بررسی پدیده میم (meme)های اینترنتی
نخستین بار اندیشه “میم“ توسط داوکینز درکتاب“ ژن خودخواه “ (۱۹۷۶) مطرح شد. وی واژة میم را به به عنوان مفهومی در مطالعات تکاملی برای توصیف گسترش افکار، عقاید، پخش ایدهها و پدیدههای فرهنگی، به عنوان واحد پایۀ اطلاعات به کار برد
به گزارش سرویس پژوهش خبرگزاری صدا وسیما: برخی از سریالها و برنامههای طنز دهه ۷۰ و ۸۰ که از شبکههای صدا و سیما پخش میشد، فردای آن روز عبارت و اصطلاحاتی از دیالوگهای این برنامهها بین مردم، خصوصاً دانش آموزان در هر جایی از این تکیه کلامها استفاده میشد، تا آنجا که این تکیه کلامهای طنز مثل یک ویروس در جامعه منتشر میشد و بعد شدت میگرفت و همه را به اصطلاح آلوده میکرد و بعد هم تمام میشد و از ذهنها میرفت و باز مورد دیگر و همچنان این چرخه ادامه پیدا میکرد.
اما با ورود موبایل و فراگیری شبکههای اجتماعی، این رسانهها علاوه بر اینکه جای گپ و گفتهای شبانه و دورهمی را گرفتند، کاربران فضای مجازی را با پدیدهای با عنوان محتوا یا کلیپهای وایرال یا ویروسی افراد عادی و آماتور مواجهه ساختند که این محتوا ناگهان در سرتاسر شبکه منتشر و همه کاربران عضو آن شبکه را آلوده میکند.
به نحوی که در عرض چند ساعت یا چند روز همه کاربران فضای مجازی تقریباً آن را میبینند. در همین این راستا میتوان به محتواهایی با عنوان “چالشها“ در شبکههای اجتماعی اشاره داشت که همه گیر شدند مانند مانکن و سطل یخ که همان ویژگی ویروسی بودن را داشتند و به نحوی طراحی شده بودند که در مدت زمان کوتاهی همه را درگیر میکردند.
در واقع مخرج مشترک این محتواهای وایرال شده دائمی نبودن آنهاست و مثل ویروس سرماخوردگی که تنها در یک مقطع از سال شایع میشود و از بین میرود، موقت وکوتاه و گذری است.
با توجه به سه مثالی که اشاره شد یعنی“تکیه کلام، کلیپ و چالش“ را در یک تعریف بگنجانیم میتوان از آنها با عنوان “میم اینترنتی“ یاد کرد. این میمهای اینترنتی ایدههایی هستند با اقتباس از یک واژه اصلی جالب توجه یا مهیج که یا به قصد اینکه تبدیل به یک میم شوند، ساخته شدهاند، یا یک ایدهای هستند که به سادگی مشهور میشوند و سراسر جامعه اینترنتی گسترش مییابند و راه خود را به دیگر جوامع اینترنتی باز میکنند. به عبارتی میمها (meme) ایدهها و مفاهیمی هستند، که با به اشتراک گذاری به صورت آنلاین و از شخصی به شخص دیگر گسترش پیدا میکنند.
میمهای اینترنتی میتواند تصویر، ویدئو، لینک، ویدیو، وبسایت، هشتگ، کلمه، یا عبارت یا حتی یک غلط املایی باشد. میم اینترنتی در بستر شبکههای اجتماعی، بلاگها، ایمیل و منابع خبری در سطح جامعه پخش میشوند”. در واقع جاذبه داشتن یا خوشایند بودن آن علت غالب برای موفقیت یک میم است.
با این اوصاف بعضی از محتواها به نحوی طراحی شدهاند یا به گونهای مهندسی شدند که دست به دست، بین مردم بچرخند و پخش شوند، بدون اینکه خود مردم احساس کنند خبری است و محتوایی که مصرف میکنند و با شور و شوق به دیگران ارسال میکنند از قبل توسط افراد باهوشتر از خودشان طراحی و برنامهریزی شدهاند. از آنجا که میمها خیلی سریع و گسترده پخش میشوند، آنها اغلب به نشانههای فرهنگی تبدیل میشوند.