اهداف آمريکا از تاسيس پايگاه نظامي در يونان

تحولات قبل از تاسیس پایگاه نظامی در دده آغاچ چه بود؟
آمریکا و یونان در پنجم اکتبر ۲۰۱۹ میلادی پروتکل ضمیمه "قرارداد دفاعی و همکاری متقابل" را که آمریکا و یونان در سال ۱۹۹۰ میلادی امضاء کرده بودند، امضاء کردند. براساس پروتکل ضمیمه، "قرارداد دفاعی و همکاری متقابل آمریکا و یونان" اصلاح و مواد جدیدی بر آن افزوده شده است. مواد مهم افزوده شده عبارتند از : مدرنیزه کردن پایگاه نظامی "سودا/ Souda " واقع در جزیره کرت یونان، بازسازی فرودگاه و پایگاه هوایی لاریسا Larissa، تقویت و تحکیم پایگاه هوایی و نظامی Stefanovikeio واقع در میان Valos و لاریسا، توسعه بندر دده آغاچ و مدرنیزه کردن آن است. بندر دده آغاچ و تاسیسات و پایگاه نظامی در اختیار آمریکا قرار گرفته است.

اهداف سیاسی پنهان درباره تاسیس پایگاه نظامی در الکساندروپولیس چیست؟
درباره اهداف سیاسی پشت پرده تاسیس پایگاه نظامی آمریکا در دده آغاچ چند موضوع مطرح است:
- مقابله و رقابت با روسیه در صحنه سیاسی بین المللی. زیرا در شرایط بین المللی حاکم، بین آمریکا با سایر قدرت‌های بین المللی در بخش‌های نظامی و امنیتی، فناوری، اتحاد‌های سیاسی و اقتصادی رقابت شدیدی وجود دارد. روسیه یکی از قدرت‌های رقیب آمریکاست. آمریکا از سال ۲۰۱۸ میلادی تا کنون تلاش می‌کند نیروی نظامی خود را دریای مدیترانه افزایش دهد و فعالتر عمل کند و بر اوضاع این منطقه دریایی مسلط شود. آمریکا در دریای مدیترانه، و به ویژه در دریای مدیترانه شرقی و دریای اژه حضور و عملیات نظامی خود را افزایش داده است.
-یونان در رقابت با ترکیه، نتوانست حمایت‌های اتحادیه اروپا را بدست آورد و به برقراری روابط نزدیک و همکاری گسترده با آمریکا نیاز پیدا کرد. اتحادیه اروپا در سطح منطقه‌ای و بین المللی نتوانست بر روند تحولات سیاسی تاثیر گذار باشد. یونان نتوانست اتحادیه اروپا را در دریای مدیترانه شرقی علیه ترکیه بسیج کند. بدین سبب آمریکا را جایگزین اتحادیه اروپا کرده است. تنش دوره‌ای بین ترکیه و آمریکا، فرصت خوبی برای یونان در راستای گسترش همکاری با آمریکا فراهم کرد.
- برخی از اقدامات و فعالیت‌های ترکیه در دریای مدیترانه شرقی با اعتراض‌های آمریکا روبرو شده است. ترکیه با حکومت وفاق ملی لیبی قرارداد تعیین حریم دریایی فلات قاره و منطقه انحصاری اقتصادی امضا کرده و مانع ادامه عملیات اکتشافی شرکت‌های نفتی آمریکا در اطراف جزیره قبرس شده و علاوه بر این عملیات اکتشافی نفت و گاز در دریای مدیترانه شرقی را آغاز کرده است. بدین سبب روابط ترکیه و آمریکا در این منطقه منتشج شده است.

وضعیت حقوقی تاسیس پایگاه نظامی آمریکا در دده آغاچ چیست؟
یک دولت براساس حقوق بین المللی حق دارد که در خاک خود به کشور دیگری پایگاه نظامی موقت و دائمی واگذار کند و یا نیروی نظامی کشور دیگری را در خاک خود مستقر کند. حتی بر اساس اصول بیانیه تشکیل ناتو، همکاری نظامی بین کشور‌های عضو ناتو تشویق می‌شود. کشور‌ها بنا به قرارداد‌های خاص نیز می‌توانند منطقه خلع سلاح اعلام کنند.
براساس پیمان لوزان، برای تقویت و حفظ امنیت ملی ترکیه، منطقه دده آغاچ منطقه خلع سلاح و عاری از نیروی نظامی اعلام شده بود. بدین سبب مسلح شدن منطقه دده آغاچ از لحاظ امنیت ملی ترکیه از موقعیت حساسی برخوردار است. چنانکه با همان دیدگاه حساس امنیتی در روند مذاکرات سال ۱۹۱۳ و ۱۹۱۴ میلادی بر خلع سلاح جزایر دریای اژه تاکید شده بود. در ماده ۱۲ پیمان لوزان نیز پروتکل‌های ۱۹۱۳ و ۱۹۱۴ مورد تایید قرار گرفته بود: " به استثنای جزایر ایمروز İmroz، بوزجا آدا، تاوشان؛ حاکمیت یونان بر جزایر دریای مدیترانه شرقی به ویژه جزایر لیمنوس، ساموثراکی، لِسبوس، خیوس، ساموس، ایکاریا براساس مواد پنجم قرارداد لندن مورخ ۱۷/۳۰ مه ۱۹۱۳ میلادی و براساس ماده پانزدهم قرارداد آتن مورخ ۱۴ /۱ نوامبر ۱۹۱۳، در ۱۳ فوریه ۱۹۱۴ براساس بیانیه لندن به یونان اعلام شده است. البته ۱۲ جزیره واگذار شده به ایتالیا مستثنی از این مصوبات و احکام است. در ماده ۱۳ پیمان لوزان آمده است: برای حفظ صلح، دولت یونان نباید در جزایر لیمنوس، ایکاریا، خیوس، ساموس پایگاه نظامی دریایی ایجاد کند. در این جزایر تنها باید نیرو‌های ژاندارمری و پلیس حضور داشته باشند.
بنا به ماده پانزدهم پیمان لوزان، جزایر واقع در جنوب شرقی دریای اژه که به "دوازده جزیره" شهرت پیدا کرده اند به ایتالیا واگذار شده است و براساس توافق نامه‌های ۱۹۱۳ و ۱۹۱۴ میلادی این جزایر باید عاری از سلاح و خلع سلاح شوند و نیرو‌های نظامی در این جزایر مستقر نشوند.
براساس پیمان لوزان مورخ ۱۹۲۳ میلادی، جزایر مقابل تنگه باید خالی از سلاح و نیرو‌های نظامی شوند. بدین سبب استقرار نیرو‌های نظامی در این جزایر از لحاظ شرایط امنیتی منطقه و حقوقی بسیار حساس است.

تاثیر فعالیت‌های پایگاه نظامی آمریکا در دده آغاچ یونان بر ترکیه چیست؟
یونان و آمریکا در سال پنجم اکتبر ۲۰۱۹ میلادی پروتکل تجدید قرارداد‌های دفاعی و نظامی امضاء کردند. ترکیه بعد از امضاء این پروتکل اعلام کرد ترکیه نگران امضاء قرارداد دو کشور متحد ناتو نیست. اما تاسیس پایگاه نظامی آمریکا در دده آغاچ احتمال دارد به علت رفتار آمریکا باعث ناخشنودی ترکیه بشود.