لبنیات پَر

مقابل قفسه محصولات لبنی فروشگاه ایستاده و قیمت‌ها را برانداز می‌کند.

دو عدد بطری شیر در سبد خریدش می‌گذارد هنور نرفته چند قدم بر می‌گردد. مکثی می‌کند بعد یکی از شیر‌هایی که خریده به قفسه بر می‌گرداند. درباره اوضاع قیمت ها می‌پرسم؛ می‌گوید قیمت‌ها سر به فلک کشیده من قبلا چند محصول لبنی می‌خریدم، ولی با افزایش قیمت‌ها مجبور هستم فقط به خرید یک سطل کوچک ماست و یک کیسه شیر اکتفا کنم.
افزایش چند باره قیمت
قیمت لبنیات در بازار استان فارس هر ماه افزایش می‌یابد.
برخی مشتریان می‌گویند محصولات لبنی بین سه تا ۴ بار افزایش قیمت داشته است و همین افزایش چند باره قیمت ها، مصرف مواد لبنی را در بین خانوار‌های استان فارس به شدت کاهش داده است.

این در حالی است که به گفته خانم موجانی متخصص تغذیه یکی از تبعات کاهش مصرف لبنیات، پایین آمدن سن پوکی استخوان، رشد پوکی استخوان در نسل‌های بعدی و کوتاه‌تر شدن قد افراد است که هزینه‌های درمانی بالایی دارد.
برای بررسی افزایش قیمت فرآورده‌های لبنی، از یکی از مدیران مالی فروشگاه‌های بزرگ شیراز خواستم تا فاکتور خرید محصولات لبنی که از کارخانه‌های بزرگ لبنی استان خریداری می‌کنند نشانم بدهد.

فاکتور‌ها نشان می‌دهد ابتدای امسال قیمت فروش یکی از انواع ماست که به دست مشتری می‌رسیده، ۱۴ هزار و ۵۰۰ تومان بوده، اما اردیبهشت ماه به ۱۷ هزار و ۵۰۰ تومان رسیده و سپس همچنان سیر صعودی داشته به نحوی که شهریورماه به ۲۳ هزار تومان رسیده است یعنی قیمت این محصول ۶۰ درصد افزایش داشته است.

این افزایش قیمت‌ها در حالی است که به گفته آقای معتمدی رییس انجمن صنفی فرآورده‌های لبنی فارس قیمت فرآورده‌های لبنی تنها باید یک نوبت درسال افزایش داشته باشد. اگر چه او تاکید می‌کند این موضوع به قیمت دیگر نهاده‌های تولید بستگی دارد.
بی ثباتی در قیمت شیر خام
برای بررسی بیشترِ موضوع که چرا در ۶ ماهه نخست امسال قیمت لبنیات در فارس ۵۰ درصد افزایش یافته به سراغ چند کارخانه لبنی رفتم.
مسوول یکی از کارخانه‌ها دلیلش را افزایش قیمت شیر خام ذکر می کند.

او می‌گوید بر اساس مصوبه دولت، شیر با چربی ۳ و ۲ دهم، ۲ هزار و ۹۰۰ تومان قیمت گذاری شده، ولی ما شیر خام را بین ۳ هزار و ۸۰۰ تا ۳ هزار و ۹۰۰ تومان خریداری می‌کنیم.
مدیر کارخانه دیگری هم این موضوع را تایید می‌کند و بی ثباتی در قیمت شیر خام را دلیل گرانی‌های فرآورده‌های لبنی بیان می‌کند.
یکی از آن‌ها می‌گوید فروردین ماه قیمت خرید شیر ۲ هزار و ۵۰۰ تومان بوده و مرداد ماه به ۳ هزار و ۴۵۰ تومان افزایش یافت.
اما دامداران هم حرف‌هایی برای گفتن دارند. آقای زارعی یکی از دامداران روستای فتح آباد مرودشت می‌گوید در ۶ ماه نخست امسال شیر خام فقط یک نوبت آن هم ۲۰۰ تومان افزایش یافته است.

دامدار دیگر می‌گوید بالاترین قیمتی که به ما داده اند بیشتر از ۳ هزار و ۱۰۰ یا ۳ هزار و ۱۷۰ تومان نبوده است.
او می‌گوید به طور مثال قیمت پایه‌ای شیرخام با چربی ۳ و ۶ دهم را در ماه تیر، ۲ هزار و ۹۰۰ تومان اعلام کردند که در واقع بابت هر دهم چربی ۵۰ تومان با آن‌ها حساب شده است.

پای واسطه در میان است
علاوه بر افزایش قیمت شیر خام، وجود مراکز واسطه‌ای نیز در نوسان قیمت محصولات لبنی در فارس اثر گذار بوده است. این را مدیر یکی از کارخانه ها‌ی لبنی استان می‌گوید. به گفته او، مراکز جمع آوری شیر وقتی شیری خریداری می‌کنند، چون می‌خواهند سودی عایدشان شود شیر را به قیمت پایینی از دامدار می‌خرند و به قیمت بیشتر می‌فروشند.
اما مراکز جمع آوری شیر خام این ادعا را رد می‌کنند.

• آقای جعفری رییس یکی از مراکز جمع آوری شیر می گوید اگر چه شیر را با قیمت پایه ۲ هزار و ۸۰ از دامدار می‌خریم، برخی موارد مثل چربی، بار میکروبی شیر و توناژ شیر که به آن اضافه می‌شود در نهایت تا ۳ هزار و ۲۰۰ تومان شیر خام را از دامدار تحویل می‌گیریم.

آقای احمدی کارشناس یکی از مراکز جمع آوری شیر در شهرستان بیضا می‌گوید بر اساس فاکتور‌های مراکز جمع آوری شیر و کسر کارمزد در نهایت شیر با بهترین کیفیت و با چربی ۳ و ۶ دهم با قیمت ۳ هزار و ۳۰۰ تومان به کارخانه می‌رسد.
به گفته او وقتی شیر خام به مرکز جمع آوری تحویل داده می‌شود برای هر کیلو ۱۰۰ تومان به عنوان کارمزد بابت آزمایش‌هایی که روی شیر صورت می‌گیرد و همچنین هزینه حمل و نقل کم و به کارخانه تحویل داده می‌شود.
نظارت؛ حلقه مفقوده

• در گفتگو با متولیان کارخانه‌های لبنی استان آن‌ها ادعا می‌کنند افزایش چند باره قیمت محصولات لبنی با مجوز سازمان صنعت معدن و تجارت (صمت)، سازمان تعزیرات حکومتی و سازمان حمایت از مصرف کننده استان صورت گرفته است.

به سراغ آقای صداقت مدیر تنظیم بازار سازمان صمت که نظارت بر قیمت‌ها را بر عهده دارد می‌روم او می‌گوید وظیفه ما مبارزه با گران فروشی است نه مقابله با گرانی. چرا که گرانی از دایره ما خارج است و متولی آن وزارت صمت است. وقتی از ستاد تنظیم بازار استان به ستاد تنظیم بازار کشوری پاس داده شدم با آقای کلامی دبیر ستاد تنظیم بازار کشور تماس تلفنی گرفتم و علت گرانی محصولات لبنی در فارس را از او جویا شدم.

او گفت سازمان صمت در استان‌ها مکلف هستند اگر تخلفی صورت می‌گیرد با آن مقابله کنند و جلو آن را بگیرند.
وقتی می‌پرسم نظارت برکارخانه‌های لبنی بر عهده کیست؟ پاسخ می‌دهد همه مراحل نظارت، قیمت گذاری و ارائه قیمت‌های مصوب لبنیات به شهروندان بر عهده سازمان‌های صمت استان هاست.
حالا سوالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که با توجه به افزایش بهای فقط یک نوبت شیر خام، مواد اولیه و دستمزدِ کارگران، چرا باید قیمت لبنیات در ۶ ماهه اول سال چند بار آن هم بین ۵۰ تا ۶۰ درصد افزایش یابد؟
به نظر می‌رسد نبود نظارت بر نرخ گذاری کارخانه‌های تولید کننده لبنیات، مهم‌ترین حلقه مفقوده علت افزایش قیمت لبنیات در استان فارس است. ماجرایی نخ نما که اگر برای آن چاره اندیشی شود، نفعش به جیب همه از جمله دامدار، تولید کننده تا مردم می‌رود.