مگر میشود شعر سعدی را خواند و به زندگی امیدوار نشد؟
در این روزهای سختِ مبارزه با کرونا ، هر کدام از ما به کلام و نگاهِ امیدوارانه به شدت نیازمندیم. اشعار سعدی شیرازی ، پر است از این کلامهای حکیمانه و امیدوارکننده؛ سخنانی که با خواندنشان امیدمان به آمدنِ فردا و روزهای آرام بیشتر و بیشتر میشود.
هنوز با همه دردم امید درمانست
که آخری بود آخر شبان یلدا را ...
روز اول اردیبهشت، سالروز تولد شاعر و نویسنده نامی ایران شیخ مصلح الدین سعدی و روز بزرگداشت این ادیب بزرگ است.
شرفالدین مصلحبن عبداللهبن مشرف سعدی شیرازی از مشایخ و بزرگان عرفای قرن هفتم هجری است.
وی از معدود شعرایی است که صدای رسای وی به اقصی نقاط عالم رسیده و جهانیان با نام وی آشنایند، زیرا لحن شیوا و کلام رسا و معانی ژرف و نغز نهفته در آن، قلب هر خوانندهای را به خود معطوف میدارد و ناگزیر از تحسین میکند.
چنان که سمله (semelet) خاورشناس فرانسوی در ابتدای ترجمهی اثر گلستان سعدی نوشته است: «سعدی وضع طبیعی و اخلاقی کشوری را که در آن زندگی میکرد، به خواننده معرفی میکند.»
هانری ماسه (Henri Massé) شرق شناس فرانسوی موضوع رسالهی دکترای خود را بر پایهی تحقیق دربارهی سعدی قرار داد و به این نتیجه رسید که آثار سعدی نه تنها آینهی شیراز سدهی هفتم هجری قمری است، بلکه تصویری از مملکتهای اسلامی آن روزگار را نمایان میسازد.
او در سخنوری دارای فصاحت و صراحت کلام است و اشعارش به راحتی میتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند.
به همین دلیل استاد سخن و «افصح المتکلمین» اش نامیدهاند.
سعدی شاعری ست که با فروتنی تمام در کنار مردم ایستاده و به دور از تفاخر و فضل فروشی میخواهد با زبان آنان صحبت کند. زبانی ساده و صمیمی و به دور از پیچیدگی و دست اندازهای زبانی. همین ویژگی او را از دیگر شاعران ممتاز و مردم را به او نزدیکتر میکند.
در نگاه سعدی، شعر رسانهای برای ترویج فضیلتهای انسانی و اخلاقی است.
او رسانه شعر را رسانهای قدرتمند برای ترویج فضایل اخلاقی میداند و در قالب شعر آموزههای اخلاقی، دینی و کرامات انسانی را به تصویر میکشد.
شیخ مصلح الدین مشرف الدین محمدبن عبدالله مشهور به سعدی شیرازی در اثرهایش از واقعیتهای روزمرهی زندگی مردم روزگار خود الهام گرفته و بر این پایه اشعاری ناب و حکایتهایی دلنشین را به رشته تحریر در میآورد. این ویژگی برجستهی سعدی توجه بسیاری از نویسندگان ایرانی و خاورشناسان غربی را به خود جلب کرده است.
سعدی در شیراز مهد پرورش شاعران نامی و ادیبانی بزرگ دیده به جهان گشود. او از همان دورهی کودکی با تشویق پدر، به آموختن علوم زمانهی خویش پرداخت و توانست اطلاعات بسیاری را دربارهی تاریخ و ادبیات ایران زمین کسب کند. وی سالهای بعد برای تحصیل راهی بزرگترین مرکز علمی و ادبی آن روزگار؛ بغداد شد و آموزشهای لازم را در مدرسهی نظامیه فراگرفت و از محضر استادان بزرگی همچون ابوالفرج بن جوزی و شیخ شهاب الدین سهروردی بهرههای فراوانی برد.
سعدی شیرازی با سرودن اشعاری زیبا و خلق شاهکارهایی همچون گلستان و بوستان خدمتهای ارزندهای به ادب و فرهنگ این مرز و بوم کرد.
بوستان یا سعدی نامه نخستین اثر بزرگ هنری او بود که در ۱۰ باب و قالب مثنوی سروده شده است. وی در این منظومهی تعلیمی با سرودن شعرهای دلنشین، در هر بخش از آن حکایتهایی شیرینی را بیان میکند که هرکدام بیانگر نکته هایی، چون عدل، احسان، عشق، تواضع، رضا، ذکر، تربیت، توبه، مناجات و شکر هستند.
وی یک سال پس از خلق بوستان، اثر ارزندهی گلستان را که آمیختهای از نثر و نظم بود به پایان رساند و سعدی در این اثر یک دیباچه و هشت باب با نثری مسجع (آهنگین) را به کار برده که بیشتر نوشتههای آن کوتاه و به شیوهی داستانها و نصیحتهای اخلاقی است.
مهارت غیر قابل توصیف این سخن سرای بزرگ در آمیختن تجربههای تلخ و شیرین و باز کردن زوایای روح و دل آدمیان با بهرهگیری از ظریف ترین عواطف عاشقانه، توصیف زیبایی های طبیعت و لحظه های شوق و هجران، چنان شکوه و جلالی به اثرهای او و جایگاه ارزشمند وی به عنوان شاعری بزرگ بخشید که در دورهی حیاتش نیز آثار وی سرمشق دیگر شاعران و نویسندگان قرار گرفت.
سعدی شیرازی در انواع قالب های شعری همچون قصیده و رباعی و غزل طبع آزمایی کرد، اما بیشترین شهرت وی در سرودن قصیده هایی روشن، روان، ساده و بیتکلف است که در این قصاید ستایش خداوند، پند و اندرز را به نیکی مطرح میکند.
این سخن سرای بزرگ فارسی در سرودن غزلیات نیز زبانزد همگان است. او در غزل عشق، شور و شوق را به خوبی مطرح میکند و این گونه شکل نوینی از غزل سرایی در زمان سعدی آغاز میشود که در دورهی حافظ به کمال میرسد.
سرانجام این شاعر بلندآوازه پس از عمری تلاش در راه غنی سازی ادبیات فارسی در نیمهی دوم سده هفتم هجری خورشیدی رخ در نقاب خاک کشید و به دیار حق شتافت. اکنون آرامگاه او در چهار کیلومتری شهر شیراز میعادگاه دوستداران اهل فرهنگ و ادب است.
شهرت جهانی این سخن سرای نامی ایران زمین سبب شد تا مرکز سعدی شناسی ایران؛ یکم اردیبهشت ۱۳۸۱ هجری خورشیدی را روز بزرگداشت این شاعر پرآوازه اعلام کند.
ا
نخستوزیر اسپانیا نیز در زمان بیان شرایط کنونی و هنگام استعانت از مردمش در دستگیری همنوعان بشر برای شکست بزرگترین بحران سده، دست به دامن شاعر شیراز میشود و مشهورترین شعرش را برای اسپانیاییزبانها میخواند:
«بنیآدم اعضای یکدیگرند/ که در آفرینش ز یک گوهرند/ چو عضوی به درد آورد روزگار / دگر عضوها را نماند قرار / تو کز محنت دیگران بیغمی/ نشاید که نامت نهند آدمی.»
حالا که ویروس کرونا بیش از همه به "نَفَسگاه" بشر حمله میکند و نَفَسها را به شماره میاندازد، معنای این "نثر مسجع" سعدی بیش از همیشه درک می شود :
"هر نَفَسی که فرو میرود ممدّ حیاتست و چون برمیآید مفرّح ذات؛ پس در هر نفسی دو نعمت موجودست و بر هر نعمتی شکری واجب "