آردی که هم قوت است هم سود

ازنانوایی متخلف پرسیدم چرا به جای پخت نان،آردرابه فروش می‌ رساند؟
گفت: هزینه‌های مدیریت نانوایی و پخت نان، سنگین و فروش آرد به قیمت آزاد برایمان کم دردسر‌تر و مقرون به صرفه‌تر است.
صبح روز بعد به نانوایی سر کوچه رفتم، آقا کریم در حالیکه که نان را از تنور بیرون می‌آورد، گفت: تفاوت یک کیسه آرد دولتی با بازار آزاد حدود ۴۰ تومان است و برای نانوا به صرفه‌تر است که آن را بدون زحمت پخت و پشت تنور داغ ایستادن، به فروش برساند برای همین برخی نانوا‌ها، آرد را می‌فروشند .  

یکی از مشتریان که در صف ایستاده بود جلو آمد و گفت: دخترم ببین ما این نان را که به خانه می‌بریم چندان کیفیتی نداره و بیشتر آن دور ریز می‌شود، نان‌ها سفت و بی کیفیت هستند، حالا آقا کریم هم هر چقدر بخواد نان خوب تحویل مردم دهد تا آرد مناسب نباشه، نان باکیفیت تولید نمی‌شود.

با ظهور پدیده " آرد فروشی " جامعه به واقعیت دیگری رسیده است و آن هم ایجاد شبکه‌های رانتی ناشی از دو نرخی بودن برخی کالا‌های اساسی از جمله آرد است، پدیده‌ای که با وجود نظارت‌های بسیار بازهم گاهی مسیر خبازی تا خانه یک شهروند و گاهی مسیری طولانی‌تر تا فرای مرز‌های کشور را طی می‌کند پدیده آرد فروشی، زخمی کهنه است که سر باز کرده و لزوم بازنگری تخصصی یارانه آرد را به دولتمردان یادآوری می‌کند. 

عباس یوسفی افزود: فروش آرد دولتی در واقع معامله یک سر سود است که سودش نصیب دلالان و کارخانجات متخلف آرد می‌شود و بسیاری از تولید کنندگان خوراک دام، طیور و آبزیان، مشتریان پر و پا قرص خبازی‌های متخلف و آرد فروشان هستند.

از طرفی در برخی موارد هم خرید و فروش صوری آرد صورت می‌گیرد و کارخانجات گندم را تبدیل به آرد نکرده بلکه در سایر استان‌ها به فروش می‌رسانند.   

رئیس سازمان صمت استان با اشاره به فعالیت هزار و۵۰۰ نانوایی و هشت کارخانه آرد در استان معتقد است: دولت‌ها به دلیل حساسیت و اهمیت «نان» در سبد مصرف خانوار، با اختصاص یارانه هاى سنگین، بازار را کنترل کرده اند، اما مکانیزم هاى نادرست متعدد، کارایى این چرخه را کاهش داده است تا جایی که گاهی علی رغم افزایش حجم نظارت‌ها، منجر به هدررفت سرمایه ملی و تبعات اجتماعی شده است.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان هم می‌گوید: در سال‌های گذشته همواره بخشی از منابع بودجه عمومی دولت با هدف ارتقای رفاه مصرف کنندگان و حمایت از تولیدکنندگان، صرف پرداخت یارانه کالا‌ها و خدمات اساسی شده است، اما با توجه به ترکیب اقلا‌م کالا‌های مصرفی مشمول دریافت یارانه می‌توان گفت:افزون بر ۶۵ درصد یارانه کالا‌های مصرفی به یارانه گندم اختصاص یافته است که عمده آن مربوط به هزینه خرید تضمینی گندم داخلی، هزینه‌های تبعی خرید گندم، تبدیل و حمل گندم و توزیع آرد و بازپرداخت بخشی از بدهی سال‌های قبل دولت است. 

سعیدی افزود: دولت هرساله بودجه قابل توجهی به یارانه کالا‌های اساسی و از جمله گندم و نان اختصاص می‌دهد، اما بخش قابل توجهی از این بودجه در قالب ضایعات و دورریز نان هدر رفته و جلوگیری از این هدر رفت نیازمند چاره اندیشی است.

یکی از محققان کشوردر مقاله "راه‌های اصلاح نظام کنونی سوبسید نان"به نتایج مهمی دست یافته است.

وی افزود: نزدیک به ۱۵ میلیون تن گندم در کشور عرضه و نزدیک به ۱۳ میلیون تن گندم در کشور مصرف می‌شود و ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ هزار تن گندم به صورت ضایعات و قاچاق در کشور هدر می‌رود و انرژی قابل دریافت از کاهش مقدار ضایعات و قاچاق گندم بین ۱۰ تا ۱۲ درصد می‌تواند موجب بهبود امنیت غذایی خانوار‌های ایرانی شود.  

کارشناس مسئول آرد و نان استان می‌گوید: طبق برآورد کارشناسان، هر خانواده ایرانی به طور متوسط ۳۰۰ گرم در روز و معادل ۱۱۳ کیلوگرم در سال نان مصرف می‌کنند و طبق برآورد‌ها پیش از رسیدن نان به سفره خانوار ۱۵ تا ۲۰ درصد آن دورریختنی است و مصرف‌کنندگان نیز چیزی حدود ۲۳ درصد نان را دور ریز می‌کنند.

جزایری معاون مرکز بهداشت دانشگاه علوم پزشکی چهارمحال وبختیاری می‌گوید: نان یک کالای استراتژیک و دارای اهمیت ویژه‌ای درسبد مصرفی خانوار‌ها است که باید استاندارد‌های لازم را داشته باشد و از همین رو تولید تا مصرف این محصول با حساسیت ویژه توسط تیم‌های بهداشتی و نظارتی رصد می‌شود.

جزایری با بیان اینکه هم اکنون در تولید آرد برای انواع نان، اختلاط گندم و درجه سبوس گیری و میزان استخراج آرد در حد مناسب رعایت نمی‌شود؛ افزود: گاهی در تهیه خمیر هم عمل تخمیر با کاربرد صحیح خمیر مایه رعایت نشده و بجای آن جوش شیرین مصرف می‌شود، همچنین کاربرد نمک اغلب برای جبران ضعیف بودن کیفیت آرد و بیش از حد لازم انجام می‌شود که غیر بهداشتی است.  

رئیس اتحادیه نانوایان استان هم با تاکید بر اینکه موثرترین عامل در زمینه تولید و پخت نان، آرد با کیفیت است، می‌گوید: خواصی از قبیل سفتی و نرمی بافت، قابلیت جویدن، پوکی و تخلخل، بو، طعم و مزه نان تحت تاثیر درصد استخراج آرد است.

بهارآقا جهان بین افزود: مشکل دیگر دراین زمینه هزینه تولید نان برای متصدی نانوائی با توجه به محدود بودن سهمیه آرد نانوائی هاست.

نماینده انجمن کارخانجات آرد در استان می‌گوید: اجبار در پذیرش انواع گندم ارسالی از طرف اداره کل غله به کارخانه‌های تولید آرد، انتخاب گندم مناسب و تولید آرد با کیفیت بالاتر را برای این کارخانه‌ها بی معنی کرده است.

فتحی به مشکلات ناشی از تجهیزات خط تولید و فرایند آرد سازی هم اشاره کرد و افزود: بعضی از کارخانه‌ها از دستگاه‌هایی استفاده می‌کنند که موجب کاهش کیفیت آرد می‌شود که این امر به دلیل نظارت کم مسؤلان،حجم عظیم سرمایه گذاری مورد نیازاین صنعت ونبود تسهیلات کافی و ارزان است. 

معاون امورصنایع استان هم با اشاره به الزام‌های قانونی در راستای هدفمند کردن یارانه‌ی کالا‌های اساسی در قانون بودجه می‌گوید: به استناد بند الف تبصره ۱۵ و به منظور بهبود کیفیت، کاهش ضایعات و هزینه تولید، جلوگیری از افزایش بی رویه قیمت و تولید نان با رعایت اصول بهداشتی و تأمین سلا‌مت مردم، با تأمین اعتبار مورد نیاز (حدود ۶۴۵۰ میلیارد ریال) دولت موظف شد تا واحد‌های نان صنعتی انبوه بسازدواین درحالی است که بزرگترین کارخانه نان صنعتی کشوردرمنطقه سفیددشت چهارمحال وبختیاری سال هاست با کمتر از ۲۰ درصد ظرفیت اسمی خود فعالیت می‌کند که یکی از دلایل آن تامین نشدن آرد به عنوان مواد اولیه این کارخانه است.      

رئیس کارگروه ساماندهی آردونان استان هم می‌گوید:کیفیت نان مصرفی مردم تابع کیفیت و نوع گندم و نحوه اختلاط گندم است و با توجه به اینکه علاوه بر گندم تولیدی استان، بخشی از گندم مصرفی از استان‌های دیگر یا از محموله‌های وارداتی به کشور تامین و بصورت متمرکز از شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران به استان‌های دیگر ارسال می‌شود کاهش کیفیت آرد و نان را به دنبال دارد و گندم تولیدی استان از کیفیت مطلوبی برخوردار نیست.

یوسفی می‌گوید: به دلیل اختیار نانوایی‌های نیمه دولتی پز (آزادپز) در انتخاب و خرید آرد از کارخانه‌های دلخواه، کیفیت نان دراین نانوایی‌ها مطلوبتر است و برای افزایش کیفیت نان در نانوایی‌های دولتی پز نیزباید اختیارخرید آرد از کارخانه‌های مختلف به خود این خبازی‌ها واگذار شود. 

معاون بازرسی، نظارت و حمایت از مصرف کنندگان استان هم می‌گوید امسال افزون بر سه هزار و ۸۹ مورد بازرسی از واحد‌های نانوایی استان انجام شده است که برای ۱۳۳ مورد تخلف به ارزش حدود ۲۵ میلیارد ریال پرونده تشکیل و به تعزیرات حکومتی استان ارسال شده است.   

بیژن بهرامی افزود: عمده این تخلفات مربوط به خرید خلاف ضوابط کارخانه آرد فرخشهر و یک مورد هم مربوط به قاچاق گندم خوراکی بوده که برای رسیدگی به تعزیرات حکومتی ارسال شد.

آقای عمرون مدیرکل تعزیرات حکومتی استان می‌گوید: از ابتدای امسال سه هزار و ۵۳۰ پرونده به سازمان صمت ارسال شده که سه هزار و ۴۵۰ مورد آن رسیدگی و مختومه شده است .

وی میزان محکومیت متخلفان این پرونده‌ها را ۲۳۷ میلیارد و ۱۳۱ میلیون ریال اعلام کرد.

چرخه تولید نان در کشور ما دارای معایب بسیاری است که حتی با وجود اختصاص حجم قابل توجهى از یارانه هاى دولتى، هیچ یک از افراد دخیل در این فرآیند از گندمکار، آسیابان، نانوا، نان خور تا دولتمرد رضایت مطلوبی از آن ندارند و تنها افراد بهره‌مند و خرسند از این چرخه، دلالان و سودجویانی هستند که آرد دولتی را دستمایه سود و منفعت شخصی خود کرده اند و پدیده‌ی آرد فروشی را ایجاد کرده اند که در مرحله اول به دلیل مشکلات مدیریتی و سپس مشکلات اجتماعی و فرهنگی بوده است که از یکسو هزینه زیادی را بر دوش اقتصاد کشور و دولت قرار می‌دهد واز سویی دیگربیانگر این نکته است که نوع سیاست‌هایی که درباره یارانه گندم و نان و آرد اتخاذ شده، در خدمت رفاه مردم و اقتصاد نیست و نیاز به بازنگری دارد./پریسا کنارنگ