گزارش مکتوب...؛
جزایر آب آورده
سنگینی جزایر آب آورده بر گرده کارون است.
به گزارش
خبرگزاری صداوسیما مرکز خوزستان؛ در وصفش ترانههای بسیاری سروده اند و مردم با او خاطرات فراوانی دارند، کمتر کسی پیدا میشود به خوزستان سفر کند و با او عکس یادگاری نگیرد، شادابی ونشاطش را همه بیاد دارند، غروبش برای عاشقان بود وطلوعش برای ماهیگیرانی که برای رزق روزانه خود با بلمهایی چوبی به آب میزدند و نان حلال به خانه میبردند، اما حالا، چند وقتی است با بی مهری مواجه شده ومرحمی برای تن رنجورش نیست، گویی، همه، خاطرات با او بودن را از یاد برده اند.
کارون! پر آبترین رودخانه کشورکارون! پر آبترین رودخانه کشور، که از ذوب برفهای زردکوه بختیاری جان میگیرد و با عبور از مسیری پر پیچ وخم، خود را به خوزستان میرساند تا شادی بخش کشاورزانی باشد که به شوق او دست به کشت میبرند، حالا چند وقتی است حال و روز خوشی ندارد و جزایر آب آورده، بدجوری بر گرده رنجورش سنگینی میکنند. این رودخانه در استان خوزستان با عبور از ۱۱ شهرستان، سدهای مخزنی زیادی را پرآب، نیروگاههای برق آبی متعددی را فعال، و زمینهای کشاورزی فراوانی را سیراب میکند، بیشترین دبی این رودخانه درمقطع شهر ملاثانی بدلیل تلاقی این رودخانه با رود دز و کمترین دبی آن در محدوده شهرستان شوشتر است، دبی این رودخانه در مقطع اهواز ۴۲۵ متر مکعب بر ثانیه است و بیشترین جزایر آبرفتی در محدوده مقطعی همین کلانشهر تشکیل گردیده که چهرهای نازیبا به این رودخانه بخشیده است وبیش از هرچیز ساکنین اهواز را میآزارد.
مردمان لب رود آب را میفهمند علی عامری یکی از یک میلیون شهروند اهوازی است که هر روز صبح مسیر کوی ملت تا منطقه امانیه این شهر را برای رسیدن به محل کارش طی میکند، او میگوید: درتمام دنیا رودخانههای آب شیرین سرزندگی و نشاط را برای مردم به ارمغان میآورند، اما برای کارون اینگونه نیست و این رودخانه بدلیل بی توجهی مردم و مسئولین کم کم دارد به بزرگترین رودخانه فاضلابی کشور تبدیل میشود و کسی هم پاسخگو نیست، عامری وجود جزایر متعدد در مجاورت پلهای احداث شده بر روی رودخانه کارون را مانع تنفس این رودخانه هزار ساله میداند و میافزاید: عملیات پاکسازی کارون از این جزایر آب آورده اگر چه سالهاست شروع شده، اما به دلایلی که مردم از آن خبر ندارند متوقف شده و هر روز اوضاع این رودخانه بدتر میشود.
ورود فاضلاب خام از ۲۴ نقطه به رودخانه کارونکم توجهی به کارون محدود به تشکیل جزایر آبرفتی در آن نیست و علاوه بر این مشکل، از ۲۴ نقطه حاشیه این رودخانه، فاضلاب خانگی، صنعتی و بیمارستانی کلانشهراهواز، به آن میریزد که بر وخامت حالش افزوده است. گویی این سرنوشت کارون مهربان وبا سخاوت است که یا باید سنگینی جزایر آب آورده و یا آلودگی فاضلابی وسیعی که از سوی صنایع مختلف ایجاد شده را تحمل کند.
بیشترین تعداد جزایر آب آورده در محدوده کلانشهر اهوازاستنگرانی از افزایش تعداد جزایر آب آورده در کارون ما را برای پیگیری موضوع روانه سازمان آب وبرق خوزستان کرد، دفتر مدیریت مهندسی رودخانهها و سواحل، مقصد ما بود همانجا که سالهاست نظاره گر دلتنگی هاو بی مهریها به کارون است.
دکتر سید ابراهیم حسینی مدیر مهندسی رودخانهها و سواحل سازمان آب و برق خوزستان است، او رودخانهها را همچون رگهای خون رسان بدن میداند که هرگونه گرفتگی در آنها برای بدن خطرناک و گاها مرگ آور است.
حسینی بیشترین حجم جزایر تشکیل شده در رودخانه کارون را محدود به کلانشهر اهواز میداند و اضافه میکند: شیب بسیار کم رودخانه در محدوده اهواز، وجود موانعی همچون پلها، رشد گیاهان بر روی جزیرههای جوان و ورود فاضلاب خام تصفیه نشده، از جمله دلایل تسریع در رسوبگذاری و تشکیل جزیرههای جدید در اهواز است. اوشرایط خاص رودخانه، شیب کم، وعدم انجام اقدامات اساسی آبخیزداری در بالادست که باعث سرازیر شدن رسوبات به پایین دست میشود از دیگر دلایل رشد قارچ گونه این جزایر میداند.
متولی نگهداری و حفاظت از رودخانههامتولی نگهداری و حفاظت از رودخانهها به استناد قانون توزیع عادلانه آب، وزارت نیرو، ودر استان خوزستان سازمان آب وبرق خوزستان است، اما برای این کار همکاریهای بین بخشی دقیقی نیز باید صورت گیرد که در این میان هماهنگی ادارات ثبت اسناد واملاک، شهرداریها، جهاد کشاورزی، منابع طبیعی وآبخیزداری، راه وشهرسازی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، استانداری، سازمان صنعت، معدن، تجارت وسازمان آب وبرق خوزستان ضروری است.
پیمان حیدری راد مدیر حفاظت و بهره برداری از رودخانههای سازمان آب وبرق خوزستان است او میگوید: از چهار سال گذشته تاکنون حدود ۱۰۰۰ هکتار از اراضی بستر رودخانه که به دلیل خشکسالیهای متعدد از رودخانه جدا مانده بود آزادسازی و باهدف جلوگیری از صدور سند این اراضی، نقشههای حدود وبستر رودخانه واحاریم آن ترسیم ودر سامانه کاداستر سازمان ثبت اسناد و املاک کشور ثبت شده است. حیدری راد میگوید: نخستین گام برای پاکسازی کارون از این جزایر آب آورده که هم خلق مردم را تنگ کرده وهم مانع از دیده شدن زیباییهای کارون شده، در قدم اول داشتن اطلاعات کافی از این جزایر وحریم رودخانه و پس از آن، انتخاب روش صحیح وعلمی از سوی مشاورین با تجربه برای حذف آنهاست. مدیر حفاظت وبهره برداری از رودخانههای سازمان آب وبرق خوزستان لایروبی، لجن برداری و نی زدایی را مهمترین اقدام برای افزایش ظرفیت آبگذری رودخانه میداند واضافه میکند:اقداماتی از این دست، نه تنها برای زنده کردن رودخانه کارون موثر است که از جنبه منظر شهری نیز مشکل تردد قایقها و شناورهای تفریحی را رفع و آب ایستگاههای پمپاژ شهری را هم تامین میکند.
"نگهداری" بهترین روش در شرایط کنونی است نقش مشاورین کار آزموده و ماهر در انتخاب بهترین روشها برای انجام پروژههای عمرانی برکسی پوشیده نیست، از این رو موضوع لایروبی بزرگترین رودخانه کشور با توجه به اهمیت بالای آن در زندگی مردم استان خوزستان هم یکی از همین پروژههای مهم عمرانی است که باید مشکلات آنرا بصورت کاملا تخصصی رفع کرد. دکتر کوروش خواجوی سالهاست در این زمینه مشغول کار است.
او دلایل متعددی را در شکل گیری این جزایر موثر میداندومیگوید: دراستان خوزستان بالغ بر ۱۷۰۰۰ کیلومتر رودخانه وجود دارد که قطعا نگهداری از این رودخانهها ومنابع آبی با توجه به امکانات واعتبارات موجود کار بسیار سختی است و از عهده سازمان آب وبرق خوزستان خارج است. وی با توجه به شرایط حاضر بهره گیری از لایروبهای موجود و بیلهای مکانیکی را بهترین روش برای لایروبی و جزیره برداری میداند و میگوید:لجن برداری در محدوده شهری طبق تقسیمات انجام شده جزو وظایف شهرداریها است، اما در این بین اگر هدف کنترل سیلاب باشد! لایروبی باید بصورت کاملا تخصصی وتوسط سازمان آب وبرق خوزستان صورت گیرد. خواجوی انتخاب شیوههای جدید برای حذف جزایر موجود به دلایلی همچون انحصاری بودن عملیات لایروبی و شرایط تحریمی حاکم برکشور که مانع از بروز رسانی امکانات لایروبهای موجود شده منتفی دانست وافزود در شرایط حاضر استفاده از روشهای دیگر نظیر "نگهداری" از اهمیت بالایی برخوردار است و اهمیت به این مبحث مهم میتواند در نجات رودخانه بسیار موثر باشد، خواجوی افزود علی رغم هزینه اندک نگهداری، متاسفانه این مبحث مهم اغلب قربانی کمبود اعتبارات میشود.
لایروبی کارون بیش از ۱۵ هزار میلیارد ریال اعتبار میخواهدمهندس سیامک عباسپورمدیر دفتر لایروبی وماشین آلات سازمان آب وبرق خوزستان است او میگوید: حذف جزایر آب آورده ازبستر کارون با هدف احیای مجدد این رودخانه نیازمند تزریق اعتبارات مناسب وکافی است که سالهاست محقق نشده. وی اعتبارمورد نیاز برای جزیره برداری در کارون بیش از ۱۵ هزارو ۵۷۶ میلیارد ریال میداند ومی افزاید در حال حاظر لایروبی و جزیره برداری در رودخانههای استان بخصوص کارون با استفاده از بیلهای مکانیکی، بارج و ۷ لایروب انجام میشود که این تعداد لایروب پاسخگوی آورد سالیانه رودخانه نیست و بدلیل سرعت بالای شکل گیری این جزایر آبرفتی تعداد لایروبها بایدتا دو برابر افزایش یابد. عباسپور نبود اعتبار کافی را مهمترین دلیل کند بودن لایروبی و جزیره برداری در کارون دانست و افزود علی رغم مشکلات موجود در بازه زمانی سالهای ۹۸ تا ۹۹ بالغ بر ۱ میلیون و ۶۰۰ هزار متر مکعب گل و لای از این رودخانه برداشت شده که رقم بسیار بالایی است. سیامک عباسپور اعتبار کنونی تخصیص یافته برای لایروبی کارون را ۴۳ میلیارد ریال دانست وافزود این عدد در مقابل مبلغ واقعی درخواستی ما بسیار ناچیز است وبا آن نمیتوان کار لایروبی و تثبیت سواحل فرسایشی را آنگونه که مد نظر است انجام داد.
مشکلات فراوانی در مسیر احیای مجدد و حذف جزایر آبرفتی کارون، پر آبترین رودخانه کشور وجود دارد، اما به نظر میرسد در شرایط کنونی و برای جلوگیری از وخیمتر شدن اوضاع این رودخانه بتوان بااتخاذ تدابیری همچون جلوگیری از صدور سند، جلوگیری از دخل وتصرف، در بستر رودخانه و جلوگیری ازصدور مجوز کشتهای پرمصرف، جلوگیری از واگذاری اراضی بستر به غیر، مخالفت با تصویب طرحهای جامع وتفصیلی شهری و مخالفت با صدور مجوز فعالیتهای صنعتی با هدف جلوگیری از برداشت غیر اصولی شن وماسه در بستر رودخانهها، و از همه مهم تر، اختصاص اعتبار مناسب برای لایروبی و تامین ماشین آلات و ادوات لازم ونیز، بروز رسانی لایروبهای موجود ودر نهایت بهره گیری از شیوههای ارزان نگهداری، بتوان "کارون" این رود هزار ساله را به خانه اش بازگرداند و ریههای پر خاک آنرا که حالا از سنگینی این جزایر آب آورده توان نفس کشیدن ندارد، دوباره احیا کرد، چرا که کارون در استان خوزستان یعنی تولید محصولات کشاورزی، یعنی تولید انرژی پایدار برق، یعنی تولید محصولات پتروشیمی، یعنی تامین گاز، یعنی صنعت پر درآمد نفت، یعنی شهد شیرین شکر، و "کارون در خوزستان یعنی همه چیز برای ایران اسلامی".