از ۶ سال پیش، پویش ملی مبارزه با سرطان با هدف اطلاع رسانی و جلب حمایت برای کنترل سرطان و با شعار «سرطان قابل پیشگیری و درمان است، با خودمراقبتی و امید»، برگزار میشود.
آقای دکتر رضا ملکزاده معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و نایب رئیس کمیته ملی مدیریت سرطان در یادداشتی نوشت: شعار پویشی که از سال ۲۰۱۹ تا سال ۲۰۲۱ برگزار میشود «من هستم و خواهم بود» تعیین شده است. این شعار از تعهد شخصی حمایت میکند و نشاندهنده تأثیر حرکتهای فردی بر آینده بیماران مبتلا به سرطان است.
در ایران نیز، هفته اول بهمن به عنوان هفته ملی مبارزه با سرطان نام گذاری شده و از ۶ سال پیش، پویش ملی مبارزه با سرطان با هدف اطلاع رسانی و جلب حمایت برای کنترل سرطان و با شعار «سرطان قابل پیشگیری و درمان است، با خودمراقبتی و امید»، برگزار میشود.
نگاهی به آخرین گزارش ثبت سرطان نشان میدهد که، تعداد کل موارد جدید سرطان در هر سال در ایران ۱۲۵ هزار نفر است که ۵۳ درصد در مردان و ۴۷ درصد در زنان است و پر بروزترین سرطانها در مردان شامل معده، پوست، پروستات، روده بزرگ و مثانه و در زنان شامل سینه، روده بزرگ، تیرویید، پوست و معده بوده و در هر دو جنس نیز شامل سینه، پروستات، روده بزرگ، پوست و معده ثبت شده است.
بروز سرطان در ایران به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر به ترتیب در مردان و زنان ۱۷۵ و ۱۴۹ نفر و کمتر از متوسط جهانی است (در جهان در مردان و زنان به ترتیب ۲۱۹ و ۱۸۳)، اما هم در جهان و هم در ایران تعداد موارد سرطان در ۲ دهه آینده افزایش خواهد یافت البته این افزایش در همه کشورهای در حال توسعه بیش از کشورهای توسعه یافته است و مهمترین علت آن هم افزایش امید به زندگی و جمعیت رو به رشد سالمندان است که در کشورهای در حال توسعه بارزتر است. دو علت دیگر شیوه زندگی ناسالم و عوامل محیطی است.
به همین علت «برنامه ملی مدیریت سرطان» ایران با استفاده از تجربیات دیگر کشورها به خصوص پیشنهادهای سازمان جهانی بهداشت و نظرات صاحب نظران و خبرگان تدوین شده و تعیین کننده سیاست ها، راهبردها، اهداف و فعالیتهای کنترل سرطان از سال ۱۳۹۲ است و نقشه راه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تا سال ۱۴۰۴ را مشخص میکند. هدف از اجرای این برنامه کاهش بروز و مرگ و میر و بهبود کیفیت زندگی بیماران است و میتواند به عنوان الگو مورد استفاده دیگر کشورها به ویژه کشورهای منطقه شرق مدیترانه EMRO قرار گیرد.
از سویی دیگر، به منظور بررسی وضع موجود زیرساختها و نیروی انسانی همچنین پیش بینی نیازها تا سال ۱۴۰۴، «برنامه آمایش سرزمینی سرطان» طراحی شد تا نوع مراکز و تجهیزات آنها و توزیع آنها در سطح کشور با کمک سامانه GIS مشخص شود. حاصل این برنامه، دو سند مهم «توسعه شبکه ملی مراقبت سرطان» و «توسعه نیروی انسانی حوزه سرطان» است. در قالب سند «توسعه شبکه ملی مراقبت سرطان»، یکی از انواع مراکزی که پیش بینی شد، مراکز تشخیص زودهنگام سرطان بود که ۷۵ عدد از آنها پارسال افتتاح شد.
همچنین خوشبختانه با اصلاح فرایندهای ثبت سرطان و برگزاری کارگاههای متعدد، گزارشهای کشوری بود که جایگاه ایران از نظر شاخصهای مختلف از جمله پوشش، کیفیت و زمان مندی (Timeliness) ارتقا یافت. در این مسیر، سامانه ملی سیمای سرطان، نقش مهمی ایفا کرده است و با دریافت برخط (آنلاین) اطلاعات مراکز پاتولوژی و درمانی، کیفیت ثبت بیش از پیش ارتقا خواهد یافت.
در همین راستا، با تلاشهای معاونت بهداشت به جزء تولید بستهها و فیلمهای آموزشی به منظور ارتقای دانش عمومی، برنامههای آموزش چهره به چهره برای مراجعه کنندگان به PHC در خصوص پیشگیری و تشخیص زودهنگام سرطان اجرا میشود. همچنین از سال ۲۰۱۴، هر ساله و در نزدیکی روز جهانی مبارزه با سرطان، پویشهای ملی و منطقهای به منظور افزایش آگاهی عمومی و جلب حمایت مردم و سیاست گزاران در زمینه کنترل سرطان و با مشارکت دانشگاههای علوم پزشکی و سازمانهای مردم نهاد و خیریه در سراسر کشور برگزار میشود.
یکی از مهمترین اقدامات دیگر، افزایش کمیت و کیفیت زندگی بیماران و مدیریت هزینه ها، تشخیص و درمان سرطان بر اساس استانداردهای روز دنیاست. به همین منظور با همت معاونت درما ن وزارتخانه با همکاری انجمنهای علمی و بهره گیری از سامانه ابداعی نظرسنجی از خبرگان، تدوین ۱۲ دستورالعمل (گایدلاین) دارویی سرطان و دستورالعمل اجرایی آنها انجام و ابلاغ شد. گزارش سازمانهای بیمه گر نشان داد که اجرای این گایدلاینها منجر به کاهش مصرف حدود ۱۰ درصدی شده است. در همین زمینه تدوین دستورالعمل (گایدلاین) برای سرطانهای شایعی، چون سینه، معده، روده بزرگ، ریه و پروستات انجام شده است. به جزء اینها و برای ارتقای کیفیت خدمات، «دستورالعمل مدیریت خدمات شیمی درمانی» نیز ابلاغ و اجرا شد.
در زمینه پژوهشهای مربوط به سرطان، ایران در ده سال اخیر موفقترین کشور منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا و بین همه کشورهای اسلامی از نظر تولید علم مفید در زمینه سرطان بوده است.
در آخر باید به یکی از بخشهای مغفول برنامههای کنترل سرطان، اشاره کنم که، مراقبتهای حمایتی و تسکینی است. به همین منظور، دوره آموزشی برای پزشکان عمومی و پرستاران و جلسات توجیه متعددی با حضور رابطان علمی و اجرایی برنامه برگزار شده است. امیدواریم در گام نخست، زمینه ارائه خدمات در خانه (Home Care) و خدمات سرپایی در بیمارستان فراهم شود.