یادداشت روز
اولین نشانههای موانع اجرای توافقنامه امریکا و طالبان
در حالی که آمریکا و طالبان پس از امضای توافقنامه دوحه در دهم اسفند ماه هریک خود را پیروز میدان تحولات افغانستان میدانند، اختلافات طالبان با دولت کابل بخصوص در مورد آزادی ۵۰۰۰ زندانی این گروه از زندانهای این کشور بر اجرای این توافقنامه سایه افکنده است. علاوه براین، اقدام طالبان در آغاز عملیات در ۱۶ ولایت افغانستان و کشته و زخمی شدن ۴۰ تن از نیروهای دولتی و غیر نظامیان نه تنها بیانگر ادامه دشمنی این گروه با مردم این کشور تلقی میشود بلکه موقعیت و جایگاه طالبان نزد آنان را به شدت تضعیف میکند.
موضع اشرف غنی در مورد توافق با طالبان
محمد اشرف غنی رئیس جمهوری افغانستان روز سه شنبه در سفر به ننگرهار در واکنش به توافقنامه آمریکا و طالبان و انتظار این گروه برای آزادی زندانیانش از زندانهای افغانستان سخنانی را مطرح کرد که نوعی مخالفت جدی با این توافقنامه و موضع طالبان تلقی میشود.
وی تاکید کرد اگر شرط طالبان برای آغاز گفتگوهای بین الافغانی آزادی زندانیان طالبان است دولت افغانستان نیز شروطی دارد. غنی خطاب به طالبان گفت "کی پاکستان را ترک خواهند کرد؟ " که انتقاد شدید از خط گیری این گروه از دولت اسلام آباد است.
رئیس جمهوری افغانستان با اعتراض شدید به رفتار طالبان در اجازه دادن به آمریکا برای نقض استقلال و حاکمیت ملی افغانستان، گفت این گروه با خارجیها توافقنامه امضا کرده است و نه دولت کابل. این در حالی است که موضوع "صلح " موضوعی کاملا داخلی و مرتبط با مردم افغانستان است. اشرف غنی با تاکید براینکه افغان کشی جرم است طالبان را به برادر کشی متهم و تاکید کرد حقوق همه اقشار جامعه افغانستان بخصوص زنان بایستی رعایت شود.
محاسبه اشتباه طالبان
طالبان تصور میکند با خلاص شدن از جبهه رویارویی با آمریکا میتواند از طریق اعمال فشار حداکثری از طریق حملات نظامی، دولت کابل را به آزادی زندانیان خود وادار کند که به نظر میرسد در محاسبات خود اشتباه کرده است. زیرا افغانها نیز با سیاست بازی پاکستان در افغانستان و نقطه ضعف آمریکا و ناتو در این کشور کاملا آشنا هستند و شبه نظامیان بسیاری که غنی تعداد آنها را بیش از ۲۰ گروه عنوان کرده است میتوانند با بحران زایی توافقنامه شکننده و لرزان طالبان و آمریکا را در نطفه نابود کنند.
به همین دلیل دیدگاهها و واکنشها در داخل آمریکا به عملی شدن توافقنامه دوحه مثبت نیست. "چاس فریمن" دیپلمات ارشد آمریکا پیش بینی کرده است که توافق آمریکا و طالبان در ماه نوامبر و پیش از انتخابات آمریکا فروخواهد پاشید.
محمد اشرف غنی هرچند تکنوکرات، اما ذاتا پشتون است و طالبان نمیتواند تعصب وی در بیگانه ستیزی را در هر گونه معامله سیاسی نادیده بگیرد. از دیدگاه پشتونها، مذاکره و توافق در مورد سرنوشت افغانستان با بیگانگان مذموم و محکوم است و در طول تاریخ، هیچگاه افغانها تن به این ذلت نداده اند. تیم دولت ساز غنی و شخص وی نیز با استفاده از این مزیت پشتونها ضمن وابسته دانستن طالبان به پاکستان این گروه را متهم به توافق با بیگانگان کرده است که اکنون میکوشد با برادر کشی اهداف شوم خود و حامیانش را به پیش ببرد.
از دیدگاه دولتمردان افغان، وزیرشاه محمود قریشی وزیر امورخارجه پاکستان با آتشباری سیاسی ضد دولت کابل میکوشد اشرف غنی را برای پذیرفتن درخواست طالبان برای آزادی زندانیان این گروه وادار کند این در حالی است که از دیدگاه دولت افغانستان در حالی که طالبان هیچ تمایلی برای گفتگو با دولت ندارد و هنوز در جنگ تمام عیار با ارتش ملی افغانستان است آزادی ۵۰۰۰ زندانی طالبان یعنی تقویب رقیب با دست خود که اصطلاحا خودکشی سیاسی و امنیتی تلقی میشود؛ بخصص آنکه افراد زندانی طالبان افراد معمولی نیستند.
اگر چه دفتر سیاسی طالبان در دوحه از موافقت این گروه برای گفتگو با هیات دولت افغانستان در مورد آزادی زندانیان سخن گفته که تغییر در مواضع طالبان محسوب میشود، اما محمد شرف غنی پیش از گفتگو با طالبان خواهان روشن شدن بسیاری از مسایل و توافق بین الافغانی است که توافق این گروه و آمریکا را تحت الشعاع خود قرار خواهد داد.
در مجموع به نظر میرسد پاکستان و گروه طالبان به فشارهای آمریکا بر اشرف غنی برای آزادی زندانیان این گروه دلخوش کرده اند. اظهارات گستاخانه و مداخله جویانه وزیر امور خارجه آمریکا در واکنش به موضع شرف غنی در ننگرهار که مدعی شد تنها اقدامات و توافقات آمریکا مهم است حرکتی در جهت تحقیرمردم و دولت افغانستان تلقی میشود که بدون تردید، تقویت همبستگی داخلی میان همه گروهها و جناحهای سیاسی، مذهبی و قومی را برای مقابله با آن میطلبد. بخصوص آنکه آمریکا با نقض استقلال و حاکمیت ملی افغانستان تعهداتی را به طالبان داده که از نظر حقوق بین الملل چنین صلاحیتی را نداشته و تنها دولت این کشور میتواند براساس "مصالح ملی" متعهد شود. علاوه براین، گروه طالبان یک گروه شبه نظامی است که از دیدگاه دولت افغانستان وابسته به پاکستان است و ابتدا باید تعصب افغانی و غیر وابسته بودن خود را اثبات کند از اینرو و بدون تردید، مواضع متناقض گروههای درگیر در بحران افغانستان به تشدید خشونت در این کشور دامن خواهد زد.
نویسنده : مجید وقاری
کارشناس مسائل بین الملل