشور امضا کننده این توافق را بیشتر کند؛ چرا که ترکیه حاضر است برای حفظ مواضع خود هر اقدام ضروری را در دستور کار قرار دهد.