معرفی آتشفشان‌های ایران

به گزارش خبرگزاري صدا وسيما، آتشفشان به دلیل انباشته شدن مواد به روی یک دیگر و در نهایت فوران مواد مذاب گفته می‌شود. زمانی که فشار گاز و سنگ‌های مذاب در هسته زمین افزایش پیدا می‌کند، به شکل فوران گدازه و مواد مذاب بروز پیدا می‌کند. این فوران‌ها می‌توانند به صورت ناگهانی و یا به آرامی رخ دهند که تحت هر شرایط، به نحوی خاص انجام می‌شود. گفتنی است که اگر فوران به شکل انفجاری باشد، تاثیراتی به مانند پرتاب گدازه به همراه گاز‌های سمی، پرتاب خاکستر و سنگ‌ها بسیار داغ را دارد.
انفجار‌های آتشفشانی از قدرت بسیاری برخوردار می‌باشند؛ به این صورت که می‌توانند تکه سنگ‌های بزرگی را در طی مسافت‌های بسیار دور پرتاب کنند. در حالتی دیگر این نوع آتشفشان‌ها دیگر خطراتی به مانند زمین لرزه، جریان گل و سیلاب‌های ناگهانی را به همراه باران‌های اسیدی برای افراد نواحی اطراف به وجود می‌آورند که نواحی ساحلی در برخی مواقع سونامی را هم تجربه می‌کنند.

طبق تحقیقات و بررسی‌های انجام شده توسط زمین شناسان، در کشور ایران حدود ۶ کوه آتشفشان قرار دارد که در ادامه مطلب به معرفی و توضیحاتی در رابطه با آنان مي پردازيم:

آشنای با کوه دماوند
دماوند در اصطلاحی دیگر دیو سپید شناخته شده است که در شمال ایران و ۶۵ کیلومتری از شمال شرق تهران قرار گرفته است. همچنین در حالتی دیگر واقع شده در ۶۲ کیلومتری غرب آمل، ۲۶ کیلومتری شمال دماوند است. در خاور میانه به عنوان بلند‌ترین کوه شناخته شده است که بلند‌ترین قله آتشفشانی در آسیا را با ارتفاع ۵۶۱۰ متر به نام خود ثبت کرده است. از نظر تقسیمات کشوری در استان مازندران و بخش‌هایی از لاریجان و شهرستان آمل قرار گرفته است که در زمان‌های آفتابی هوا می‌توانید، در نواحی و شهر‌های تهران، ورامین، قم، کرانه‌های دریای خزر به تماشاي دماوند بپردازید.

گفتنی است که مخروط‌های دماوند در مرکز رشته کوه‌های البرز قرار گرفته است و از فعالیت‌های بارز این کوه، می‌توان به دوران کواترنر اشاره کرد. همچنین این کوه علاوه بر فوران‌های بسیار کوچکی که در زمان‌های اخیر انجام داده است، فعالیت بزرگ و ویران کننده‌ای انجام نداده است که از این رو در اصطلاحی دیگر به آن نیمه فعال نیز می‌گویند.
مخروط‌های فرسایش یافته در مخروط این کوه قدمتی ۴۰۰۰ ساله دارا است که پوشش‌های گدازه‌ای با وسعتی ۴۰۰ کیلومتر مربع را در بر خود گرفته است. از تازه‌ترین گدازه‌ها می‌توان به قسمت‌های غربی مخروط اشاره کرد که برخی اوقات از آن خاکستر نیز به بیرون می‌آید.

کوه تفتان
رشته کوه تفتان که در اصطلاحی دیگر پادشاه بلوچستان نام گرفته شده است در جنوب شرقی ظهر زاهدان و شمال غربی شهرستان زاهدان واقع شده است. ارتفاع این کوه چیزی در حدود ۴۱۱۰ متر است که شاکله اصلی آن از ۲ کوه متشکل شده است و گفتنی می‌باشد که به وسیله قسمتی زین مانند به یک دیگر متصل شده اند. نام تفتان در زبان فارسی به معنای مکانی گرم است و همان طور که در ابتدای مطلب مطالعه کردید، در گروه کوه‌های فعال قرار دارد. از دهانه این کوه گاز‌های سمی گوگرد خارج می‌شود که گدازه‌های آن در مساحتی به حدود ۱۳۰۰ کیلومتر مربع را در برگرفته است. قابل به ذکر است که لایه‌های خاکستری این کوه کم می‌باشد و به علت فعالیت‌های آتشفشانی در درون آن، ابر‌های سفید و آشکاری اطرافش را در بر گرفته است.

ابر‌های سفید گفته شده را در فاصله ۱۰۰ کیلومتری از این کوه هم می‌توان مشاهده کرد که منظره‌ای واقعی از یک کوه آتشفشان فعال را برای شما پدید آورده است. اولین فعالیتی که به سبب آن در بخش‌های شمال غربی شکل مخروطی ایجاد شد به دوران پلسیتوسن و یا در اصطلاحی ساده‌تر دوره‌های کواترنری متعلق به ۱ هشتم از میلیون سال تا ۱۰۰۰۰ سال قبل باز می‌گردد. همچنین فعالیت‌های گدازه‌ای تفتان در دوران کواترنری انجام شده است که شامل گدازه‌های آندزیتی می‌باشد و خوب است بدانید که بر روی توف‌های قبلی ریخته شده است.
تفتان از شناخته شده‌ترین کوه‌های آتشفشانی است که تا شمال امتداد پیدا کرده است و در حقیقت نیز به کوه سلطان در پاکستان معروف می‌باشد. افراد پاکستانی از این کوه در عصر امروز غیر فعال یاد می‌کنند که مربوط به نواحی قرار گرفته در آن کشور می‌باشد. کوهنوردان برای صعود به این کوه از مسیر‌های غربی استفاده می‌کنند که از پناهگاه‌های مناسبی برای استراحت برخوردار است.


کوه سبلان
کوه سبلان که در اصطلاحی دیگر سالاوان نام دارد در پس دماوند و علم کوه به گروه بلند‌ترین قله‌های ایران تعلق دارد که در حال حاظر جایگاه سوم را به خود اختصاص داده است. این کوه واقع شده در شمال غربی و استان اردبیل است که ارتفاع آن چیزی در حدود ۴۸۱۱ متر می‌باشد. همچنین در انتهای این کوه که بالا‌ترین نقطه از آن می‌باشد، دریاچه زیبایی قرار گرفته است که به جذابیت آن می‌افزاید. قابل به ذکر است که شماره ثبت شده آن در قهرست آثار طبیعی ملی ۱۲/۱۹۴۹۶ می‌باشد که سند مالکیت آن نیز در ارتفاع ۳۶۰۰ متری به وسعت ۶۲۰۰ هکتار به نام سازمان حفاظت از محیط زیست صادر شده، قرار گرفته است.

کوه سبلان نیز در گروه آتشفشان‌های غیر فعال به حساب می‌آید که با توجه به طبیعت‌های گرم و تابستانی بسیار دل انگیز و در زمستان از پیست‌های اسکی مناسبی برخوردار شده است و همه ساله بسیاری ازگردشگران را به سوی خود جذب کرده است. نکته جالب در رابطه با این کوه این می‌باشد.

 
انواع قله‌های کوه سبلان:
از آتشفشان‌های این گروه می‌توان به قله‌های زیر اشاره کرد که در قسمت‌های شمالی و قاعده بلند‌ترین قله سبلان واقع شده است:
سبلان اصلی
سبلان کوچک
کوه سلطان
آغان داغ


کوه سهند
گفتنی است که رشته کوه آتشفشانی سهند در جنوب شهر تبریز، شمال مراغه، شرق آذر شهر و غرب بستان اباد که در مرکز استان اذربایجان شرقی می‌باشد، قرار گرفته است. در رشته کوه سهند حدود ۱۷ قله با ارتفاعات ۳۰۰۰ متری واقع شده است که بلند‌ترین آن ۳۷۰۷ متر می‌باشد و با نام قوچ گلی داغی نیز شناخته شده است. 

گفتنی است که در اصطلاحی دیگر به این کوه عروس کوه‌های ایران نیز می‌گویند، چرا که از گیاهان انبوه، گلزار و مراتع سر سبز زیبایی برخوردار است. سهند را می‌توان از آتشفشان‌های ایران به حساب آورد و گفتنی است که در ۴۰ کیلومتری از جنوب تبریز واقع شده است.

کوه بزمان
کوه بزمان ارتفاع ۳۴۹۰ را دارا است و در جنوب شرقی استان سیستان بلوچستان واقع شده است. این کوه در شمال چاله جازموریان کویر لوت قرار گرفته است که جازموریان را به چند قسمت تقسیم کرده است.

گفتنی است که این کوه در ۱۱۰ کیلومتری شمال غرب ایران شهر و جنوب غربی قله تفتان قرار گرفته است که ارتفاع آن به نسبت زمین‌های اراضی اطراف ۲۱۰۰ متر می‌باشد. جریان‌های بزرگ گدازه از دامنه شرقی این قله جاری است که در دامنه‌های شمالی نیز این چنین جریانات گدازه‌ای با مخروطی شیب تند به وجود آمده است. همچنین باید به این نکته توجه داشته باشید تا به حال اطلاعات دقیقی از این آتشفشان فعال به دست نیامده است، اما قله‌های آن از بخار‌های دی اکسیدی سرشار است.

قلعه حسن علی
به احتمال بسیار زیاد این گونه گمان می‌شود که اولین بار است نام این آتشفشان را می‌شنوید. گفتنی است که قلعه حسن علی از ناشناخته‌ترین آتشفشان‌های ایران است که در جنوب شرقی استان کرمان قرار گرفته است. با توجه به اینکه زمان مشخصی از فوران آن به عمل نیامده است، بسیاری از زمین شناسان با توجه به شکل قرار گیری آن، گمان می‌کنند که در دوره هولوسین این اتفاق افتاده است.

همچنین طبق توضیحی دیگر که بر اساس تعریف به مکان آن است، با ارتفاعی بیش از ۶۰۰ متر از سطح زمین قرار گرفته است که میزان آن از تپه کمتر می‌باشد و از این رو به آن کوه می‌گویند. با توجه به تمامی مطالب توجه داشته باشید که نمی‌توان تپه و یا کوه آن را مشخص کرد، اما توجه داشته باشید که از بزرگ‌ترین دهانه آتشفشانی در ایران برخوردار است.