سایه تعطیلی بر صنایع لبنی همدان

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز همدان، استان همدان به یک استان کشاورزی در کشور معروف است که به علت تنوع آب‌وهوا، وجود مراتع وسیع و ییلاقی بودن منطقه، برای دامداری و دامپروری نیز شرایط مناسبی را داراست که این موضوع موجب شده است این استان در زمینه دامداری پیشرفت های فراوانی داشته باشد. دامداری به جز آن که از لحاظ اقتصادی ، فرهنگ و اجتماعی تغییرات بسیاری را در این استان به وجود آورده است موجب اشتغال زایی خوبی نیز شده است. همچنین صنعت دامداری موجب به وجود آمدن صنایع لبنی بسیاری در این استان شده است.
بر اساس آمار ۳۷۰ هزار رأس دام سنگین و یک میلیون و ۴۰۰ هزار رأس دام سبک در استان همدان وجود دارد که در این راستا ۳۵۹ واحد صنعتی مشغول فعالیت است.
رتبه دهم همدان در تولید لبنیات
امروز ارزش افزوده ای که صنعت لبنیات ایجاد می کند بر کسی پوشیده نیست این بخش یکی از صنایع مهم و استراتژیک در دنیا به شمار می آید، بخش لبنیات با تولید شیر، ماست، دوغ ، پنیر و کره می تواند منبع بسیاری از ویتامین ها باشد، از این رو اگر در سبد خانوارها لبنیات سهم قابل قبولی داشته باشد عملاً از بسیاری بیماری‌ها مانند پوکی استخوان پیشگیری خواهد شد.

استان همدان در زمینه تولید لبنیات و فرآوری آن در بین ۱۰ استان برتر کشور قرار دارد. براساس آمارها سرانه مصرف شیر در کشور ۱۱۵ کیلوگرم است که این میزان در دنیا به۱۶۰ کیلوگرم می رسد و این در حالیست که کشورهای توسعه یافته تا۳۰۰ کیلوگرم نیز مصرف دارند به طوری که از این نوشیدنی خوشمزه درکنار سرو غذاهای اصلی خود هم استفاده می‌کنند.
تولید 360 هزار تن شیر در استان
براساس آمارها ۳۵۹ واحد پرورش گاو شیری صنعتی دارای پروانه بهره‌برداری با ظرفیت ۲۷ هزار و ۱۴۳ رأس دام مولد در استان همدان وجود دارد که این تعداد واحد بیش از 360 هزار تن شیر در سال گذشته تولید کرده اند.

از میزان شیرخام استان که روزانه تولید می‌شود ، ۱۱۶ تن به مصرف دام‌ها، ۲۴۲ تن به مصرف ساکنان روستاها ، ۵۷۰ تن جذب کارخانه‌های داخل و خارج استان و ۴۲ تن نیز جذب سایر مصارف می‌شود.
آقای "محمد نظرپور" ،معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی" با بیان اینکه شهرستان‌های ملایر، همدان و بهار بیشترین تعداد گاو و تولید شیر را دارند ، در دام سبک نیز شهرستان های کبودراهنگ، نهاوند و رزن در رتبه‌های برتر قرار دارند، می گوید: "شهرستان‌های اسدآباد، ملایر و سپس همدان بیشترین واحدهای صنعتی تولید و پخش شیر را در استان به خود اختصاص داده اند ."
مصرف 500 تن شیر در همدان
"معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی" با اشاره به اینکه همدان از نظر شرایط اقلیمی و جغرافیایی یکی از استان‌های مطرح در تولید شیرخام در کشور است می گوید:" دسترسی به مرکز و استان‌های غربی کشور و همچنین تولید علوفه‌های باکیفیت موجب شده همدان استان شناخته شده‌ای در این بخش باشد."

گفتنی است 53 مرکز جمع آوری شیر خام در استان همدان فعالیت دارند که روزانه افزون بر ۳۱۶ تن شیر را از دامداری‌های این استان جمع آوری می‌کنند.
نخستین مجوز ایجاد صنایع کوچک تبدیلی فرآورده‌های لبنی از سوی کمیته صنایع روستایی وقت در سال 1365 صادر و نخستین واحد در سال 1367 با تولید سالانه 120 تن پنیربه‌صورت آب نمکی با سرمایه‌گذاری 30 میلیون ریال به بهره‌برداری رسید.
مجوز فعالیت 46 واحد لبنی در استان
آقای"حسن محمدی" مدیر صنایع تبدیلی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با بیان اینکه درحال حاضر ۴۶ واحد لبنی دارای پروانه بهره‌برداری از سازمان جهاد کشاورزی و صنعت، معدن و تجارت در استان همدان وجود دارد می گوید:" ظرفیت تولید اسمی این واحدها ۵۹۸ هزار تن انواع محصولات لبنی است و توان جذب ۹۳۶ هزار تن شیر خام را دارند که توانسته اند برای هزارو۳۵۰ نفر اشتغال مستقیم ایجاد کنند."
فعالیت 6 واحد تولیدپنیر یو اف (UF )
مدیر صنایع تبدیلی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با بیان اینکه زمانی پنیر و بسیاری از لبنیات دیگر را از کشورهایی دنیا وارد می‌کردیم می گوید:" تولید پنیر یو اف UF از سال ۸۱ به بازار کشور آمد و 6 واحد موفق به راه اندازی این محصول با بهترین کیفیت و تکنولوژی‌ها شدند که این واحدها انواع فرآورده‌های لبنی دیگر مانند ماست پاستوریزه، شیر پاستوریزه و دوغ پاستوریزه را نیز وارد خطوط تولید خود کردند ."

 

در واقع می توان این چنین گفت این واحدها بر اساس نیاز بازار و نیاز مشتری پاسخ دادند که در حال حاضر هم فعالند.
تعطیلی 60 درصد واحدهای لبنی استان
در حالی ۴۶ واحد لبنی در استان همدان پروانه بهره برداری دارند که این واحدها به علت مشکلاتی از جمله عدم تامین نقدینگی ۶۰ درصد آنان تعطیل شده و ۱۸ واحد باقی مانده نیز کج دار و دست و پا شکسته پیش می روند.
علل تعطیلی کارخانه های لبنی استان
نداشتن توجیه اقتصادی کارخانه های لبنی، نداشتن قدرت رقابت با کارخانه های با تکنولوژی جدید و به روز ، اختلاف شرکا، حذف تولیدات این واحدها از سبد خانوار به علت افزایش سرسام آور تورم و بدهی های سنگین بانکی این واحدها از جمله مشکلاتی بشمار می رود که سالهاست گریبان صنایع لبنی استان را گرفته است.
کمبود نقدینگی بلای جان صنایع
خانم "نسرین دانشمند" کارشناس جهاد کشاورزی استان با بیان اینکه تعداد بالای کارخانه‌های تولید فرآورده‌های لبنی در سال‌های دهه60 به عنوان پتانسیل بزرگ برای استان به شمار می آمد می گوید: " بسیاری از این واحد ها به علت کمبود نقدینگی و مشکلات مالی نتوانستند سرپا بایستند و تعطیل شده‌اند."
وی ادامه می دهد:" این صنایع به علت آنکه نتوانستند سرمایه لازم را برای واحد خود تامین کنند به مشکلاتی مانند تأمین نهاده‌ها، تهیه ظروف بسته بندی ، قیمت انرژی و دستمزد کارکنان مواجه کردند که همین موارد موجب شد به تدریج از گردونه رقابت خارج شوند."
عدم تنوع در محصولات
آقای"علی سبزواری " بازاریاب حوزه لبنیات هم با بیان اینکه تعدادی از واحدهای لبنی استان ، تولید خود را تنها به یک محصول محدود کرده اند می گوید:" از آنجایی که این واحدها اصرار به تولید محصولات قدیمی داشتند و با توجه به اینکه ذائقه مردم بسیار تغییر کرده است این واحد ها نیز نتوانستند به کار خود ادامه دهند."

آقای" محمد رشادی" مدیرعامل تعاونی‌های فرآورده‌های لبنی استان همدان هم معتقد است :" تولید محصولات این واحد های لبنی سودآوری زیادی برای آنان نداشت که این امر موجب شد مشتریان رغبتی به خرید محصولات آنان نداشته باشند."
گفتنی است هم اکنون بیشترین محصولات تولیدی واحدهای فعال لبنی در استان پنیر uf ،شیر پاستوریزه، شیر استریلیزه ، شیرهای طعم‌دار، ماست پاستوریزه و انواع دوغ است.
تاثیر منفی کرونا در مصرف لبنیات
با شیوع بیماری کرونا از سال گذشته ، این میهمان ناخوانده تاثیر منفی زیادی بر مصرف لبنیات در میان مردم گذاشته است به طوری که موجب کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی تولید محصولات لبنی شده است.

 

خانم "نسرین دانشمند" "کارشناس جهاد کشاورزی استان همدان با بیان اینکه به علت بیماری کرونا بسیاری از صنایع متضرر شدند که صنایع لبنی نیز در این بخش قرار دارند، می گوید:" امسال حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد جذب شیر خام کاهش یافته است که این امر موجب شده خسارت زیادی به دامداران وارد شود."
آقای "علی اسماعیلی" یکی از دامداران همدانی هم با بیان اینکه بسیاری از خانواده ها به علت رعایت فاصله اجتماعی این روز ها کمتر خرید می کنند می گوید:" با کاهش تولید صنایع لبنی، شیر خام بر روی دست دامدار باقی می ماند و این موجب ضرر آنها شده است."
رونق لبنیات سنتی در سایه تعطیلی صنایع لبنی
از زمانی که مشکلات اقتصادی، واحدهای صنعتی تولید و فرآوری محصولات لبنی در استان همدان را از رونق انداخته کارگاه‌ها و مغازه های لبنی سنتی یکی پس از دیگری در این استان افزایش یافته اند و این واحدها با استفاده از روش‌های قدیمی مانند گرم کردن شیر با وسایل قدیمی به تأمین نیاز شهروندان می‌پردازند که خود این هم عاملی برای اقبال کمتر به لبنیات صنعتی است.

 

وجود ۱۰۰ مرکز عرضه لبنیات سنتی غیرمجاز
عموم مردم تصور می کنند شیرهای سنتی از سلامت خوب ومواد با کیفیت بالاتری بهره مند هستند این در حالیست که تقلب‌های زیادی در راستای کاهش بارمیکروبی شیر در این واحدها صورت می‌گیرد که از دید مردم به دور است.
افزایش بیماری‌هایی همچون تب مالت در بین مردم از پیامدهای عرضه شیرهایی با بارمیکروبی بالا در واحدهای لبنیات سنتی است .
آقای " رحیم عظیمی ""عضو اتحادیه خواروبار و لبنیات همدان می گوید: "حدود ۶۲ مغازه فروش لبنیات سنتی دارای پروانه بهره‌برداری و تولید در همدان وجود دارد که علاوه بر این موارد ۱۰۰ مغازه غیرمجاز نیز در استان فعالیت دارند."
فروش محصولات دیگر مانند سرکه نیز در کنار لبنیات سنتی موجب می شود کیفیت لبنیات کاسته و آلوده شود، موضوعی که از دید مردم دور مانده است.
مجهز بودن کارخانه های لبنی به آزمایشگاه
"مدیرعامل تعاونی‌های فرآورده‌های لبنی استان همدان می گوید :" همه کارخانه‌ های استان مجهز به آزمایشگاه‌های پیشرفته هستند و همه محصولات از مرحله ابتدایی تا انتهایی مورد آزمایش قرار می‌گیرد ."
آقای" محمد رشادی" با اشاره به اینکه هیچ گونه آزمایشی در مغازه‌های فله فروشی در رابطه با سلامت شیر در واحدهای لبنی سنتی انجام نمی شود ادامه می دهد:" اگر شیر با سیستم‌های اتوماتیک تهیه نشود آلودگی آن به مردم منتقل و این محصول موجب بیماری خواهد شد."

کارشناسان حوزه لبنیات می گویند شیر در حالت گرم کردن به روش سنتی روغن آن در مغازه‌ها گرفته نمی‌شود که همین امر موجب خوشمزه‌تر شدن آن می‌شود و برخی از مردم آن را علتی بر سالم‌تر و ارگانیک بودن شیر می دانند.
آقای"ظفری" مدیر یک کارخانه لبنی نیز با اشاره به نظارت های مستمری که بر فعالیت های کارخانه های لبنی در مقایسه با واحدهای لبنیات سنتی می شود می گوید:" صنایع لبنی به صورت مستمر زیرنظر بازرسی سازمان های مختلف قرار دارند در حالی که در واحدهای سنتی اینگونه نیست."
وی می گوید:"برای جبران ویتامین‌های شیر، کارخانه موظف است ویتامین‌هایی که شیر از دست داده، به آن برگرداند که این مورد فقط در کارخانه‌ها امکان پذیر است."
اثر تحریم ها و سوء مدیریت ها درگران شدن نهاده های دامی
متاسفانه کشور در زمینه نهاده های دامی از وابستگی رنج می برد که این موضوع موجب شده است با تحریم های که به وجود آمده است این نهاده ها به سختی و با قیمت بسیار بالایی وارد شوند و این موضوع تاثیر فراوانی بر قیمت تمام شده لبنیات داشته باشد .

آقای"مجید سبزواری" یکی از دامداران استان همدان با اشاره به اینکه "نهاده‌های دامی با قیمت بازار آزاد به وفور یافت می‌شود، می گوید: " نهاده های دامی در بازار آزاد به مقدار کافی یافت می شود و ظرف مدت دو ساعت بارگیری و در واحد تخلیه می‌شود اما اگر بخواهیم نهاده ای را برای دام های خود از بازار دولتی تهیه کنیم به سختی و طی 45 روز تا 3 ماه زمان می برد." وجود نهاده های دامی به مقدار فرآوان در بازار و قیمت بالای آن و جولان دلالان نشان دهنده سوء مدیریت مسئولان در کنترل و نظارت بر بازار است.

او با اشاره به اینکه جو ، ذرت و سویا با ارز 4 هزارو 200 تومانی وارد کشورمی‌شوند ادامه می دهد : "قیمت مصوب جو هزار و ۳۵۰ تومان ، ذرت هزار و۵۰۰ تومان و قیمت کنجاله سویا هم در بنادر دو هزار و۴۵۰ تومان است و این در حالیست که قیمت این نهاده‌ها در بازار بیش از 3 تا 4 برابر است."
گفتنی است ۸۰ تا ۹۰ درصد واردات نهاده‌های دام و طیور در اختیار بخش خصوصی است و فقط ۱۰ تا ۲۰ درصد آن در اختیار شرکت پشتیبانی امور دام به عنوان تامین کننده ذخایر استراتژیک است که همین موضوع موجب آزاد گذاشتن دست واسطه گران و سودجویان در این بازار شده است.
آقای"منصور رضوانی جلال" رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان نیز با اشاره به مشکلاتی که برای تهیه نهاده های دامی وجود دارد می گوید:" محموله نهاده‌های دامی وارداتی همواره با تاخیر از بنادر به دست دامداران می‌رسد که این موضوع مشکلات فراوانی را از جمله گران شدن لبنیات ، گوشت و مرغ به همراه داشته است."
براساس آمارها سالانه ۱۴ تا ۱۵ هزار تن ذرت و هفت تا ۱۰ هزار تن کنجاله سویا در بخش دام و طیور استان مصرف می‌شود.
ضرورت به روز رسانی صنایع
یکی دیگر از مشکلاتی که در حوزه تعطیلی واحدهای لبنی استان وجود دارد به مشکلات به روز نبودن تجهیزات کارخانه های لبنی باز می گردد.

مدیر صنایع تبدیلی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان " با بیان اینکه در کشور در زمینه تولید لبنیات برندسازی عظیمی صورت گرفته و شرکت‌های بزرگی مانند "کاله" و "میهن" وارد بازار شده‌اند، می گوید:" واحدهای لبنی استان همدان اگر بخواهند در این بازار رقابت دوام بیاورند باید خود را به ‌روزکنند ."
آقای حسن محمدی ادامه می دهد:"در حال حاضر با توجه به کمبود مواد اولیه صنایع لبنی ایجاد واحد لبنی جدید به هیچ وجه در استان همدان موردنظر نیست زیرا توجیه اقتصادی ندارد اما فعال کردن واحدهای تعطیل شده از اولویت‌های امسال است."
پرداخت تسهیلات کم بهره به صنایع لبنی
کسانی که بخواهند واحد تعطیل شده را خریداری و فعال کنند از تسهیلات کم بهره برای وارد کردن ماشین آلات خارجی و معافیت‌های گمرکی بهره‌مند خواهند شد.
مدیر صنایع تبدیلی سازمان جهاد کشاورزی استان با بیان اینکه برای فعال کردن واحدهای تعطیل موجود نیز تأمین نقدینگی یکی از اولویت‌ها است می گوید :" بحث تأمین سرمایه در گردش واحدهای فعال نیز مورد توجه است."
ساماندهی دامداری‌های روستایی، اجرای عملیات نوسازی واحدهای دامی، صدور مجوز روستایی و هویت‎ دار کردن دام‌های سنگین استان، ترویج استفاده از خوراک آماده دام، افزایش مهارت و دانش تولیدکنندگان و پرورش‌دهندگان دام شیری که عمدتاً از سوی تشکل‌ها پیگیری می‌شود، جمع‌آوری محصولات از سوی تشکل‌ها، حرکت در مسیر ایجاد دامداری‌های مدرن و صنعتی کردن تولید شیرخام و ترویج تولید گاو دومنظوره در استان از دیگر برنامه‌های حمایتی سازمان جهاد کشاورزی استان در راستای توسعه صنعت لبنیات به شمار می آید.
کلام آخر
با این تفاسیر به نظر می‌رسد می‌توان با احیای واحدهای راکد که تعداد آنها هم کم نیست قدمی در راستای تحقق شعار سال برداشت .
همچنین با توجه به آنکه آمریکا شاهرگ اصلی درآمدی کشور یعنی نفت را مورد تحریم‌ قرار داده است ، بنابراین در این زمان صادرات غیرنفتی نقش بسزایی در درآمد ارزی کشور بازی می‌کند و از آنجایی که کیفیت یکی از مهم‌ترین عوامل به منظور پذیرش محصول کشوری دیگر است، لذا با توجه به اقلیم کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا، صنعت غذا می تواند جایگاه ویژه‌ای در صادرات محصولات غیرنفتی کشور ایفا کند.