خراسان، خاستگاه طلای سرخ

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز خراسان شمالی؛ زعفران کالایی سبک، اما گران قیمت است که از دیرباز به عنوان باارزش‌ترین داروی گیاهی جهان در جاده ابریشم داد و ستد می‌شد. ارزش زعفران به اندازه‌ای بود که در مسیر جاده ابریشم حتی نقش سکه‌های طلا را ایفا می‌کرد و ابزار داد و ستد بود. سکه‌ای که نه از نوع طلای زرد بلکه طلای سرخ بود.

گسترش قلمرو طلای سرخ
در ۱۰ سال گذشته قلمرو کشت زعفران در کشور افزایش یافته است. از خراسان به مناطق مرکزی و حتی شمالی کشور گسترش یافته و حالا در خراسان شمالی و حتی گلستان شاهد کشت زعفران هستیم.
در شرایطی که باغداران خراسان شمالی سال‌های گذشته با توجه به شرایط، متحمل خسارت‌های فراوانی از جانب سفیدک انگور می‌شدند، امروز با روی آوردن به کشت زعفران، وضعیت بسیار بهتری دارندو فرصت‌های شغلی بیشتری پدید آمده! خراسان شمالی بعد از ۶ سال مقام سوم کشت زعفران کشور را دارد.
به گفته مدیر امور باغبانی جهاد کشاورزی وسعت مزارع زعفران در این مدت به چهار هزار و ۳۰۰ هکتار افزایش یافته است و
بازدهی آن در خراسان شمالی ۶۰ درصد در هر هکتار بیشتر از دیگر مناطق کشور است.

فاروج گل سرسبد زعفران
اگر آبان ماه به فاروج سفری داشته باشید تا چشم کار می‌کند، زمین با گل‌هایی به رنگ بنفش خود نمایی می‌کند. گل‌هایی که روز‌ها گروهی را مشغول به کار کرده و شب‌ها جمعیتی دیگر را.

سحرگاه، وقت طلایی برداشت
قبل از طلوع آفتاب، بهترین زمان برای برداشت است. با اعظم خانم از اهالی فاروج راهی یکی از مزارع زعفران شدم. ابتدا همه فکر می‌کردند من هم نیروی کار هستم، از اینکه یک نفر به تعدادشان اضافه شده خوشحال شدند. وقتی فهمیدند برای تهیه گزارش آمده ام، امیدشان کم شد.
در برداشت زعفران بر خلاف برداشت سایر محصولات، دستمزد آقا و خانم هر دو، یک اندازه است و این خود اثبات می‌کند که چقدر به لحاظ تعداد نیروی کار در فصل برداشت در مضیقه اند.
دستمزد روزانه ۱۰۰ هزار تومان است، ولی ما کیلویی جمع می‌کنیم، اینطور روزی ۱۵۰ تا ۱۷۰ هزار تومان هم دستمزدمان افزایش دارد.

مزارع زعفران در انتظار کارگر
گل‌های زعفران در مدت کوتاهی می‌رویند و سرعت عمل در چیدن و پاک کردن گل‌ها مساوی با سود کشاورز است و هرتاخیری در برداشت با ضرر و زیان کشاورز همراه است. افزایش نیروی کار معمولی کلید حل این مشکل است.
هر سال کارکران از استان گلستان و مشهد در فصل چیدن گل زعفران خود را به فاروج می‌رسانند، اما امسال با توجه به شرایط کرونایی تعداد کمی حاضر بودند.
آقای برزگر از کشاورزان خوش شانس فاروجی است که موفق شده ۷۰ کارگر برای چیدن مزارع رعفران خود پیدا کند. او می‌گوید چشمم از پارسال سوخته از این رو برای ثبات کارگرانش تلاش زیادی کرده است.

برادران طاهری را در توسعه صنعت زعفران به خاطر بسپارید
از جمله کشاورزانی که پارسال با کمبود نیروی کار مواجه شدند و نتوانستند نیمی از مزارع زعفران خود را برداشت کنند براداران طاهری هستند. این چند برادر بعد از فصل زعفران پارسال به فکر ساخت ماشین چیدن زعفران افتادند و سرانجام موفق شدند به اولین نسخه ماشین برداشت زعفران دست یابند.
برادران طاهری خوشحالند که امسال موفق می‌شوند همه گل‌های زعفران خود را بچینند. این ماشین که از ترکیب دیگر ادوات کشاورزی و برخی قطعات ابتکاری ساخته شده می‌تواند به اندازه ۱۵ کارگر کار کند.
این یعنی روزانه حدود ۲ میلیون تومان صرفه جویی در هزینه و تضمین برداشت محصول زعفران.

شب‌ها در مزرعه زعفران
وقتی گل زعفران چیده می‌شود تازه کشاورز خیالش از یک مرحله راحت می‌شود، ولی مرحله اصلی، پاک کردن گل‌های زعفران و در آوردن پرچم هاست. برای این قسمت کارگر به مزرعه نمی‌رود بلکه گل‌های زعفران پیش کارگران برده می‌شود.
در این قسمت بسیاری از مردم شهر فاروج و بجنورد مشارکت دارند.

زعفران و خلوتی برخی محلات
در میانه گزارش متوجه موضوعی عجیب شدم. چند روز متوالی متوجه شدم کوچه‌های منطقه رستم آباد فاروج ساعاتی خلوت می‌شود. کسانی که هر وقت بیرون می‌آمدم حتما آن‌ها را می‌دیدم مدتی است دیده نمی‌شوند و از آنان خبری نیست.
تا زنگ خانه شان را زدم پرسیدم ماجرا چیست فهمیدم تا ساعت ۳ شب زعفران پاک می‌کردند و روز‌ها عملا خواب شب قبل را جبران می‌کنند. وقتی این موضوع را دنبال کردم دیدم که بیشتر خانه‌های روستایی و حاشیه شهر به خصوص حاشیه شهر بجنورد رنگ و بوی زعفران به خود گرفته است، افرادی هر روز گل‌های زعفران را در بین خانواده‌ها تقسیم می‌کنند و آنان نیز نگین جمع آوری شده را پس از پاک کردن، تحویل می‌دهند و بعد از وزن کشی نگین، بهای کار را می‌پردازند.
بهای پاک کردن هر کیلو زعفران ۳۰ هزار تومان است حتی برخی به صورت نصف به نصف پاک می‌کنند، یعنی به جای دستمزد، نصف آنچه جداسازی شد به کارگر می‌دهند.
برخی افراد با همین شیوه امسال حدود یک کیلو زعفران جمع کردند یعنی چیزی حدود ۱۵ میلیون تومان.
وقتی به تعداد کارگرانی که در مزرعه گل زعفران می‌چینند و جمعی که در منازل نگین زعفران را اجرا می‌کنند محاسبه کردم به همان محاسبه تشکری معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی استان رسیدم که می‌گفت هر هکتار زعفران برای ۱۸۰ نفر شغل ایجاد می‌کند. خراسان شمالی ۴ هزار هکتار زعفران دارد.

تالار بورس زعفران
به فاصله رونق کشت زعفران و افزایش تولید، امسال بازراچه زعفران در فاروج ایجاد شد. در این بازارچه غرفه داران اقدام به خرید زعفران می‌کنند. وقتی وارد این بازار می‌شوی ناخودآگاه به یاد تالار بورس میافتی.
طاهری یکی از غرفه داران می‌گویدگل زعفران هر ساعت یک قیمت دارد، ولی آنچه مشخص است قیمت‌ها بین ۷۵ تا ۹۵ هزار تومان نوسان دارد.
مشتریان این بازارچه از بیشتر تاجر بودند تا شهروندانی که ۳ تا ۴ کیلوگرم محصول می‌خریدند و برای پاک کردن به خانه می‌بردند.

مرحله سوم اشتغالزایی زعفران
پس از اشتغالی که با چیدن گل زعفران و پاک کردن نگین آن صورت می‌گیرد، بسته بندی و صادرات زعفران مرحله سوم اشتغالزایی آن است. سال گذشته ۳ تن زعفران به ارزش ۴۵ میلیارد تومان از خراسان شمالی به اسپانیا صادر شد.
برزگر، یکی از تجار زعفران می‌گوید زعفران ما در قالب بسته‌های ۲۵۰ گرمی و نیم کیلویی به اسپانیا صادر می‌شود، ولی در آن جا اسپانیایی‌ها دوباره در قالب بسته‌های یک و دو گرمی بسته بندی و با برند همان کشور به فروش می‌رسد.

آقای برزگر برای آنکه بتواند جای پای زعفران فاروج را در اسپانیا محکم کند می‌گوید: یک شرکت نیز در اسپانیا به ثبت رسانده و معاملات خود با تجار را با یورو و ریال انجام می‌دهد. ضمن اینکه او با این کار موجب معرفی زعفران فاروج شده و ۱۵ نوجوان را با لباس محلی خراسان شمالی، برای تبلیغ زعفران فاروج به کار گرفته است.

در مقابل شرکت انگلیسی

طیبی یکی دیگر از زعفران کاران با گلایه از روند طولانی اداری برای صدور مجوز صادرات می‌گوید: من سالانه از طریق دوستانم، مقدار زیادی زعفران به کشور‌های اروپایی، روسیه و کشور‌های خلیج فارس صادر می‌کنم.

طیبی با اشاره به ورود یک شرکت انگلیسی برای خرید زعفران می‌افزاید: به علت افزایش ارزش دلار و کاهش ارزش ریال، این شرکت مانع قیمت گذاری زعفران در انگلستان می‌شد که ما از فروش محصول خودداری کردیم.
آنچه در این گزارش از ابتدا ذهنم را مشغول خود کرده بود این بود که چرا به زعفران می‌گویند طلای سرخ، اما با اشتغالزایی و درآمدی که این محصول در هرمرحله ایجاد می‌کند نامی بهتر از این نمی‌توان یافت.
زعفران طلایی‌ترین محصول برای کارآفرینی است.

نویسنده: سکینه خرمی